Mārkaṇḍeya-varṇanam
The Description of Mārkaṇḍeya
मृकण्डुतनयस्तावत्स्थितः संजीर्णपर्णवत् । तस्मिन्घोरे जलमये विष्णुशक्त्युपबृंहितः । आत्मानं परमं ध्यायन्स्थितवान्हरिसन्निधौ ॥ ३२ ॥
mṛkaṇḍutanayastāvatsthitaḥ saṃjīrṇaparṇavat | tasminghore jalamaye viṣṇuśaktyupabṛṃhitaḥ | ātmānaṃ paramaṃ dhyāyansthitavānharisannidhau || 32 ||
তখন মৃকণ্ডুর পুত্র শুকনো পাতার মতো স্থির হয়ে রইল। সেই ভয়ংকর জলময় বিস্তারে বিষ্ণুশক্তিতে পুষ্ট হয়ে, পরমাত্মার ধ্যান করতে করতে, সে হরির সান্নিধ্যে অবস্থান করল।
Narada (as narrator in dialogue with the Sanatkumara tradition context)
Vrata: none
Primary Rasa: bhakti
Secondary Rasa: karuna
It presents unwavering dhyāna as the means to remain established in Hari’s presence even amid pralaya-like terror, showing that Viṣṇu’s śakti sustains the devotee who fixes the mind on the Supreme Self.
Bhakti here is expressed as single-pointed remembrance and meditation—being “at Hari’s side” (hari-sannidhau) through inner absorption, not merely external circumstance.
The verse primarily emphasizes Yoga/Dhyāna rather than a Vedāṅga; practically, it underlines disciplined mental focus (a prerequisite for mantra-japa and ritual steadiness) as the operative spiritual skill.