Jaitrya-nimitta: Signs of Prospective Victory and the Priority of Conciliation (जयलक्षण-निमित्त तथा सान्त्व-प्रधान नीति)
द्वेष्यो भवति भूतानामुग्रो राजा युधिष्ठिर । मृदुमप्यवमन्यन्ते तस्मादुभयमाचरेत्,युधिष्ठिर! राजा यदि उग्रस्वभावका हो जाय तो वह समस्त प्राणियोंके द्वेषका पात्र बन जाता है और यदि सर्वथा कोमल हो जाय तो सभी उसकी अवहेलना करने लगते हैं; इसलिये उसे आवश्यकतानुसार उग्रता और कोमलता दोनोंसे काम लेना चाहिये
dveṣyo bhavati bhūtānām ugro rājā yudhiṣṭhira | mṛdum apy avamanyante tasmād ubhayam ācaret ||
যুধিষ্ঠির! কঠোর স্বভাবের রাজা সকল প্রাণীর ঘৃণার পাত্র হয়; আবার অতিশয় কোমল হলে লোকেরা তাকে অবজ্ঞা করে। তাই পরিস্থিতি অনুযায়ী দৃঢ়তা ও কোমলতা—উভয়ই অবলম্বন করা উচিত।
भीष्म उवाच
A ruler must balance severity and gentleness. Excessive harshness breeds hatred among subjects, while excessive softness invites contempt; effective rājadharma requires situational firmness tempered by compassion.
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma teaches Yudhiṣṭhira principles of governance after the war, emphasizing the practical need for a king to combine discipline with kindness to maintain order and respect.