Adhyaya 195: Description of Sinners Abiding in Yama’s Realm (Catalog of Transgressions and the Logic of Retribution)

Verse 1

अथ यमलोकस्थपापिवर्णनम् ॥ नाचिकेत उवाच ॥ कथ्यमानं मया विप्राः शृण्वन्तु तपसि स्थिताः ॥ नमश्च तस्मै देवाय धर्मराजाय धीमते

এতিয়া যমলোকত পাপীসকলৰ বৰ্ণনা। নাচিকেত ক’লে: তপস্যাত স্থিত ব্ৰাহ্মণ-মুনিসকলে মোৰ দ্বাৰা কোৱা এই বৃত্তান্ত শুনক। সেই দিৱ্য, জ্ঞানী ধৰ্মৰাজলৈ নমস্কাৰ।

Verse 2

संसारं तु यथाशक्ति कथ्यमानं निबोधत ॥ असत्यवादिनो ये च जन्तुस्त्रीबालघातकाः

মই যিমান পাৰোঁ সিমানেই সংসাৰৰ এই বৰ্ণনা কৈছোঁ—ইয়াক বুজা; ইয়াত মিছা কোৱা লোক আৰু জীৱ, নাৰী আৰু শিশুক হত্যা কৰা লোকো আছে।

Verse 3

तथा ब्रह्महणः पापा ये च विश्वासघातकाः ॥ ये ये शठाः कृतघ्नाश्च लोलुपाः पारदारिकाः

তদ্ৰূপ ব্ৰাহ্মণ-হন্তা পাপী আৰু বিশ্বাসঘাতকসকল আছে; যিসকল ধূর্ত, অকৃতজ্ঞ, লোভী, আৰু পৰস্ত্ৰী-গামী।

Verse 4

कन्यानां दूषका ये च ये च पापरता नराः ॥ वेदानां दूषकाश्चैव वेदमાર્ગविहिंसकाः

আৰু যিসকলে কন্যাসকলক কলুষিত কৰে, আৰু যিসকল নৰ পাপত আসক্ত; লগতে যিসকলে বেদক বিকৃত কৰে, নিশ্চয়েই যিসকলে বেদ-মাৰ্গক আঘাত কৰে।

Verse 5

शूद्राणां याजकाश्चैव हाहाभूता द्विजातयः ॥ अयाज्ययाजकाश्चैव ये ये कुष्ठयुता नराः

আৰু যিসকলে শূদ্ৰসকলৰ বাবে যাজকতা কৰে—দ্বিজসকল হাহাকাৰ অৱস্থালৈ পতিত হয়; আৰু যিসকলে অযাজ্যৰ বাবে যজ্ঞ কৰায়; আৰু যিসকল নৰ কুষ্ঠৰোগে পীড়িত।

Verse 6

सुरापो ब्रह्महा चैव यो द्विजो वीरघातकः ॥ तथा वार्धुषिका ये च जिह्मप्रेक्षाश्च ये नराः ॥

যি দ্বিজ সুৰা আদি মদ্য পান কৰে, যি ব্ৰাহ্মণ-হন্তা, আৰু যি বীৰ পুৰুষক বধ কৰে; তদুপৰি যিসকলে সুদখোৰি কৰে আৰু যিসকল নৰৰ দৃষ্টি কপটময়—সকলোৱে ইয়াত গণ্য।

Verse 7

मातृत्यागी पितृत्यागी यः स्वसाध्वीं परित्यजेत् ॥ गुरुद्वेषी दुराचारो दूताश्चाव्यक्तभाषिणः ॥

যি মাতৃক ত্যাগ কৰে, যি পিতৃক ত্যাগ কৰে, আৰু যি নিজৰ সাধ্বী পত্নীক পৰিত্যাগ কৰে; যি গুৰুক দ্বেষ কৰে, যি দুষ্কৰ্মী, আৰু যিসকল দূত অস্পষ্ট ভাষা কয়—ইয়াতো গণ্য।

Verse 8

गृहक्षेत्रहरा ये च सेतुबन्धविनाशकाः ॥ अपुत्राश्चाप्यदाराश्च श्रद्दया च विवर्जिताः ॥

