Adhyaya 183: Installation of a Clay Icon (Mṛnmayārcā) and the Ritual Protocol of Worship

Verse 1

अथ मृन्मयार्चास्थापनम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ तिष्ठामि मृन्मयीं चापि प्रतिमां पूजनेच्छया

এতিয়া মৃন্ময় মূৰ্তিৰ প্ৰতিষ্ঠা। শ্ৰী বৰাহ ক’লে: মই পুনৰ আন এটা কথা ক’ম—হে বসুন্ধৰে, শুনা। পূজাৰ ইচ্ছাৰে মই মাটিৰে গঢ়া প্ৰতিমাতো বাস কৰোঁ।

Verse 2

अर्च्चां च मृण्मयीं कृत्वा अस्पुटां चाप्यखण्डिताम् ॥ नाधिकां वामनां चापि न वक्रां कारयेद्बुधः ॥

মাটিৰে অর্চাৰ প্ৰতিমা গঢ়িব—যি অস্পষ্ট নহয় আৰু অখণ্ডিত; বুদ্ধিমান লোকে তাক অতিশয় ডাঙৰ, নতুবা বামন, নতুবা বেঁকা কৰি নকৰাব।

Verse 3

ईदृशीं प्रतिमां कृत्वा मम कर्मपरायणः ॥ भूमे सर्वाणि कर्माणि यथा वा रोचते तथा ॥

এনেদৰে প্ৰতিমা গঢ়ি, মোৰ কৰ্ম-অনুষ্ঠানত নিবিষ্ট হৈ—হে ভূমি—যেনে ৰুচে তেনে সকলো কৰ্ম সম্পাদন কৰিব পাৰে।

Verse 4

काष्ठानामप्यलाभे तु मृण्मयीं तत्र कारयेत् ॥ शैलजां वा ततो भूमे मम कर्मपरायणः ॥

কাঠো নাপালে তাত মাটিৰ প্ৰতিমা গঢ়াব; অথবা তাৰ পাছত—হে ভূমি—মোৰ কৰ্মত নিবিষ্ট জনৰ বাবে শিলাৰ প্ৰতিমা গঢ়াব।

Verse 5

ताम्रेण कांस्यरौप्येण सौवर्णत्रपु-रीतिभिः ॥ कुर्वन्ति शुभकर्माणः कोविदः प्रतिमां शुभाम् ॥

তামা, কাঁসা, ৰূপা, সোণ, টিন আৰু সীসাৰে—শুভ কৰ্মত নিয়োজিত কুশলী শিল্পীয়ে শুভ প্ৰতিমা গঢ়ে।

Verse 6

अर्चनं त्वपरं वेद्यां मम कर्मपरिग्रहात् ॥ केचिल्लोकापवादेन ख्यात्यै कुर्वन्ति केचन ॥

কিন্তু অর্চনাৰ আন এক প্ৰকাৰো বুজিব লাগে—মোৰ নিৰ্ধাৰিত কৰ্ম গ্ৰহণ কৰাৰ দৃষ্টিত; কিছুমানে খ্যাতিৰ বাবে কৰে, আৰু কিছুমানে লোক-নিন্দাৰ আশংকাত কৰে।

Verse 7

गृहं चालोच्य कश्चिन्मां पूजयेत्कामनापरः ॥ पूजयेद्यदि वा चक्रं मम तेजोंऽशसम्भवम् ॥

গৃহস্থালীৰ অৱস্থা বিবেচনা কৰি, যি কোনো ব্যক্তি কাম্য ফলৰ অভিলাষী, সি মোৰ পূজা কৰিব পাৰে; অথবা মোৰ তেজৰ এক অংশৰ পৰা উৎপন্ন চক্ৰ (চক্ৰ)ৰো আৰাধনা কৰিব পাৰে।

