Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 31
Amāvasyā-Pitṛtarpaṇa: Purūravas and the Soma-Based Ancestral Offering (अमावस्या-पितृतर्पण / सोमतर्पण-विधि)
Devanagari script
सुषुम्णाप्यायमानस्य भागं भागमहः क्रमात् / कलाः क्षीयन्ति ताः कृष्णाः शुक्ला चाप्याययन्ति तम्
Transliteration
suṣumṇāpyāyamānasya bhāgaṃ bhāgamahaḥ kramāt / kalāḥ kṣīyanti tāḥ kṛṣṇāḥ śuklā cāpyāyayanti tam
Translation
সুষুম্ণায় পুষ্ট হতে হতে দিনের ক্রমে অংশে অংশে কলাগুলি ক্ষয় হয়—সেগুলি কৃষ্ণ কলা; আর শুক্ল কলা তাকে বৃদ্ধি করে।
Word by Word
सुषुम्णाby Suṣumṇā
सुषुम्णा:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootसुषुम्णा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), तृतीया विभक्ति (Instr./3rd), एकवचन (sg.)
अप्यायमानस्यof (him) being nourished
अप्यायमानस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootआ-√प्या (धातु) + शानच् (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले शानच्-प्रत्ययान्त (present participle, Ātmanepada sense), पुंलिङ्ग (m.), षष्ठी विभक्ति (Gen./6th), एकवचन (sg.)
भागम्a portion
भागम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), द्वितीया विभक्ति (Acc./2nd), एकवचन (sg.)
भागम्portion by portion
भागम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeNoun
Rootभाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), द्वितीया विभक्ति (Acc./2nd), एकवचन (sg.); पुनरुक्ति (repetition) for distributive sense
अहःday (by day)
अहः:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeNoun
Rootअहन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), द्वितीया विभक्ति (Acc./2nd), एकवचन (sg.); क्रियाविशेषणवत् (by day)
क्रमात्in sequence; gradually
क्रमात्:
Hetu/Prakāra (हेतु/प्रकार)
TypeNoun
Rootक्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), पञ्चमी विभक्ति (Abl./5th), एकवचन (sg.); हेतौ/प्रकारे (in due order)
कलाःdigits; phases
कलाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा विभक्ति (Nom./1st), बहुवचन (pl.)
क्षीयन्तिwane; diminish
क्षीयन्ति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootक्षि (धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन (pl.)
ताःthose
ताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा विभक्ति (Nom./1st), बहुवचन (pl.)
कृष्णाःdark (waning)
कृष्णाः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकृष्ण (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा विभक्ति (Nom./1st), बहुवचन (pl.); विशेषण of कलाः
शुक्लाःbright (waxing)
शुक्लाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootशुक्ल (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा विभक्ति (Nom./1st), बहुवचन (pl.); विशेषण of (कलाः) understood
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (and)
अप्याययन्तिnourish; make grow
अप्याययन्ति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-√प्या (धातु) + णिच्
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन (pl.); causative
तम्him/it
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), द्वितीया विभक्ति (Acc./2nd), एकवचन (sg.)