যিসকলে ঘৰ আৰু ক্ষেত্ৰ হৰণ কৰে, আৰু যিসকলে বাঁধ/আঁটনি ধ্বংস কৰে; যিসকল পুত্ৰহীন আৰু স্ত্ৰীহীন, আৰু যিসকল শ্ৰদ্ধাহীন—সকলোৱে ইয়াত গণ্য।

Verse 9

अशौचा निर्दयाः पापा हिंसका व्रतभञ्जकाः ॥ सोमविक्रयिणश्चैव स्त्रीजितः सर्वविक्रयी ॥

যিসকল অশৌচী, নিৰ্দয়, পাপী; যিসকল হিংসক আৰু ব্ৰতভঙ্গকাৰী; সোম বিক্ৰেতা, স্ত্ৰীৰ বশীভূত, আৰু যি সকলো বস্তু বিক্ৰী কৰে—ইয়াতো অন্তর্ভুক্ত।

Verse 10

भूम्यामनृतवादी च वेदजीवी च यो द्विजः ॥ नक्षत्री च निमित्ती च चाण्डालाध्यापकस्तथा ॥ सर्वमैथुनकर्ता च अगम्यागमने रतः ॥ मायिका रतिकाश्चैव तुलाधाराश्च ये नराः ॥ सर्वपापसुसङ्गाश्च चिन्तका येऽतिवैरिणः ॥ स्वाम्यर्थे न हता ये च ये च युद्धपराङ्मुखाः ॥

যি ভূমি-বিষয়ে মিছা কথা কয়, আৰু যি দ্বিজ বেদক জীৱিকাৰ উপায় কৰে; নক্ষত্ৰবিদ (জ্যোতিষী) আৰু নিমিত্তবিদ (শকুন-ব্যাখ্যাতা), আৰু চাণ্ডালৰ অধ্যাপকো; যি সকলোৰে সৈতে মৈথুন কৰে, আৰু যি নিষিদ্ধ গমনত আসক্ত; মায়াবী প্ৰতাৰক, ৰতিকামী ভোগাসক্ত, আৰু যিসকলে তোলা-মাপত ছলনা কৰে; যিসকল সকলো পাপৰ কুসঙ্গত লিপ্ত, আৰু যিসকল অতিশয় বৈৰী ষড়যন্ত্ৰকাৰী; যিসকলে স্বামীৰ অৰ্থে প্ৰাণ নেদিয়ে, আৰু যিসকলে যুদ্ধৰ পৰা মুখ ঘুৰায়—সকলোৱে ইয়াত গণ্য।

Verse 11

परवित्तापहारी च राजघाती च यो नरः ॥ अशक्तः पापघोषश्च तथा ये ह्यग्निजीविनः ॥

যি পৰধন অপহৰণ কৰে, আৰু যি ৰজাক হত্যা কৰে; যি অক্ষম হৈও পাপকৰ্মত লিপ্ত থাকে, যি পাপৰ ঘোষণা কৰে, আৰু যিসকলে অগ্নিৰে জীৱিকা চলায়—সকলোৱে (ইয়াত) গণ্য।

Verse 12

शुश्रूषया च मुक्ताः ये लिङ्गिनः पापकर्मिणः ॥ पात्रकारी चक्रिणश्च नरा ये चाप्यधार्मिकाः ॥

যিসকল সেৱা-উপস্থিতিৰ কৰ্তব্যৰ পৰা মুক্ত; লিঙ্গধাৰী সন্ন্যাসী হৈও পাপকৰ্ম কৰা; পাত্ৰ (বাসন) নিৰ্মাতা/যোগানদাতা; চকা-ভিত্তিক কৰ্মে জীৱিকা চলোৱা; আৰু অধাৰ্মিক নৰ—সকলোৱে (ইয়াত) গণ্য।

Verse 13

देवागारांश्च सत्राणि तीर्थविक्रयिणस्तथा ॥ व्रतविद्वेषिणो ये च तथाऽसद्वादिनो नराः ॥

যিসকল দেৱালয় আৰু সত্র (দান-ভোজনশালা) বিক্ৰী কৰে, আৰু তীৰ্থও বিক্ৰী কৰে; যিসকল ব্ৰতক ঘৃণা কৰে; আৰু যিসকল অসৎ বা কুধৰ্মীয় বাক্য কোৱা নৰ—সকলোৱে (ইয়াত) উল্লেখিত।

Verse 14

मिथ्या च नखरोमाणि धारयन्ति च ये नराः ॥ कूटा वक्रस्वभावाश्च कूटशासनकारिणः ॥

যিসকল নৰ মিছাকৈ নখ আৰু ৰোম (চুলি) ধাৰণ কৰে (কৃত্ৰিম চিহ্ন ৰূপে); যিসকল কূট আৰু বক্ৰ স্বভাৱৰ; আৰু যিসকল কূট শাসন/ৰায় জাৰি কৰে—সকলোৱে (ইয়াত) গণ্য।

Verse 15

अज्ञानादव्रती यश्च यश्चाश्रमबहिष्कृतः ॥ विप्रकीर्णप्रतिग्राही सूचकस्तीर्थनाशकः ॥

যি অজ্ঞানতাবশত ব্ৰত-শৃঙ্খলা বিনা জীৱন যাপন কৰে; যি আশ্ৰম-ব্যৱস্থাৰ পৰা বহিষ্কৃত; যি নানা উৎসৰ পৰা ছিটাই-ছিটাই অহা দান গ্ৰহণ কৰে; যি সূচক/খবৰদাৰ; আৰু যি তীৰ্থ নাশ কৰে—ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত।

Verse 16

कलही च प्रतर्क्यश्च निष्ठुरश्च नराधमः॥ एते चान्ये च बहवो ह्यनिर्दिष्टाः सहस्रशः॥

কলহপ্ৰিয় লোক, বিতৰ্ককাৰী বাদী, নিষ্ঠুৰ আৰু নৰাধম—এইসকল আৰু আন বহুজন, সহস্ৰ সহস্ৰকৈ উল্লেখিত, যদিও পৃথক পৃথককৈ গণনা কৰা হোৱা নাই।

Verse 17

स्त्रियो नराश्च गच्छन्ति यत्र तच्छृणुतामलाः॥ कुर्वन्तीह यथा सर्वे तत्र गत्वा यमालये॥

হে নিৰ্মলসকল, শুনা—স্ত্ৰী আৰু পুৰুষ ক’লৈ যায়। যিদৰে সকলোৱে ইয়াত কৰ্ম কৰে, তেনেদৰে তাত যমৰ আলয়লৈ গৈ সেই অনুসাৰে ফল ভোগ কৰে।

Verse 18

पप्रच्छुर्विस्मयाविष्टा नाचिकेतमृषिं तदा॥ ऋषय ऊचुः॥ त्वया सर्वं यथा दृष्टं ब्रूहि तत्र विदां वर॥

বিস্ময়ে আচ্ছন্ন হৈ তেওঁলোকে তেতিয়া ঋষি নাচিকেতক সুধিলে। ঋষিসকলে ক’লে: “হে বিদ্বানসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ, তুমি তাত যি যি দেখিলা, যিদৰে দেখিলা, সকলো ক’।”

Verse 19

यथास्वरूपः कालोऽसौ येन सर्वं प्रवर्तते॥ इह कर्माणि यः कृत्वा पुरुषो ह्यल्पचेतनः॥

“যি কালৰ দ্বাৰা সকলো চলি থাকে, সেই কালৰ সত্য স্বৰূপ কি? আৰু যি পুৰুষ অল্পবুদ্ধি, যিয়ে ইয়াত কৰ্ম কৰি… তাৰ কি গতি হয়?”

Verse 20

वारयेत्स तदा तं तु ब्रह्मलोके च स प्रभुः॥ कल्पान्तं पच्यमानोऽपि दह्यमानोऽपि वा पुनः॥

“…তেতিয়া সেই প্ৰভু তাক নিবাৰণ কৰে—ব্ৰহ্মলোকতো—যেতিয়া সি কল্পান্তলৈ ‘পচি’ থাকে, অথবা পুনৰ দহি যন্ত্ৰণা ভোগ কৰে।”

Verse 21

न नाशो हि शरीरस्य तस्मिन्देशे तपोधनाः॥ यस्य यस्य हि यत्कर्म पच्यमानः पुनः पुनः॥

হে তপোধনসকল! সেই দেশত শৰীৰৰ নাশ নাই; কিন্তু যাৰ যি কৰ্ম, সেয়া অনুসৰি জীৱ পুনঃপুনঃ ফলভোগৰ বাবে ‘পচাই’ দিয়া হয়।