Verse 8

भूमे एवं विजानीहि स्थापितोऽहं न संशयः ॥ सम्पदस्तु प्रयच्छामि पूजितोऽहं धराधरे ॥

হে ভূমি, এইদৰে জানিবা: যেতিয়া মই বিধিপূৰ্বক স্থাপিত হওঁ, তেতিয়া মোৰ উপস্থিতিত কোনো সন্দেহ নাথাকে। হে ধৰাধৰ, পূজিত হ’লে মই সম্পদ-সমৃদ্ধি দান কৰোঁ।

Verse 9

मन्त्रैर्वा विधिपूर्वेण यो मे कर्माणि कारयेत् ॥ यं यं फलं समुद्दिश्य मां पूजयति मानवः ॥

মন্ত্ৰেৰে হওক বা বিধিপূৰ্বক পদ্ধতিয়ে হওক, যি ব্যক্তি মোৰ কৰ্মকাণ্ড সম্পাদন কৰায়—মানৱে যি যি ফল লক্ষ্য কৰি সেই উদ্দেশ্যৰে মোৰ পূজা কৰে—

Verse 10

मद्भक्तः सततं नित्यं कर्मणा परिवेष्टितः ॥ स वै मत्परितोषार्थं मनस्येव प्रपूजयेत् ॥

মোৰ ভক্ত, যি সদায় নিত্য কৰ্মত আৱৃত থাকে, সি মোৰ সন্তোষৰ বাবে নিশ্চয় মনৰ ভিতৰতে মোৰ পূজা কৰিব।

Verse 11

दद्याज्जलाञ्जलिं मह्यं तेन मे प्रीतिरुत्तमा ॥ तस्य किं सुमनोभिश्च जाप्येन नियमेन किम् ॥

মোক জলৰ অঞ্জলি অৰ্পণ কৰক; তাতে মোৰ সন্তুষ্টি সৰ্বোত্তম হয়। তেন্তে তাৰ বাবে ফুলৰ কি প্ৰয়োজন? জপৰ কি প্ৰয়োজন? নিয়ম-নিষ্ঠাৰ কি প্ৰয়োজন?

Verse 12

मह्यं चिन्तयतो नित्यं निभृतेनान्तरात्मना ॥ तस्य कामान्प्रयच्छामि दिव्यान्भोगान्मनोरमान् ॥

যি জনে সংযত অন্তৰাত্মাৰে নিত্য মোৰ ধ্যান কৰে, মই তাক ইচ্ছিত কামনা—দিব্য আৰু মনোহৰ ভোগ—প্ৰদান কৰোঁ।

Verse 13

एतत्ते सर्वमाख्यातं सुगोप्यं च प्रयत्नतः ॥ मृन्मयीं प्रतिमां कृत्वा मम कर्मसु निष्ठितः ॥

এই সকলো তোমাক কোৱা হ’ল—ই অতি গোপনীয়, সাৱধানে সংৰক্ষণ কৰিবা। মাটিৰ প্ৰতিমা গঢ়ি, মোৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰ্ম-কাণ্ডত দৃঢ়ভাৱে স্থিত থাকিবা।

Verse 14

श्रवणे चैव नक्षत्रे कुर्यात्तस्याधिवासनम् ॥ पूर्वोक्तेन विधानेन स्थापयेन्मन्त्रपूर्वकम् ॥

আৰু শ্ৰৱণ নক্ষত্ৰত তাৰ অধিবাসন (পূৰ্ব-সংস্কাৰ) কৰিব। পূৰ্বে কোৱা বিধান অনুসৰি, মন্ত্ৰপূৰ্বক তাক স্থাপন কৰিব।

Verse 15

पञ्चगव्यं च गन्धं च वारिणा सह मिश्रयेत् ॥ ततो मे स्नपनं कार्यमिमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥

পঞ্চগব্য আৰু সুগন্ধি পানীৰ সৈতে মিহলাই ল’ব। তাৰ পাছত মোৰ স্নপন (স্নান-বিধি) কৰিব আৰু এই মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰিব।

