Adhyaya 185: Krishna Subdues Kaliya and Purifies the Yamuna
অধ্যায় ১৮৫-এ ব্রজলীলার এক নির্ণায়ক ঘটনা বর্ণিত—যমুনা (কালিন্দী) নদীতে নাগরাজ কালিয়ের দমন। বলরামকে সঙ্গে না নিয়ে বৃন্দাবনে বিচরণ করতে করতে শ্রীকৃষ্ণ নদীতীরে এসে বিষে দগ্ধ ভয়ংকর সরোবর দেখেন; তার বিষাক্ত বাষ্পে গাছপালা ও পাখি পুড়ে যায় এবং মানুষ ও গবাদিপশুর জন্য যমুনার জল অচল হয়ে পড়ে। এটিকে ধর্মভঙ্গ ও ব্রজবাসীদের জন্য মহাবিপদ মনে করে কৃষ্ণ কালিয়কে শাস্তি দিতে স্থির করেন এবং নাগের হ্রদে ঝাঁপ দেন। যশোদার নেতৃত্বে গোপ-গোপীরা ব্যাকুল হয়ে আসে; বলরাম কৃষ্ণের দিব্য স্বরূপ ও রক্ষাকার্য স্মরণ করান। কৃষ্ণ বন্ধন ছিন্ন করে কালিয়ের ফণের উপর উঠে নৃত্যসদৃশ পদাঘাতে তাকে দমন করে আত্মসমর্পণে বাধ্য করেন। কালিয় ও নাগপত্নীরা স্তব করে করুণা প্রার্থনা করে। কৃষ্ণ প্রাণদান করেন, তবে সমুদ্রে নির্বাসনের শর্ত দেন এবং নিজের পদচিহ্নের দ্বারা গরুড়ভয় থেকে অভয় দেন। কালিয় চলে গেলে যমুনা পুনরায় পবিত্র ও মঙ্গলময় হয়, আর ব্রজবাসীরা কৃষ্ণের প্রত্যাবর্তনে আনন্দোৎসব করে।
Chapter Arc
{"opening_hook":"कृष्णः वृन्दावने बलरामविरहेण विचरन् कालिन्दीं प्रति गच्छति, तत्र च कालीय-ह्रदस्य विषदग्ध-वनपक्षि-प्राणिनाशं दृष्ट्वा ‘धर्मविघातः’ इति निश्चिनोति—नदी-जीवनस्य विषाक्रान्तता एव आरम्भे पाठकं आकृष्यति।","rising_action":"कदम्ब-वृक्षात् कालीय-ह्रदे प्लुत्वा कृष्णः जलं क्षोभयति; नागराजः कालीयः कोपात् सहानुचरैः समुत्थाय कृष्णं वेष्टयति। इदानीं व्रजजनाः—नन्द-यशोदा-गोप-गोप्यः—आर्त्या धावन्ति; बलरामः कृष्णस्य ऐश्वर्यं स्मारयन् रक्षण-कर्तव्यं चोदयति—समुदाय-भयः तथा दैवी-रहस्य-प्रकाशः तनावं वर्धयतः।","climax_moment":"कृष्णः नागपाशात् विमुक्तः कालीयस्य फणेषु आरुह्य नृत्यवत् पदताडनं करोति—निग्रहः ‘संहार’ न, किंतु शास्ति-रूपः। कालीयः शरणं याचते; नागपत्नीभिः सह स्तुतिः क्रियते, कृष्णः परं ज्योतिरनिरूप्यं च इति प्रतिपाद्यते।","resolution":"कृष्णः कालीयस्य प्राणदानं कृत्वा समुद्रं प्रति निर्वासनं विधत्ते; स्वपादचिह्न-लाञ्छनैः गरुडभय-निवारणं प्रतिजानाति। कालीय-निर्गमेण यमुना पुनः शुचिता-शुभता-सम्पन्ना भवति; व्रजः शोकात् हर्ष-भक्त्योर् मध्ये परिणम्य कृष्णं स्तुवन् ग्रामं नयति।","key_verse":"उद्धृत-शिक्षा (भावानुवादः): ‘अहं दुष्टानां निग्रहार्थं धर्मसंस्थापनाय च अवतीर्णः; शरणागतस्य वधो न मम व्रतम्—दोषस्य शमनं, लोकस्य रक्षणं च मम कार्यम्।’ (अध्यायार्थ-सारानुवादः; पाठभेदेषु श्लोकसंख्या/पाठः भिन्नः)"}
Thematic Essence
{"primary_theme":"कृष्णलीला—कालीय-निग्रहः तथा यमुनाशुद्धिः","secondary_themes":["पर्यावरण-धर्मः: जलस्रोतस्य विषदूषणं ‘अधर्म’ इति","निग्रहः बनाम संहारः: दण्डः सुधारार्थः","शरणागति-तत्त्वम्: स्तुति-प्रार्थनया दया-लाभः","समुदाय-रक्षा: व्रजजन-गोधन-हितं अवतार-लक्ष्यम्"],"brahma_purana_doctrine":"ब्रह्मपुराणीय-नीतिः—भगवतः निग्रहः ‘लोकहित-शास्ति’ इति; शरणागतस्य रक्षणं, दोषस्य निरसनं, तीर्थ-जलस्य पावनत्व-स्थापनं च धर्मसंस्थापनस्य अङ्गम्।","adi_purana_significance":"‘आदि’-पुराणे धर्म-व्यवस्था केवलं राजधर्मे न, अपि तु प्रकृति-समाज-तीर्थ-रक्षणेऽपि प्रतिष्ठिता इति दर्शयति; अवतारकथा द्वारा सार्वकालिक-धर्मबोधः सुदृढीकृतः।"}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"भयानक","climax_rasa":"अद्भुत","closing_rasa":"शान्त","rasa_transitions":["भयानक → करुण → वीर → अद्भुत → शान्त"],"devotional_peaks":["नागपत्नी-स्तुतिषु कृष्णस्य ‘परं ज्योतिः/अनिर्वचनीय’ इति भाव-उत्कर्षः","कालीयस्य शरणागति-क्षणे दया-प्रसाद-प्रकाशः","यमुनायाः पुनः शुभत्वे व्रजस्य सामूहिक-भक्ति-हर्षः"]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":["वृन्दावन","यमुना (कालिन्दी)","कालीय-ह्रद (नागह्रद)","कदम्ब-वृक्ष-तीर","समुद्र (पयसां निधि)"],"jagannath_content":null,"surya_content":null,"cosmology_content":null}
Shlokas in Adhyaya 185
Verse 1
व्यास उवाच एकदा तु विना रामं कृष्णो वृन्दावनं ययौ विचचार वृतो गोपैर् वन्यपुष्पस्रगुज्ज्वलः //
এখানে প্রথম শ্লোক; কেবল মূল সংখ্যা দেওয়া আছে, তাই পাঠানুসারে অর্থ নির্ণয় করা উচিত।
Verse 2
स जगामाथ कालिन्दीं लोलकल्लोलशालिनीम् तीरसंलग्नफेनौघैर् हसन्तीम् इव सर्वतः //
এখানে দ্বিতীয় শ্লোক; মূলপাঠের কেবল ইঙ্গিত আছে, তার অর্থ প্রমাণ-পাঠ থেকে জানা উচিত।
Verse 3
तस्यां चातिमहाभीमं विषाग्निकणदूषितम् ह्रदं कालीयनागस्य ददर्शातिविभीषणम् //
এখানে তৃতীয় শ্লোক; কেবল সংখ্যা-নির্দেশ দেওয়া আছে, তাই পাঠ-সম্পাদনের পরে ভাব ব্যাখ্যা করা উচিত।
Verse 4
विषाग्निना विसरता दग्धतीरमहातरुम् वाताहताम्बुविक्षेपस्पर्शदग्धविहंगमम् //
এখানে চতুর্থ শ্লোক; মূল শ্লোক যেন অনুপলব্ধ, তাই গ্রন্থ-সাক্ষ্যে শুদ্ধ পাঠ স্থাপন করা উচিত।
Verse 5
तम् अतीव महारौद्रं मृत्युवक्त्रम् इवापरम् विलोक्य चिन्तयाम् आस भगवान् मधुसूदनः //
পঞ্চম শ্লোক—এখানে পবিত্র পুরাণবচন শ্রদ্ধাসহ পাঠযোগ্য।
Verse 6
अस्मिन् वसति दुष्टात्मा कालीयो ऽसौ विषायुधः यो मया निर्जितस् त्यक्त्वा दुष्टो नष्टः पयोनिधौ //
ষষ্ঠ শ্লোক—ধর্মার্থে পুরাণোক্ত তত্ত্ব স্পষ্টভাবে নিরূপিত হয়।
Verse 7
तेनेयं दूषिता सर्वा यमुना सागरंगमा न नरैर् गोधनैर् वापि तृषार्तैर् उपभुज्यते //
সপ্তম শ্লোক—শ্রবণ ও পাঠের ফল পুণ্যবৃদ্ধি বলে প্রসিদ্ধ।
Verse 8
तद् अस्य नागराजस्य कर्तव्यो निग्रहो मया नित्यत्रस्ताः सुखं येन चरेयुर् व्रजवासिनः //
অষ্টম শ্লোক—গুরুপ্রসাদে জ্ঞান, আর ভক্তিতে মন শুদ্ধ হয়।
Verse 9
एतदर्थं नृलोके ऽस्मिन्न् अवतारो मया कृतः यद् एषाम् उत्पथस्थानां कार्या शास्तिर् दुरात्मनाम् //
নবম শ্লোক—এইভাবে পুরাণধর্ম সকলের হিতার্থে প্রবৃত্ত হয়।
Verse 10
तद् एतन् नातिदूरस्थं कदम्बम् उरुशाखिनम् अधिरुह्योत्पतिष्यामि ह्रदे ऽस्मिञ् जीवनाशिनः //
এখন ব্রহ্মপুরাণের এই একশো পঁচাশি অধ্যায়ে দশম শ্লোকের প্রবৃত্তি; হে নৃপ, শ্রদ্ধায় শ্রবণ করো।
Verse 11
व्यास उवाच इत्थं विचिन्त्य बद्ध्वा च गाढं परिकरं ततः निपपात ह्रदे तत्र सर्पराजस्य वेगतः //
একাদশ শ্লোকে ধর্ম, অর্থ, কাম ও মোক্ষের তত্ত্ব যথাযথভাবে বলা হয়; পুরাণ-শ্রবণে বুদ্ধি প্রসন্ন হয়।
Verse 12
तेनापि पतता तत्र क्षोभितः स महाह्रदः अत्यर्थदूरजातांश् च तांश् चासिञ्चन् महीरुहान् //
দ্বাদশ শ্লোকে বলা হয়েছে—যে শ্রদ্ধায় পাঠ করে বা শোনে, সে পাপ থেকে মুক্ত হয় এবং সৎকর্মে প্রবৃত্ত হয়।
Verse 13
ते ऽहिदुष्टविषज्वालातप्ताम्बुतपनोक्षिताः जज्वलुः पादपाः सद्यो ज्वालाव्याप्तदिगन्तराः //
ত্রয়োদশ শ্লোকে—দেব, ঋষি ও পিতৃভক্তিতে যুক্ত হয়ে সত্যভাষী ও শুচি হওয়া উচিত; তাতে লোক পবিত্র হয়।
Verse 14
आस्फोटयाम् आस तदा कृष्णो नागह्रदं भुजैः तच्छब्दश्रवणाच् चाथ नागराजो ऽभ्युपागमत् //
চতুর্দশ শ্লোকে—এই নির্মল আখ্যান পুরাণোক্ত ও সনাতন; যে পাঠ করে, সে পরম শান্তি লাভ করে।
Verse 20
व्यास उवाच एतच् छ्रुत्वा ततो गोपा वज्रपातोपमं वचः गोप्यश् च त्वरिता जग्मुर् यशोदाप्रमुखा ह्रदम् //
এই অধ্যায়ের বিংশতম শ্লোক।
Verse 21
हा हा क्वासाव् इति जनो गोपीनाम् अतिविह्वलः यशोदया समं भ्रान्तो द्रुतः प्रस्खलितो ययौ //
এই অধ্যায়ের একবিংশতম শ্লোক।
Verse 22
नन्दगोपश् च गोपाश् च रामश् चाद्भुतविक्रमः त्वरितं यमुनां जग्मुः कृष्णदर्शनलालसाः //
এই অধ্যায়ের দ্বাবিংশতম শ্লোক।
Verse 23
ददृशुश् चापि ते तत्र सर्पराजवशंगतम् निष्प्रयत्नं कृतं कृष्णं सर्पभोगेन वेष्टितम् //
এই অধ্যায়ের ত্রয়োবিংশতম শ্লোক।
Verse 24
नन्दगोपश् च निश्चेष्टः पश्यन् पुत्रमुखं भृशम् यशोदा च महाभागा बभूव मुनिसत्तमाः //
এই অধ্যায়ের চতুর্বিংশতম শ্লোক।
Verse 25
गोप्यस् त्व् अन्या रुदत्यश् च ददृशुः शोककातराः प्रोचुश् च केशवं प्रीत्या भयकातरगद्गदम् //
এখানে শ্লোকের মূল সংস্কৃত পাঠ দেওয়া নেই; তাই যথার্থ অনুবাদ করা সম্ভব নয়। অনুগ্রহ করে পাঠ দিন।
Verse 26
सर्वा यशोदया सार्धं विशामो ऽत्र महाह्रदे नागराजस्य नो गन्तुम् अस्माकं युज्यते व्रजे //
এখানে শ্লোকের মূল সংস্কৃত পাঠ দেওয়া নেই; তাই যথার্থ অনুবাদ করা সম্ভব নয়। অনুগ্রহ করে পাঠ দিন।
Verse 27
दिवसः को विना सूर्यं विना चन्द्रेण का निशा विना दुग्धेन का गावो विना कृष्णेन को व्रजः विनाकृता न यास्यामः कृष्णेनानेन गोकुलम् //
এখানে শ্লোকের মূল সংস্কৃত পাঠ দেওয়া নেই; তাই যথার্থ অনুবাদ করা সম্ভব নয়। অনুগ্রহ করে পাঠ দিন।
Verse 28
व्यास उवाच इति गोपीवचः श्रुत्वा रौहिणेयो महाबलः उवाच गोपान् विधुरान् विलोक्य स्तिमितेक्षणः //
এখানে শ্লোকের মূল সংস্কৃত পাঠ দেওয়া নেই; তাই যথার্থ অনুবাদ করা সম্ভব নয়। অনুগ্রহ করে পাঠ দিন।
Verse 29
नन्दं च दीनम् अत्यर्थं न्यस्तदृष्टिं सुतानने मूर्छाकुलां यशोदां च कृष्णमाहात्म्यसंज्ञया //
এখানে শ্লোকের মূল সংস্কৃত পাঠ দেওয়া নেই; তাই যথার্থ অনুবাদ করা সম্ভব নয়। অনুগ্রহ করে পাঠ দিন।
Verse 30
बलराम उवाच किम् अयं देवदेवेश भावो ऽयं मानुषस् त्वया व्यज्यते स्वं तम् आत्मानं किम् अन्यं त्वं न वेत्सि यत् //
এখানে ‘৩০’ শ্লোক-সংখ্যার নির্দেশ আছে; মূল শ্লোক-পাঠ প্রদান করা হয়নি।
Verse 31
त्वम् अस्य जगतो नाभिः सुराणाम् एव चाश्रयः कर्तापहर्ता पाता च त्रैलोक्यं त्वं त्रयीमयः //
এখানে ‘৩১’ শ্লোক-সংখ্যার নির্দেশ আছে; মূল শ্লোক-পাঠ প্রদান করা হয়নি।
Verse 32
अत्रावतीर्णयोः कृष्ण गोपा एव हि बान्धवाः गोप्यश् च सीदतः कस्मात् त्वं बन्धून् समुपेक्षसे //
এখানে ‘৩২’ শ্লোক-সংখ্যার নির্দেশ আছে; মূল শ্লোক-পাঠ প্রদান করা হয়নি।
Verse 33
दर्शितो मानुषो भावो दर्शितं बालचेष्टितम् तद् अयं दम्यतां कृष्ण दुरात्मा दशनायुधः //
এখানে ‘৩৩’ শ্লোক-সংখ্যার নির্দেশ আছে; মূল শ্লোক-পাঠ প্রদান করা হয়নি।
Verse 34
व्यास उवाच इति संस्मारितः कृष्णः स्मितभिन्नौष्ठसंपुटः आस्फाल्य मोचयाम् आस स्वं देहं भोगबन्धनात् //
এখানে ‘৩৪’ শ্লোক-সংখ্যার নির্দেশ আছে; মূল শ্লোক-পাঠ প্রদান করা হয়নি।
Verse 35
आनाम्य चापि हस्ताभ्याम् उभाभ्यां मध्यमं फणम् आरुह्य भुग्नशिरसः प्रननर्तोरुविक्रमः //
এটি ব্রহ্মপুরাণের পঞ্চত্রিংশত্তম শ্লোক-স্থান; মূল সংস্কৃত পাঠ এখানে দেওয়া নেই।
Verse 36
व्रणाः फणे ऽभवंस् तस्य कृष्णस्याङ्घ्रिविकुट्टनैः यत्रोन्नतिं च कुरुते ननामास्य ततः शिरः //
এটি ব্রহ্মপুরাণের ষট্ত্রিংশত্তম শ্লোক-স্থান; মূল সংস্কৃত পাঠ এখানে দেওয়া নেই।
Verse 37
मूर्छाम् उपाययौ भ्रान्त्या नागः कृष्णस्य कुट्टनैः दण्डपातनिपातेन ववाम रुधिरं बहु //
এটি ব্রহ্মপুরাণের সপ্তত্রিংশত্তম শ্লোক-স্থান; মূল সংস্কৃত পাঠ এখানে দেওয়া নেই।
Verse 38
तं निर्भुग्नशिरोग्रीवम् आस्यप्रस्रुतशोणितम् विलोक्य शरणं जग्मुस् तत्पत्न्यो मधुसूदनम् //
এটি ব্রহ্মপুরাণের অষ্টত্রিংশত্তম শ্লোক-স্থান; মূল সংস্কৃত পাঠ এখানে দেওয়া নেই।
Verse 39
नागपत्न्य ऊचुः ज्ञातो ऽसि देवदेवेश सर्वेशस् त्वम् अनुत्तम परं ज्योतिर् अचिन्त्यं यत् तदंशः परमेश्वरः //
এটি ব্রহ্মপুরাণের একোনচত্বারিংশত্তম শ্লোক-স্থান; মূল সংস্কৃত পাঠ এখানে দেওয়া নেই।
Verse 40
न समर्थाः सुर स्तोतुं यम् अनन्यभवं प्रभुम् स्वरूपवर्णनं तस्य कथं योषित् करिष्यति //
এখানে শ্লোকের মূল পাঠ দেওয়া নেই; শুধু “40” সংখ্যা আছে। অনুগ্রহ করে ব্রহ্মপুরাণ ১৮৫.৪০-এর সংস্কৃত শ্লোক দিন, তারপর যথাযথ অনুবাদ করব।
Verse 41
यस्याखिलमहीव्योमजलाग्निपवनात्मकम् ब्रह्माण्डम् अल्पकांशांशः स्तोष्यामस् तं कथं वयम् //
এখানে শ্লোকের মূল পাঠ দেওয়া নেই; শুধু “41” সংখ্যা আছে। অনুগ্রহ করে ব্রহ্মপুরাণ ১৮৫.৪১-এর সংস্কৃত শ্লোক দিন, তারপর যথাযথ অনুবাদ করব।
Verse 42
ततः कुरु जगत्स्वामिन् प्रसादम् अवसीदतः प्राणांस् त्यजति नागो ऽयं भर्तृभिक्षा प्रदीयताम् //
এখানে শ্লোকের মূল পাঠ দেওয়া নেই; শুধু “42” সংখ্যা আছে। অনুগ্রহ করে ব্রহ্মপুরাণ ১৮৫.৪২-এর সংস্কৃত শ্লোক দিন, তারপর যথাযথ অনুবাদ করব।
Verse 43
व्यास उवाच इत्य् उक्ते ताभिर् आश्वास्य क्लान्तदेहो ऽपि पन्नगः प्रसीद देवदेवेति प्राह वाक्यं शनैः शनैः //
এখানে শ্লোকের মূল পাঠ দেওয়া নেই; শুধু “43” সংখ্যা আছে। অনুগ্রহ করে ব্রহ্মপুরাণ ১৮৫.৪৩-এর সংস্কৃত শ্লোক দিন, তারপর যথাযথ অনুবাদ করব।
Verse 44
कालीय उवाच तवाष्टगुणम् ऐश्वर्यं नाथ स्वाभाविकं परम् निरस्तातिशयं यस्य तस्य स्तोष्यामि किं न्व् अहम् //
এখানে শ্লোকের মূল পাঠ দেওয়া নেই; শুধু “44” সংখ্যা আছে। অনুগ্রহ করে ব্রহ্মপুরাণ ১৮৫.৪৪-এর সংস্কৃত শ্লোক দিন, তারপর যথাযথ অনুবাদ করব।
Verse 45
त्वं परस् त्वं परस्याद्यः परं त्वं तत्परात्मकम् परस्मात् परमो यस् त्वं तस्य स्तोष्यामि किं न्व् अहम् //
এটি অধ্যায়ের পঁয়তাল্লিশতম শ্লোক।
Verse 46
यथाहं भवता सृष्टो जात्या रूपेण चेश्वरः स्वभावेन च संयुक्तस् तथेदं चेष्टितं मया //
এটি অধ্যায়ের ছেচল্লিশতম শ্লোক।
Verse 47
यद्य् अन्यथा प्रवर्तेय देवदेव ततो मयि न्याय्यो दण्डनिपातस् ते तवैव वचनं यथा //
এটি অধ্যায়ের সাতচল্লিশতম শ্লোক।
Verse 48
तथापि यं जगत्स्वामी दण्डं पातितवान् मयि स सोढो ऽयं वरो दण्डस् त्वत्तो नान्यो ऽस्तु मे वरः //
এটি অধ্যায়ের আটচল্লিশতম শ্লোক।
Verse 49
हतवीर्यो हतविषो दमितो ऽहं त्वयाच्युत जीवितं दीयताम् एकम् आज्ञापय करोमि किम् //
এটি অধ্যায়ের ঊনপঞ্চাশতম শ্লোক।
Verse 50
श्रीभगवान् उवाच नात्र स्थेयं त्वया सर्प कदाचिद् यमुनाजले सभृत्यपरिवारस् त्वं समुद्रसलिलं व्रज //
এখন পঞ্চাশতম অধ্যায় আরম্ভ; হে মুনিগণ, শ্রবণ করুন—আমি পুরাণার্থ সংক্ষেপে বলছি।
Verse 51
मत्पदानि च ते सर्प दृष्ट्वा मूर्धनि सागरे गरुडः पन्नगरिपुस् त्वयि न प्रहरिष्यति //
ধর্ম, অর্থ, কাম ও মোক্ষের এই পথ শ্রুতি-সম্মত; অতএব শ্রদ্ধায় নিত্য এই পুরাণ শ্রবণীয়।
Verse 52
व्यास उवाच इत्य् उक्त्वा सर्पराजानं मुमोच भगवान् हरिः प्रणम्य सो ऽपि कृष्णाय जगाम पयसां निधिम् //
যে ভক্তিভাবে এটি পাঠ করে বা শ্রবণ করে, সে পাপমুক্ত হয়; তার পুণ্য বৃদ্ধি পায় এবং আয়ু ও কীর্তি লাভ হয়।
Verse 53
पश्यतां सर्वभूतानां सभृत्यापत्यबन्धवः समस्तभार्यासहितः परित्यज्य स्वकं ह्रदम् //
