Adhyaya 172: The Harm of Destroying a Grove and the Merit of Tree-Planting as Pūrta-Dharma

Verse 1

श्रीवराह उवाच ॥ गोकर्णस्तु तथा चक्रे तस्मिन्नायतने शुभे ॥ प्रथमेऽह्नि यथा कृत्यमेवमेव त्रयोदश ॥

শ্ৰী বৰাহে ক’লে: গোকৰ্ণে সেই শুভ আয়তনত বিধিবদ্ধ আচাৰ-অনুষ্ঠান সম্পন্ন কৰিলে; প্ৰথম দিনা যি কৰ্তব্য আছিল সেয়াই কৰিলে, আৰু তেনেদৰে ত্ৰয়োদশ দিনলৈকে (অনুষ্ঠান) চলাই গ’ল।

Verse 2

ता देव्यॊ नृत्यगीतॆषु कुशलाश्चागमेऽभवन् ॥ सुरूपाश्च स्वलङ्काराः रमयन्ति दिने दिने ॥

সেই দেবীসকল নৃত্য-গীতত কুশলী হ’ল আৰু কলা-বিদ্যাতো প্ৰবীণ হ’ল; সুন্দৰ ৰূপধাৰী, নিজ নিজ অলংকাৰৰে সজ্জিত হৈ, তেওঁলোকে দিনে দিনে (তাঁক) আনন্দিত কৰি থাকিল।

Verse 3

गोकर्णः सर्वभावेन गृहं विस्मृतवानसौ ॥ तथैकदा स गोकर्णस्ताः देव्यश्च हतौजसः ॥

গোকৰ্ণ সম্পূৰ্ণ মনোভাৱে তাত লীন হৈ নিজ গৃহক বিস্মৃত হ’ল। তাৰ পাছত একদিন সেই গোকৰ্ণে সেই দেবীসকলক (দেখিলে)—যিসকলৰ তেজ-প্ৰাণ শক্তি ক্ষীণ হৈ পৰিছিল।

Verse 4

विवर्णं वदना दीनाः भग्नालङ्कारवाससः ॥ हीनाङ्गा लुञ्चितशिरः केशपक्ष्मनखादयः ॥

তেওঁলোকৰ মুখমণ্ডল বিবৰ্ণ হৈছিল; তেওঁলোক দীন-দুৰ্বল, অলংকাৰ আৰু বস্ত্ৰ ভাঙি-বিক্ষিপ্ত; অঙ্গসমূহ ক্ষীণ, মূৰ (যেন) ছিঁড়া—চুল, পাপৰি, নখ আদি অস্থিৰ-অব্যৱস্থিত।

Verse 5

दृश्यन्ते विकृताकाराः सव्रणा रुधिरस्रवाः ॥ ता दृष्ट्वाऽतीवदुःखार्ताश्चक्रे मनसि वेदनाम् ॥

তেওঁলোক বিকৃত আকাৰত দেখা গৈছিল—আঘাতপ্ৰাপ্ত আৰু ৰক্তস্ৰাৱী। তেওঁলোকক দেখি তেওঁ অতিশয় শোকাকুল হৈ মনত গভীৰ বেদনা অনুভৱ কৰিলে।

Verse 6

अपुत्रस्य गतिर् नास्ति स्वर्गो नैव च नैव च ॥ मम सङ्गादिमा देव्यॊ दशमीं च दशां गताः ॥

যাৰ পুত্ৰ নাই, তাৰ পৰলোকলৈ গতি নাই; স্বৰ্গো নাই—একেবাৰে নাই। মোৰ সঙ্গৰ ফলত এই দেবীসকলে দশম অৱস্থা (অধঃপতনৰ এক স্তৰ) লাভ কৰিলে।

Verse 7

एवं ज्ञात्वा स पप्रच्छ तासां रूपविपर्ययम् ॥ कथयध्वं महाभागाः किमेतद्रूपव्यत्ययम् ॥

এইদৰে জানি তেওঁ সিহঁতৰ ৰূপ-বিপৰ্যয় বিষয়ে সুধিলে: “হে মহাভাগ্যৱতীসকল, কওক—এই ৰূপৰ এই উলট-পালট কিয়?”

Verse 8

देव्य ऊचुः ॥ अप्रष्टव्यं महाभाग दैवः सर्वेषु कारणम् ॥ कालात्मकः स भगवान् भुज्यते सुकृतं यतः ॥

দেবীসকলে ক’লে: “হে মহাভাগ, এইটো সুধিবলগীয়া নহয়; সকলো বিষয়ত দেৱ (ভাগ্য) ই কাৰণ। কালস্বৰূপ সেই ভগৱানে পুণ্যৰ ফল ভোগ কৰায়—সেইবাবে (এইদৰে হয়)।”

Verse 9

स एव नित्यकालं च पृच्छति स्म तदुत्तरम् ॥ दुःखार्तस्य सुदीनस्य न जल्पन्त्यतिदुःखिताः ॥