Verse 22

अवश्यं चैव गन्तव्यं तस्य पार्श्वं पुनःपुनः॥ न तु त्रासाद्द्विजः शक्तस्तत्र गन्तुं हि कश्चन॥

তাৰ ওচৰলৈ অৱশ্যম্ভাৱে পুনঃপুনঃ যাব লাগিব। কিন্তু ভয়ৰ কাৰণে কোনো দ্বিজ (দ্বিবাৰ জন্মা) তাত যাবলৈ সক্ষম নহয়—সঁচাকৈ ক’লে কোনোও নহয়।

Verse 23

न गच्छन्ति च ये तत्र दानेन निगमेण च॥ वैतरण्याश्च यद्रूपं किं तोयं च वहत्यसौ॥

আৰু কোনসকল দান আৰু নিগম (বৈদিক বিধান)ৰ বলত তাত নাযায়? আৰু বৈতৰণীৰ ৰূপ কেনেকুৱা, আৰু সি কেনে পানী বোৱাই নিয়ে?

Verse 24

रौरवो वा कथं विप्र किंरूपं कूटशाल्मलेः॥ कीदृशा वा हि ते दूताः किं कार्याः किं पराक्रमाः॥

হে বিপ্ৰ! ৰৌৰৱ কেনেকুৱা? কূটশাল্মলীৰ ৰূপ কেনেকুৱা? আৰু সেই দূতসকল কেনেকুৱা—তেওঁলোকৰ কৰ্তব্য কি, আৰু তেওঁলোকৰ পৰাক্ৰম কিমান?

Verse 25

किं च किंच तु कुर्वाणाः किंच किंच समाचरन्॥ न चेतो लभते जन्तुच्छादितं पूर्वतेजसा॥

এইটো-সেইটো কৰি, আৰু এইটো-সেইটো আচৰণ কৰিও, তথাপি জীৱে চিত্তৰ স্পষ্টতা নাপায়; কিয়নো সি পূৰ্ব তেজস (পূৰ্ব প্ৰভাৱ) দ্বাৰা আচ্ছাদিত থাকে।

Verse 26

धृतिं न लभते किञ्चित्तैस्तैर्दोषैः सुवासिताः ॥ दोषं सत्यंअजानन्तस्तथा मोहॆन मोहिताः ॥

যিসকল লোক নিজৰেই দোষৰ সুগন্ধে যেন আচ্ছন্ন, তেওঁলোকে একেবাৰে ধৃতি লাভ নকৰে। দোষৰ সত্য স্বৰূপ নাজানি, মোহৰ দ্বাৰাই পুনৰ মোহিত হৈ পৰে।

Verse 27

परं परमजानन्तो रमन्ते कस्य मायया ॥ क्लिश्यन्ते बहवस्तत्र कृत्वा पापमचेतसः ॥

সৰ্বোচ্চক সৰ্বোচ্চ বুলি নাজানি, তেওঁলোকে কাৰ মায়াৰ অধীনত আনন্দ কৰে? তাত বহুতে বিবেকহীন হৈ পাপ কৰি দুঃখ ভোগ কৰে।

Verse 28

एतत्कथय वत्स त्वं यतः प्रत्यक्षदर्शिवान् ।

হে বৎস, তুমি এই কথা বুজাই দিয়া, কিয়নো তুমি প্ৰত্যক্ষদৰ্শী।

Verse 29

तानि वै कथयिष्यामि श्रूयतां द्विजसत्तमाः ॥ वैशम्पायन उवाच ॥ एवं तस्य वचः श्रुत्वा सर्व एव तपोधनाः ॥

‘সেই সকলো বিষয় মই নিশ্চয় ক’ম—শুনা, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল।’ বৈশম্পায়ন ক’লে: ‘এইদৰে তেওঁৰ বাক্য শুনি, তপস্যাধন সকলোয়ে…’

Verse 30

बोद्धव्यं नावबुध्यन्ते गुणानां तु गुणोत्तरम् ॥ हाहाभूताश्च चिन्तार्त्ताः सर्वदोषसमन्विताः ॥

যি বুজিব লাগিছিল, সেয়া তেওঁলোকে নুবুজে—গুণসমূহৰ ওপৰত থকা গুণোত্তম উৎকৰ্ষ। ‘হায় হায়’ বুলি কন্দি চিন্তাত কাতৰ হৈ পৰে আৰু সকলো দোষেৰে যুক্ত হয়।