Shloka 73
Amāvasyā-Pitṛtarpaṇa: Purūravas and the Soma-Based Ancestral Offering (अमावस्या-पितृतर्पण / सोमतर्पण-विधि)
Devanagari script
अग्निष्वात्ताः स्मृतास्तेषां होमिनो ऽयाज्ययाजिनः / तेषां तु धर्मसाधर्म्यात्स्मृताः सायुज्यगा द्विजैः
Transliteration
agniṣvāttāḥ smṛtāsteṣāṃ homino 'yājyayājinaḥ / teṣāṃ tu dharmasādharmyātsmṛtāḥ sāyujyagā dvijaiḥ
Translation
তাঁদের ‘অগ্নিষ্বাত্ত’ পিতৃ বলা হয়—হোমকারী এবং অযাজ্যকেও যজনকারী। ধর্মের সাদৃশ্যবশত দ্বিজেরা তাঁদের সাযুজ্যগামী বলেছেন।
Word by Word
अग्निष्वात्ताःthe Agniṣvāttas (a class of Pitṛs)
अग्निष्वात्ताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअग्नि-स्वात्त (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (अग्निना स्वात्ताः = ‘by fire tasted/consumed’)
स्मृताःare remembered/called
स्मृताः:
Karta-samānādhikaraṇa (कर्तृ-समानाधिकरण)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘are called/remembered’
तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
होमिनःofferers of oblations
होमिनः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootहोमिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘those who perform homa’
अयाज्ययाजिनःthose who perform sacrifices for the unworthy
अयाज्ययाजिनः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअ-याज्य-याजिन् (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रायः: ‘अयाज्यं यजते’ (one who sacrifices for the unfit)
तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, बहुवचन
तुbut/indeed
तु:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्ध/contrast marker)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), विरोध/विशेषार्थक
धर्मसाधर्म्यात्from similarity to dharma (righteousness)
धर्मसाधर्म्यात्:
Hetu (हेतु/Cause)
TypeNoun
Rootधर्म-साधर्म्य (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (धर्मस्य साधर्म्यम्)
स्मृताःare remembered/called
स्मृताः:
Karta-samānādhikaraṇa (कर्तृ-समानाधिकरण)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
सायुज्यगाःthose who attain union (sāyujya)
सायुज्यगाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसायुज्य-ग (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (सायुज्यं गच्छन्ति)
द्विजैःby the twice-born (Brahmins)
द्विजैः:
Kartr̥/Agent-in-passive (कर्ता/प्रयोक्तृ)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन