HomeVaraha PuranaAdhyaya 21Shloka 13
Previous Verse
Next Verse

Varaha Purana 21.13 — Adhyaya 21, Shloka 13

The Disruption of Dakṣa’s Sacrifice, the Hari–Hara Conflict, and the Establishment of Rudra’s Sacrificial Share

ब्रह्मा स्वयं मरीच्यस्तु बभूव अन्ये तथापरे । अत्रिस्तु यज्ञकर्मस्थ आग्नीध्रस्त्वङ्गिरा भवत् ॥ २१.१४ ॥

brahmā svayaṁ marīcyas tu babhūva, anye tathāpare | atris tu yajñakarmastha āgnīdhras tv aṅgirā bhavat || 21.14 ||

ব্ৰহ্মা স্বয়ং তাত উপস্থিত আছিল; মৰীচি আৰু অন্যান্য মহর্ষিও আছিল। অত্রি যজ্ঞকৰ্মত নিয়োজিত আছিল আৰু আগ্নীধ্ৰ ৰূপে অঙ্গিৰা নিযুক্ত হ’ল।

brahmāBrahmā
brahmā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbrahman (प्रातिपदिक)
FormPuṁliṅga, Prathamā, Ekavacana
svayamhimself
svayam:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootsvayam (अव्यय)
FormAvyaya (emphatic/reflexive adverb)
marīciḥMarīci
marīciḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmarīci (प्रातिपदिक)
FormPuṁliṅga, Prathamā, Ekavacana
tubut/and
tu:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormNipāta (contrastive particle)
babhūvabecame/was
babhūva:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootbhū (भू धातु)
FormLiṭ lakāra (लिट्/perfect), Prathama puruṣa, Ekavacana; parasmaipada
anyeothers
anye:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootanya (प्रातिपदिक)
FormPuṁliṅga, Prathamā, Bahuvacana
tathālikewise
tathā:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
FormAvyaya adverb (manner)
apareothers (further)
apare:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootapara (प्रातिपदिक)
FormPuṁliṅga, Prathamā, Bahuvacana; in apposition to anye
atriḥAtri
atriḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootatri (प्रातिपदिक)
FormPuṁliṅga, Prathamā, Ekavacana
tuand/but
tu:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormNipāta
yajña-karmasthaḥengaged in sacrificial duties
yajña-karmasthaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootyajña + karma + stha (प्रातिपदिक)
FormPuṁliṅga, Prathamā, Ekavacana; viśeṣaṇa of atriḥ; ‘stationed in sacrificial work’
āgnīdhraḥthe Āgnīdhra (priest)
āgnīdhraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootāgnīdhra (प्रातिपदिक)
FormPuṁliṅga, Prathamā, Ekavacana; name of a priestly office
tuand
tu:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormNipāta
aṅgirāḥAṅgiras
aṅgirāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootaṅgiras (प्रातिपदिक)
FormPuṁliṅga, Prathamā, Ekavacana (Vedic-style nom. in -āḥ for -as); subject
abhavatwas/became
abhavat:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootbhū (भू धातु)
FormLaṅ lakāra (लङ्/imperfect), Prathama puruṣa, Ekavacana; parasmaipada

Varāha

Varaha Avatara Context: {"is_varaha_focus":false,"aspect_highlighted":"None","boar_form_detail":"None","earth_interaction":"None"}

Bhu Devi Dialogue: {"is_dialogue":false,"speaker_role":"instructor","bhu_devi_state":"None","key_question":"None"}

Mathura Mandala: {"is_mathura_related":false,"specific_site":"None","parikrama_context":"None","krishna_connection":"None"}

Dharma Shastra: {"has_dharma_rule":true,"topic":"None","instruction_summary":"The verse assigns specific śrauta functions: Atri is engaged in yajña-work; Aṅgiras is identified with the Āgnīdhra role (fire-tending/ritual ignition support).","karmic_consequence":"Correct appointment of offices protects the integrity of offerings and mantras; misassignment leads to ritual deficiency (implied)."}

Vrata Mahatmya: {"has_vrata":false,"vrata_name":"None","tithi_month":"None","promised_fruit":"None"}

Cosmic Boar Symbolism: {"has_symbolism":true,"symbolic_interpretation":"Ritual roles personified as sages suggest that cosmic functions are ‘living’ intelligences; yajña is a microcosm staffed by archetypal powers.","yajna_varaha_imagery":"None","vedantic_connection":"Purāṇic tendency to read ritual as cosmology-in-action: offices correspond to sustaining principles (agni as transformative intelligence)."}

Philosophical Teaching: {"has_teaching":true,"teaching_type":"cosmic order through disciplined action","core_concept":"When highest principles (Brahmā) and functional intelligences (ṛṣis) align, creation and ritual mutually reinforce.","practical_application":"Approach sacred work with both reverence (sannidhāna) and technical care (role clarity), treating ‘support roles’ (like Āgnīdhra) as essential."}

Subject Matter: ["Cosmology","Genealogy","Ritual Culture"]

Primary Rasa: śānta

Secondary Rasa: adbhuta

Type: fire-altar complex

Related Themes: Varāha Purāṇa: role-list continues with Hotṛ/Udgātṛ/Prastotṛ etc. (21.21.15-16)

Visual Art Cues: {"scene_description":"Brahmā presides while Atri and Aṅgiras (as Āgnīdhra) actively manage the sacrificial operations near the fire.","item_prompts":["Brahmā seated/standing with four faces (if iconographically chosen)","Aṅgiras tending fire, holding fire-stick or ladle","Atri focused on ritual arrangement","smoke rising, clarified butter offering","ritual assistants in background"],"kerala_mural_prompt":"Kerala mural: Brahmā central with stylized multiple faces, Aṅgiras near agni with dynamic flame motifs, Atri arranging kusa; bold outlines and ritual symmetry.","tanjore_prompt":"Tanjore: Brahmā with heavy gold ornamentation and halo; gold-leaf flames; richly decorated vedi; priests in jewel-toned garments.","mysore_prompt":"Mysore: delicate shading; emphasis on serene Brahmā and meticulous priestly action; detailed fire implements.","pahari_prompt":"Pahari: narrative clarity with gentle landscape; Brahmā slightly elevated; Aṅgiras close to fire with warm glow; Atri intent and calm."}

Audio Atmosphere: {"recitation_mood":"reverent, descriptive","suggested_raga":"Bhairav (morning-sacred gravity)","pace":"medium","voice_tone":"deep and composed, with slight emphasis on technical term ‘āgnīdhraḥ’."}

C
Classical Literature
P
Purāṇic Genealogies
S
Sanskrit
V
Vaiṣṇavism

FAQs

It reflects a common Purāṇic archival mode: listing primordial seers and ritual roles to situate cosmological history within recognized lineages and sacrificial culture.

No specific geographic site is named in this verse; it focuses on persons/lineages rather than a tīrtha or region.

The verse does not state a direct ethical injunction; it foregrounds continuity of knowledge through seer lineages and the cultural importance of disciplined ritual practice (yajña-karma).

AI

Ask anything about this verse

Curious about the meaning, context, or a word? Ask, and continue the conversation in the Vedapath app.

A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.

Read Varaha Purana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App