Previous Verse
Next Verse

Shloka 100

अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures

एवं गतिविशेषेण विभजन् रात्र्यहानि तु / तजापि संचरन्मार्गं समेन विषमेण च

evaṃ gativiśeṣeṇa vibhajan rātryahāni tu / tajāpi saṃcaranmārgaṃ samena viṣameṇa ca

এইভাবে গতি-ভেদের দ্বারা রাত্রি ও দিবসকে বিভাজন করে, তবু সে সম ও বিষম পথে গমন করে।

एवम्thus, in this manner
एवम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय (Avyaya), प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)
गति-विशेषेणby a particular movement/special course
गति-विशेषेण:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootगति (प्रातिपदिक) + विशेष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (गतेः विशेषः)
विभजन्dividing, apportioning
विभजन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Root√भज् (धातु) + वि- (उपसर्ग)
Formवर्तमान कृदन्त (शतृ/Present active participle), परस्मैपदी; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (कर्तरि)
रात्रि-अहानिnights and days
रात्रि-अहानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootरात्रि (प्रातिपदिक) + अहन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (समाहार-द्वन्द्व), द्वितीया (2nd/कर्म), बहुवचन
तुbut, indeed
तु:
Sambandha/Particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, निपात (particle), विरोध/विशेषार्थक
तदाthen
तदा:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय, कालवाचक (temporal adverb)
अपिalso, even
अपि:
Particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय, निपात (particle), समुच्चय/अपि-अर्थ
संचरन्moving about, traversing
संचरन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Root√चर् (धातु) + सम्- (उपसर्ग)
Formवर्तमान कृदन्त (शतृ/Present active participle), परस्मैपदी; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (कर्तरि)
मार्गम्path, route
मार्गम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमार्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
समेनby the even (way)
समेन:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootसम (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; विशेषण (instrumental of manner)
विषमेणby the uneven (way)
विषमेण:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootविषम (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; विशेषण
and
:
Conjunction (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयबोधक (conjunction)