Previous Verse
Next Verse

Shloka 54

Śūnyaka-nagara Utpāta-varṇanam (Portents in the City of Śūnyaka) — Lalitāyāḥ Yātrā-śravaṇāt Bhaṇḍāsura-purālaye Kṣobhaḥ

अविमृश्यैव यः कश्चिदारम्भः स विनाशकृत् / विमृश्य तु कृतं कर्म विशेषाज्जयदायकम्

avimṛśyaiva yaḥ kaścidārambhaḥ sa vināśakṛt / vimṛśya tu kṛtaṃ karma viśeṣājjayadāyakam

যে কেউ না ভেবে কোনো কাজ শুরু করে, তা বিনাশ ডেকে আনে; কিন্তু ভেবে-চিন্তে করা কর্ম বিশেষভাবে জয় প্রদান করে।

avimṛśyawithout deliberating
avimṛśya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roota-vimṛś (धातु √mṛś/मृश् + उपसर्ग वि, नञ्)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त/ल्यबन्त), negated with नञ्; indeclinable adverbial usage
evaindeed/just
eva:
Sambandha/Emphasis (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
FormParticle (निपात), emphasis
yaḥwho/which
yaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyad (प्रातिपदिक)
FormPronoun (सर्वनाम), Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा) Singular (एकवचन)
kaścitsomeone/any
kaścit:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootka (प्रातिपदिक) + cit (निपात)
FormIndefinite pronoun (अनिश्चित-सर्वनाम), Masculine, Nominative Singular
ārambhaḥundertaking/beginning
ārambhaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootārambha (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (प्रथमा) Singular
saḥhe/that
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
FormPronoun, Masculine, Nominative Singular
vināśa-kṛtcausing destruction
vināśa-kṛt:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvināśa (प्रातिपदिक) + kṛ (धातु √kṛ/कृ)
FormTatpuruṣa compound (षष्ठी-तत्पुरुष/कर्मधारय-सम्भव), adjective used as predicate; Masculine, Nominative Singular
vimṛśyahaving deliberated
vimṛśya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootvi-mṛś (धातु √mṛś/मृश् + उपसर्ग वि)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त/ल्यबन्त), indeclinable adverbial usage
tubut/however
tu:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormConjunction/particle (निपात), contrast
kṛtamdone/performed
kṛtam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkṛ (धातु √kṛ/कृ)
FormPast passive participle (कृत्/क्त), Neuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative/Accusative Singular (प्रथमा/द्वितीया एकवचन) agreeing with कर्म
karmaact/deed
karma:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkarman (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative (प्रथमा) Singular (predicate subject)
viśeṣātespecially/from distinction
viśeṣāt:
Hetu/Apādāna (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootviśeṣa (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Ablative (पञ्चमी) Singular; adverbial ablative ‘especially’
jaya-dāyakambringing victory
jaya-dāyakam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootjaya (प्रातिपदिक) + dāyaka (प्रातिपदिक, from √dā/दा)
FormTatpuruṣa compound (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘victory-giving’); Neuter, Nominative/Accusative Singular agreeing with कर्म