Previous Verse
Next Verse

Kurma Purana — Purva Bhaga, Shloka 126

Dakṣa’s Progeny, Nṛsiṃha–Varāha Avatāras, and Andhaka’s Defeat

Hari–Hara–Śakti Synthesis

संप्राप्तमन्धकं दृष्ट्वा शङ्करः कालभैरवः / न्यषेधयदमेयात्मा कालरूपधरो हरः

saṃprāptamandhakaṃ dṛṣṭvā śaṅkaraḥ kālabhairavaḥ / nyaṣedhayadameyātmā kālarūpadharo haraḥ

অন্ধককে নিকটে আসতে দেখে শঙ্কর—কালভৈরব—অমেয় স্বরূপ, কালরূপধারী হর তাকে নিবৃত্ত করে থামালেন।

saṃprāptahaving arrived, come
saṃprāpta:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootsaṃ-√prāp (धातु) → saṃprāpta (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), Masculine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; used adjectivally qualifying ‘andhakam’
andhakamAndhaka (the demon)
andhakam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootandhaka (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
dṛṣṭvāhaving seen
dṛṣṭvā:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Root√dṛś (धातु) → dṛṣṭvā (कृदन्त)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund), ‘having seen’
śaṅkaraḥŚaṅkara (Śiva)
śaṅkaraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśaṅkara (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
kālabhairavaḥKālabhairava
kālabhairavaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkāla + bhairava (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; षष्ठी-तत्पुरुष (‘of time/death’ + ‘Bhairava’)
nyaṣedhayatforbade, restrained
nyaṣedhayat:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootni-√ṣidh (धातु) → a-ṣedhaya (णिच् causative)
Formलङ् (Imperfect), Parasmaipada, 3rd Person (प्रथमपुरुष), Singular; causative sense ‘caused to desist/forbade’
ameyātmāone of immeasurable nature
ameyātmā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roota-meya + ātman (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; कर्मधारय (‘immeasurable’ qualifying ‘self’)
kālarūpadharaḥbearer of the form of Time
kālarūpadharaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkāla + rūpa + dhara (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; षष्ठी-तत्पुरुष (‘form of time’ + ‘bearer’)
haraḥHara (Śiva)
haraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roothara (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular

Narrator (Purāṇic narration, traditionally attributed within the Vyāsa-led transmission)

Primary Rasa: raudra

Secondary Rasa: bhayanaka

A
Andhaka
S
Shankara (Shiva)
K
Kalabhairava
H
Hara
K
Kala (Time)

FAQs

By calling Śiva “ameyātmā” (immeasurable in essence) and “kālarūpadhara” (assuming the form of Time), the verse presents the divine Self as beyond limitation, yet capable of manifesting as cosmic law (Kāla) to regulate the world.

No explicit technique is stated, but the imagery of “restraining” (nyaṣedhayat) aligns with yogic restraint—niyama and mastery over impulsive, dark forces (symbolized by Andhaka). In the Kurma Purana’s Shaiva framework, such restraint is perfected through Rudra-bhakti and Pāśupata-oriented discipline.

Though Śiva is foregrounded as Kālabhairava, the Kurma Purana’s broader synthesis treats the supreme governance of the cosmos—especially through Kāla—as a shared theological horizon where Hari and Hara function as complementary revelations of the same ultimate order.