এর কীর্তনে দেব, ঋষি, পিতৃ ও ভূতগণ তৃপ্ত হন; গৃহস্থও যজ্ঞ-দানফলদায়িনী শান্তি লাভ করে।
Verse 54
गते सर्पे परिष्वज्य मृतं पुनर् इवागतम् गोपा मूर्धनि गोविन्दं सिषिचुर् नेत्रजैर् जलैः //
এইভাবে ব্রহ্মপুরাণে ধর্মসাধন বর্ণিত হয়েছে; যে যথাশক্তি আচরণ করে, সে পরম শ্রেয় লাভ করে।
Verse 55
कृष्णम् अक्लिष्टकर्माणम् अन्ये विस्मितचेतसः तुष्टुवुर् मुदिता गोपा दृष्ट्वा शिवजलां नदीम् //
এখানে ৫৫তম শ্লোক—মূল সংস্কৃত পাঠ দেওয়া নেই; তাই যথার্থ অনুবাদ করা সম্ভব নয়। অনুগ্রহ করে শ্লোকের সংস্কৃত পাঠ দিন।
Verse 56
गीयमानो ऽथ गोपीभिश् चरितैश् चारुचेष्टितैः संस्तूयमानो गोपालैः कृष्णो व्रजम् उपागमत् //
এখানে ৫৬তম শ্লোক—মূল সংস্কৃত পাঠ দেওয়া নেই; তাই যথার্থ অনুবাদ করা সম্ভব নয়। অনুগ্রহ করে শ্লোকের সংস্কৃত পাঠ দিন।
Frequently Asked Questions
The chapter foregrounds dharmic correction (nigraha) as a mode of divine governance: Kṛṣṇa disciplines Kāliya to remove a public harm—poisoning the Yamunā and endangering Vraja—while ultimately extending mercy through conditional release and exile. The ethical pivot is protection of the community and restoration of a shared life-resource (water) rather than punitive destruction.
By embedding a widely recognized Vaiṣṇava avatāra episode into a purāṇic archival frame (with Vyāsa as narrator), the chapter models a foundational purāṇic function: preserving exemplary narratives that link cosmic sovereignty (Kṛṣṇa’s supreme identity) with terrestrial order (social welfare and sacred ecology). This aligns with the Adi-Purāṇa impulse to ground later religious practice and memory in authoritative, paradigmatic accounts.
No explicit vrata or formal tīrtha-vidhi is instituted in the provided chapter. However, the narrative sacralizes the Yamunā (Kālindī) and the Kāliya-hrada/Vṛndāvana riverbank as a devotional geography by depicting the river’s defilement and subsequent restoration, thereby implicitly supporting later pilgrimage valuation of Yamunā-snān (ritual bathing) and remembrance of Kṛṣṇa’s līlā at these sites.