Verse 16

मन्त्रः— योऽसौ भवान्सर्वजगत्प्रकर्त्ता यस्य प्रसादेन भवन्ति लोकाः ॥ स त्वं कुरुष्वाच्युत मत्प्रसादं त्वं तिष्ठ चार्चासु च मृन्मयीषु ॥

মন্ত্ৰঃ “হে ভগৱান, আপুনি সমগ্ৰ জগতৰ স্ৰষ্টা; আপোনাৰ কৃপাতে লোকসমূহ স্থিত থাকে। সেয়ে, হে অচ্যুত, মোৰ ওপৰত অনুগ্ৰহ কৰক; আৰু মাটিৰে গঢ়া সহ পূজাৰ প্ৰতিমাসমূহত অধিষ্ঠান কৰক।”

Verse 17

कारणकारणं ह्युग्रतेजसं द्युतिमन्तं महापुरुषं नमो नमः ॥ अनेन मन्त्रेण वेश्मनि प्रविश्य स्थापनां कुर्यात् ॥ अनेनैव तु मन्त्रेण स्थापयेन्मां समाहितः ॥ पूर्ववत्स्थापयेत्तत्र चतुरः कलशान्पुरा ॥ चतुरस्तान्गृहीत्वा च इमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥

কাৰণৰো কাৰণ, উগ্ৰ তেজস্বী, দ্যুতিমন্ত মহাপুৰুষক নমো নমঃ। এই মন্ত্ৰেৰে গৃহত প্ৰৱেশ কৰি প্ৰতিষ্ঠা কৰিব; এই একে মন্ত্ৰেৰে মন একাগ্ৰ কৰি মোক স্থাপন কৰিব। পূৰ্বৱৎ তাত প্ৰথমে চাৰিটা কলশ স্থাপন কৰিব; সেই চাৰিটা লৈ তাৰ পাছত এই মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰিব।

Verse 18

मन्त्रः— ॐ वरुणं समुद्रो लब्ध्वा सम्पूजितो ह्यात्ममतिप्रसन्नः ॥ एतेन मन्त्रेण ममाभिषेकं प्राप्तं वरिष्ठं हि स ऊर्ध्वबाहुः ॥ अग्निश्च भूमिश्च रसाश्च सर्वे भवन्ति यस्मात्सततं नमस्ये ॥

মন্ত্ৰঃ ওঁ। বৰুণ—সমুদ্ৰক লাভ কৰি, সম্পূৰ্ণ পূজিত হৈ, আত্মা আৰু বুদ্ধিত অতি প্ৰসন্ন হয়। এই মন্ত্ৰেৰে মোৰ অভিষেক শ্ৰেষ্ঠতা লাভ কৰিলে; সি উৰ্ধ্ববাহু হৈ থিয়। যাৰ পৰা অগ্নি, ভূমি আৰু সকলো ৰস উৎপন্ন হয়, তাক মই সদায় নমস্কাৰ কৰোঁ।

Verse 19

अगुरुं चैव धूपं च सकर्पूरं सकुङ्कुमम् ॥ नमो नारायणायेति उक्त्वा धूपं प्रकल्पयेत् ॥

অগৰুৰ ধূপ কপূৰ আৰু কেশৰসহ প্ৰস্তুত কৰিব। “নমো নারায়ণায়” বুলি কৈ ধূপ অৰ্পণ কৰিব।

Verse 20

धूपं दत्त्वा यथान्यायं पीतं वस्त्रं तु दापयेत् ॥ नमो नारायणायेति उक्त्वा मन्त्रमुदाहरेत् ॥

বিধি অনুসাৰে ধূপ দিয়া, তাৰ পাছত পীত বস্ত্ৰ দান কৰিব। “নমো নারায়ণায়” বুলি কৈ মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰিব।

Verse 21

मन्त्रः— वस्त्रेण पीतेन सदा प्रसन्नो यस्मिन्प्रसन्ने तु जगत्प्रसन्नम् ॥ गृह्णातु वस्त्रं सुमुखः प्रसन्नो देवः सदा पातु भवस्य बन्धात् ॥

মন্ত্ৰঃ পীত বস্ত্ৰে সদা প্ৰসন্ন যাৰ প্ৰসন্নতাত জগত প্ৰসন্ন হয়। সুমুখ প্ৰসন্ন দেৱে এই বস্ত্ৰ গ্ৰহণ কৰক; তেওঁ সদায় ভৱৰ বন্ধনৰ পৰা ৰক্ষা কৰক।

Verse 22

तत एतेन मन्त्रेण वस्त्रं दद्याद्यथोचितम् ॥ धूपदीपादिभिः पूज्य प्रापणं परिकल्पयेत् ॥

তাৰ পাছত এই মন্ত্ৰেৰে যথোচিত বস্ত্ৰ দান কৰিব; ধূপ-দীপ আদি দ্বাৰা পূজা কৰি প্ৰাপণ (অৰ্পণ/বিতৰণ)ৰ ব্যৱস্থা কৰিব।

Verse 23

पूर्वोक्तेन विधानेन दद्यात्प्रापणकं नरः ॥ पश्चादाचमनं दद्यान्मन्त्रपूर्वं प्रयत्नतः ॥

পূৰ্বে কোৱা বিধান অনুসাৰে মানুহে প্ৰাপণক দান কৰিব; তাৰ পাছত যত্নসহ মন্ত্র-পূৰ্বক আচমন (জল সিপা) প্ৰদান কৰিব।

Verse 24

मन्त्रः— शान्तिर्भवतु देवानां ब्रह्मक्षत्रविशां तथा ॥ शान्तिर्भवतु वृद्धानां बालानां शान्तिरुत्तमा ॥

মন্ত্ৰ: দেৱতাসকলৰ শান্তি হওক; ব্ৰাহ্মণ, ক্ষত্ৰিয় আৰু বৈশ্যসকলৰো তেনেদৰে শান্তি হওক। বৃদ্ধসকলৰ শান্তি হওক; শিশুসকলৰ বাবে—সৰ্বোত্তম শান্তি হওক।

Verse 25

देवो वर्षतु पर्जन्यः पृथिवी सस्यपूरिता ॥ अनेनैव तु मन्त्रेण शान्तिं कृत्वा विधानतः ॥

দেৱ পর্জন্যে বৰষুণ বৰষক; পৃথিৱী শস্যেৰে পৰিপূৰ্ণ হওক। আৰু এই একে মন্ত্ৰেৰে বিধান অনুসাৰে শান্তিকৰ্ম সম্পন্ন কৰি...

Verse 26

पश्चाद्भागवतान्पूज्य ततो ब्राह्मणपूजनम् ॥ शिरसा वचनं कार्यं दक्षिणाभिः प्रपूज्य च ॥

তাৰ পাছত ভাগৱত ভক্তসকলক সন্মান কৰি, তদুপৰি ব্ৰাহ্মণপূজন কৰিব। মূৰ নত কৰি তেওঁলোকৰ বাক্য মানিব, আৰু দক্ষিণা দি সন্মান কৰিব।

Verse 27

अच्छिद्रं वाच्य पश्चाच्च कुर्यादेवं विसर्जनम् ॥ एवं विसर्जनं कृत्वा ये च तत्र समागताः ॥

তাৰ পাছত ‘অচ্ছিদ্ৰম’ (অপৰিহাৰ্য/দোষহীন) বুলি উচ্চাৰণ কৰি, এইদৰে বিসৰ্জন কৰিব লাগে। এইদৰে বিসৰ্জন সম্পন্ন কৰি, তাত সমাগত যিসকল আছিল…

Verse 28

यो गुरुं पूजयेद्भक्त्या विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ तेनाहं पूजितो नित्यं देवि सत्यं ब्रवीमि ते ॥

যি কোনোবাই বিধিদৃষ্ট কৰ্মৰ দ্বাৰা ভক্তিসহ গুৰুক পূজা কৰে, তেনে জনৰ দ্বাৰাই মই সদায় পূজিত হওঁ। হে দেবী, তোমাক সত্য কথাই কওঁ।

