Previous Verse
Next Verse

Agni Purana — Mantra-shastra, Shloka 11

Mantras for Worship Beginning with the Five-Syllabled

Mantra) — Concluding Colophon (Chapter 304 end

उत्पलावर्तके शौरीं नर्मदायां श्रियः पतिं दामोदरं रैवतके नन्दायां जलशायिनं

utpalāvartake śaurīṃ narmadāyāṃ śriyaḥ patiṃ dāmodaraṃ raivatake nandāyāṃ jalaśāyinaṃ

উৎপলাবর্তকে শৌরীকে স্মরণ করো; নর্মদার তীরে শ্রিয়ঃপতিকে (লক্ষ্মীপতি)। রৈবতকে দামোদরকে, আর নন্দায় জলশায়ী প্রভুকে স্মরণ করো।

उत्पलावर्तकेin Utpalāvartaka (place)
उत्पलावर्तके:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootउत्पल + आवर्तक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; अधिकरण; तत्पुरुष (उत्पलानाम् आवर्तकः/उत्पल-आवर्तः)
शौरीम्Śauri (Kṛṣṇa)
शौरीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशौरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्म
नर्मदायाम्in (the river) Narmadā
नर्मदायाम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootनर्मदा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; अधिकरण
श्रियःof Śrī (Lakṣmī)
श्रियः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/षष्ठी), एकवचन; सम्बन्ध (genitive)
पतिम्lord
पतिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्म
दामोदरम्Dāmodara
दामोदरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदाम + उदर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्म; बहुव्रीहि (यस्य उदरे दाम अस्ति)
रैवतकेin Raivataka
रैवतके:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootरैवतक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; अधिकरण
नन्दायाम्in Nandā (river/place)
नन्दायाम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootनन्दा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; अधिकरण
जलशायिनम्one who lies in the waters
जलशायिनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootजल + शायिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्म; सप्तमी/तत्पुरुष-भाव (जले शायी)

Lord Agni (instructing the sage Vasiṣṭha in the Agni Purana’s catalog of sacred observances and shrine-remembrances)

Vidya Category: {"primary_vidya":"Stotra","secondary_vidya":"Samanya","practical_application":"A practical ‘name-by-river/mountain’ remembrance list for Vaiṣṇava pilgrimage, vrata-days, and daily japa.","sutra_style":true}

Encyclopedic Reference: {"reference_type":"List","entry_title":"Kṣetra-smarana: Śaurī, Śriyaḥpati, Dāmodara, Jalaśāyin by place","lookup_keywords":["Utpalāvartaka","Narmadā","Raivataka","Nandā","Jalaśāyin"],"quick_summary":"Links four locales to four Vaiṣṇava epithets; recite the epithet when at/remembering the locale to intensify bhakti and tīrtha-phala."}

Concept: Smaraṇa as portable pilgrimage: sacred geography becomes an inner map for constant devotion.

Application: On ekādaśī or during travel, chant these names sequentially as a compact tīrtha-stotra.

Khanda Section: Tirtha-Mahatmya / Kshetra-Vaishnava-Nama-Smarana (Sacred geography and Vishnu shrine-locations)

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: adbhuta

Type: Tirtha/River/Mountain

Visual Art Cues: {"scene_description":"Four sacred vignettes: a lotus-whorl tīrtha (Utpalāvartaka) with Śaurī, Narmadā riverbank with Śriyaḥpati and Lakṣmī, Raivataka hill with Dāmodara, and Nandā river with the reclining Jalaśāyin.","kerala_mural_prompt":"Kerala mural with flowing river motifs: Narmadā ghat with Lakṣmī-Nārāyaṇa, Raivataka hill shrine with Dāmodara, Nandā waters with reclining Viṣṇu on Śeṣa, rich reds/greens, stylized waves and lotuses.","tanjore_prompt":"Tanjore gold: central reclining Jalaśāyin with gold halo and embossed ornaments, side panels showing Narmadā with Śriyaḥpati-Lakṣmī, Raivataka with Dāmodara, Utpalāvartaka with Śaurī, heavy gold borders and jewel tones.","mysore_prompt":"Mysore style, didactic layout: labeled scenes with clear river and mountain symbols, fine linework, subdued palette; emphasis on posture difference for Jalaśāyin and consort presence for Śriyaḥpati.","mughal_miniature_prompt":"Mughal miniature: detailed riverbank life at Narmadā, pilgrims bathing; distant hill for Raivataka; foreground shows a small shrine with Dāmodara; another panel-like area shows Viṣṇu reclining on stylized waters, intricate naturalistic flora."}

Audio Atmosphere: {"recitation_mood":"devotional","suggested_raga":"Bhairavi","pace":"medium","voice_tone":"devotional"}

Sandhi Resolution Notes: श्रियः पतिम् is a genitive + noun phrase; जलशायिनम् treated as तत्पुरुष (locative relation).

Related Themes: Agni Purana 304 (tīrtha-nāma lists continuing)

U
Utpalāvartaka
Ś
Śaurī (Vishnu/Krishna)
N
Narmadā
Ś
Śriyaḥpati (Vishnu)
D
Dāmodara (Vishnu/Krishna)
R
Raivataka
N
Nandā
J
Jalaśāyin (Vishnu)

FAQs

It teaches kṣetra-anusāri nāma-smarana—remembering specific forms/names of Viṣṇu appropriate to particular sacred places (tīrthas), used as a practical devotional discipline for pilgrimage, worship, or daily recitation.

By cataloging sacred sites together with their associated deity-forms, it functions like a devotional gazetteer—preserving religious geography, iconological identifiers (Śaurī, Dāmodara, Jalaśāyin), and applied worship practice in a compact reference style.

Name-remembrance of Viṣṇu (nāma-smarana) at holy places is presented as purifying and merit-producing, aligning the pilgrim’s mind with the deity’s form and strengthening bhakti, which is traditionally held to reduce sin and support auspicious spiritual results.