Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

Prāyaścitta for Theft, Forbidden Foods, Impurity, and Ritual Lapses; Tīrtha–Vrata Remedies; Pativratā Mahātmyam via Sītā and Agni

बकं चैव बलाकं च हंसं कारण्डवं तथा / चक्रवाकं प्लवं जग्घ्वा द्वादशाहमभोजनम्

bakaṃ caiva balākaṃ ca haṃsaṃ kāraṇḍavaṃ tathā / cakravākaṃ plavaṃ jagghvā dvādaśāhamabhojanam

বক, বলাকা, হাঁস, কারণ্ডব, চক্রবাক বা প্লব (জলপাখি) ভক্ষণ করলে দ্বাদশ দিন নিরাহার প্রায়শ্চিত্ত পালন করবে।

बकम्crane/heron
बकम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootबक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक निपात
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण निपात
बलाकम्stork/heron
बलाकम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootबलाक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक निपात
हंसम्swan/goose
हंसम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootहंस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
कारण्डवम्a kind of duck (kāraṇḍava)
कारण्डवम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकारण्डव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध/adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय, प्रकारवाचक (adverb: ‘likewise’)
चक्रवाकम्cakravāka bird (ruddy goose)
चक्रवाकम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootचक्रवाक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
प्लवम्plava bird (a waterfowl)
प्लवम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्लव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
जग्ध्वाhaving eaten
जग्ध्वा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootग्रह्/ग्रस (धातु)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (absolutive), ‘having eaten’
द्वादश-अहम्-अभोजनम्twelve-day fasting (non-eating)
द्वादश-अहम्-अभोजनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootद्वादश (संख्या/प्रातिपदिक) + अहन्/अह (प्रातिपदिक) + अभोजन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (कालपरिमाण-निर्देश: ‘for twelve days’), ‘abhojana’ = fasting

Vyasa (narratorial dharma instruction within a prāyaścitta section)

Primary Rasa: bibhatsa

Secondary Rasa: shanta

K
Kurma Purana
P
Prāyaścitta
D
Dharmaśāstra

FAQs

It does so indirectly: by prescribing restraint and penance, the verse supports purification of conduct (ācāra-śuddhi), which is treated in the Kurma tradition as a practical foundation for inner clarity conducive to Self-knowledge.

The practice emphasized is tapas in the form of fasting (abhojana) as prāyaścitta—an ethical-austerity discipline that complements Yoga by strengthening self-control (saṃyama) and reducing tamas linked to harmful consumption.

This verse is primarily dharma-prāyaścitta instruction rather than theology; its shared ethic of purification and restraint aligns with the Purana’s Shaiva–Vaishnava synthesis, where disciplined conduct supports devotion and liberation irrespective of the chosen deity-form.