Shloka 59
Mānasasṛṣṭi-varṇana (Account of Mind-born Creation) | मानससृष्टिवर्णनम्
Devanagari script
धृत्यास्तु नियमः पुत्रस्तुष्ट्याः संतोष उच्यते / पुष्ट्या लाभः सुतश्चापि मेधापुत्रः श्रुतस्तथा
Transliteration
dhṛtyāstu niyamaḥ putrastuṣṭyāḥ saṃtoṣa ucyate / puṣṭyā lābhaḥ sutaścāpi medhāputraḥ śrutastathā
Translation
ধৃতির পুত্র ‘নিয়ম’ বলা হয়; তুষ্টির ‘সন্তোষ’ নামে খ্যাত। পুষ্টির পুত্র ‘লাভ’ও আছে; আর মেধার পুত্র ‘শ্রুত’ও প্রসিদ্ধ।
Word by Word
धृत्याःof Dhṛti (Fortitude)
धृत्याः:
सम्बन्ध (Genitive/possessor)
TypeNoun
Rootधृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; genitive singular
तुindeed
तु:
सम्बन्ध (Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विशेषार्थ (but/indeed)
नियमःNiyama (Restraint)
नियमः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootनियम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
पुत्रःson
पुत्रः:
प्रत्यय/सम्बन्ध (Predicate nominative)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; predicate nominative with नियमः
तुष्ट्याःof Tuṣṭi (Contentment)
तुष्ट्याः:
सम्बन्ध (Genitive/possessor)
TypeNoun
Rootतुष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
संतोषःSaṃtoṣa (Satisfaction)
संतोषः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootसंतोष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
उच्यतेis called
उच्यते:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलट् (Present/लट्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; कर्मणि प्रयोग (passive)
पुष्ट्याःof Puṣṭi (Nourishment)
पुष्ट्याः:
सम्बन्ध (Genitive/possessor)
TypeNoun
Rootपुष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
लाभःLābha (Gain)
लाभः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootलाभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
सुतःson
सुतः:
प्रत्यय/सम्बन्ध (Predicate nominative)
TypeNoun
Rootसुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; predicate nominative with लाभः
चand
च:
सम्बन्ध (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (and)
अपिalso
अपि:
सम्बन्ध (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अप्यर्थ (also)
मेधापुत्रःson of Medhā
मेधापुत्रः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootमेधा + पुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: 'मेधायाः पुत्रः'
श्रुतःis known (as)
श्रुतः:
क्रिया (Predicate/Verbal adjective)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु) + त (कृत्)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; 'is known/heard of'
तथाlikewise
तथा:
सम्बन्ध (Adverb)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; तथार्थ (thus/likewise)