Verse 29

तुष्टो ददाति कृच्छ्रेण ग्राममात्रं नराधिपः ॥ आब्रह्मपदपर्यन्तं हेलया यच्छते गुरुः ॥

ৰাজা সন্তুষ্ট হলেও কষ্টেৰে কেৱল গাঁও-মাত্ৰ দান কৰে; কিন্তু গুৰুৱে সহজে ব্ৰহ্মা-পদ পৰ্যন্ত দান কৰে।

Verse 30

तथैव मम शास्त्रेषु ममैव वचनाच्छुभे ॥ सर्वशास्त्रेषु कल्याणि गुरुपूजा व्यवस्थिताः ॥

তদ্ৰূপে মোৰ শাস্ত্ৰসমূহত—হে শুভে, মোৰ নিজ বাক্য অনুসাৰে—হে কল্যাণী, সকলো শাস্ত্ৰতে গুৰুপূজা স্থাপিত আছে।

Verse 31

य एतेन विधानेन कुर्यात्संस्थापनं मम ॥ तारितानि कुलान्येव त्रीणि त्रिंशच्च सप्ततिः ॥

যি কোনোবাই এই বিধান অনুসাৰে মোৰ সংস্থাপন কৰে, তাৰ কুলসমূহ তৰিত হয়—তিন, ত্ৰিশ আৰু সত্তৰ (অৰ্থাৎ নিৰ্দিষ্ট পৰিমাপে পিতৃপুরুষ-কল্যাণ)।

Verse 32

पूजायां मम मार्गेषु पतन्ति जलबिन्दवः ॥ तावद्वर्षसहस्राणि मम लोकेषु मोदते

পূজাৰ সময়ত মোৰ পথসমূহত যেতিয়া পানীৰ টোপাল পৰে, তেতিয়া সেই পৰিমাণ হাজাৰ হাজাৰ বছৰলৈ মোৰ লোকসমূহত আনন্দেৰে বাস কৰে।

Verse 33

एवं ते कथितं भूमे स्थापने मृण्मयस्य तु ॥ कथयिष्यामि ते ह्यन्यत्सर्वभागवतप्रियं

হে ভূমি, মৃণ্ময় (প্ৰতিমা) স্থাপনৰ বিষয়ে এইদৰে তোমাক কোৱা হ’ল। এতিয়া মই তোমাক আন এটা কথা ক’ম, যি ভগৱানৰ সকলো ভক্তৰ প্ৰিয়।

Verse 34

तत्तत्फलं प्रयच्छामि प्रसन्नेनान्तरात्मना ॥ मम चैव प्रसादेन प्राप्नोति गतिमुत्तमाम्

প্ৰসন্ন অন্তৰাত্মাৰে মই সেই সেই ফল প্ৰদান কৰোঁ; আৰু মোৰ কৃপা-প্ৰসাদে সঁচাকৈয়ে মানুহে উত্তম গতি লাভ কৰে।

Verse 35

एवमास्नाप्य विधिवन्मम कर्मपरायणः ॥ पूर्वोक्तविधिना चैव गन्धमाल्यैश्च पूजयेत्

এইদৰে বিধি অনুসাৰে (প্ৰতিমা) স্নান কৰাই, মোৰ কৰ্মবিধিত পৰায়ণ হৈ, পূৰ্বোক্ত বিধি মতে সুগন্ধি আৰু মাল্যৰ দ্বাৰাও পূজা কৰিব।

Verse 36

पूजयेत् तांश्च विधिवद्वस्त्रालङ्कारभूषणैः ॥ पूजयीता गुरुं तत्र यदीच्छेन्मम सात्म्यताम्

তেওঁলোককো বিধি অনুসাৰে বস্ত্ৰ, অলংকাৰ আৰু ভূষণেৰে পূজা কৰিব। আৰু যদি মোৰ সৈতে সাযুজ্য কামনা কৰে, তেন্তে তাত গুৰুজনক সন্মান কৰিব।