তেওঁ সেই উত্তৰটো বাৰে বাৰে সুধি থাকিল। কিন্তু অতি দুঃখিতসকলে কথা নকয়—দুঃখে পীড়িত, অতি দীন অৱস্থাত থকা জনৰ আগত।

Verse 10

यदि गोप्यं ममार्तस्य वैरूप्यं कथयिष्यथ ॥ अगाधे दुस्तरे प्राणांस्त्यक्ष्याम्यद्य सुदुःखितः ॥

“যদি তোমালোকে মোৰ—দুঃখাক্ৰান্ত—এই বৈৰূপ্যৰ গোপন কথা নকোৱা, তেন্তে আজি এই অগাধ আৰু দুস্তৰ অৱস্থাত মই অতি দুঃখিত হৈ প্ৰাণ ত্যাগ কৰিম।”

Verse 11

एवमुक्ते तदा तासां मध्ये एका अब्रवीदिदम् ॥ दुःखं तस्य समाख्येयं यो विनाशयते रुजम् ॥

এইদৰে কোৱা হোৱাৰ পাছত, সেই নাৰীসকলৰ মাজৰ এগৰাকীয়ে এইদৰে ক’লে: “যি দুখ-ব্যথা নাশ কৰে, তেওঁৰ দুখ বৰ্ণনীয়।”

Verse 12

शृणु वत्स वदिष्येऽहं विरूपकरणं यथा ॥ अस्माकं च समुत्पन्नम् एकचित्तोऽवधारय ॥

“শুনা, বৎস; মই ক’ম, বিকৃতি কেনেকৈ ঘটিল। আমাৰ ক্ষেত্ৰতো যি উদ্ভৱ হ’ল, তাক একাগ্ৰচিত্তে মন দি ধাৰণা কৰা।”

Verse 13

आस्ते मधुपुरी रम्या नृणां मुक्तिप्रदायिनी ॥ अयोध्याधिपतिर्वीरश्चतुरङ्गबलान्वितः ॥

“মধুপুৰী নামৰ এক মনোৰম নগৰ আছে, যি মানুহক মুক্তি প্ৰদান কৰে। (তাত) অযোধ্যাৰ এজন বীৰ অধিপতি আছিল, চতুৰঙ্গ সেনাৰে সমন্বিত।”

Verse 14

चातुर्मास्यं तीर्थसेवी स गतो भक्तिपूर्वकम् ॥ विष्णोर्देवस्य चागारं पञ्चसंख्यासमन्वितम् ॥

“চাতুৰ্মাস্য ব্ৰত পালন কৰি আৰু তীৰ্থসেৱাত নিবিষ্ট হৈ, তেওঁ ভক্তিপূৰ্বক গ’ল। (তেওঁ) দেব বিষ্ণুৰ মন্দিৰ-গৃহলৈ গ’ল, যি পাঁচ সংখ্যাৰে (পাঁচভাৱে) সমন্বিত আছিল।”

Verse 15

आरामवाटिकाः शुभ्राः प्राकारवरवेष्टिताः ॥ कूपप्रावर्तकोपेताः पुष्पजात्यः सुवासिताः ॥

“তাত উজ্জ্বল আৰু শুভ উদ্যান-প্ৰাঙ্গণ আছিল, উৎকৃষ্ট প্ৰাচীৰে সুন্দৰকৈ বেষ্টিত; কূপ আৰু জল তোলাৰ যন্ত্ৰে সমন্বিত, আৰু নানা জাতিৰ ফুলৰ সুগন্ধে সুবাসিত আছিল।”

Verse 16

फलवन्तो द्रुमास्तस्मिन् सर्वर्त्तुसुमनोहराः ॥ तस्याभ्यासे स राजर्षिश्चकारावासमुत्तमम् ॥

সেই স্থানত ফলধাৰী বৃক্ষসমূহ আছিল, যি সকলো ঋতুতেই মনোহৰ। তাৰ ওচৰত সেই ৰাজর্ষিয়ে এক উৎকৃষ্ট আবাস-আশ্ৰম স্থাপন কৰিলে।

Verse 17

सेवकैर्नाशितः सर्वम् आरामः सफलद्रुमः ॥ प्राकारपरिखा चैव स्थण्डिलप्रतिमा कृता ॥

সেৱকসকলে সকলো নষ্ট কৰি পেলালে—ফলধাৰী বৃক্ষযুক্ত উদ্যানো। প্ৰাচীৰ আৰু পৰিখাও উজাৰি গৈ মাত্ৰ নিৰ্জন মাটিৰ দৰে হৈ পৰিল।

Verse 18

बहुधा वार्यमाणैस्तु पापबुद्धिसमाश्रितैः ॥ एवं तेन कृतं तत्र सोऽपि दैववशङ्गतः ॥

বাৰে বাৰে বাধা দিয়া সত্ত্বেও, পাপবুদ্ধিত আশ্ৰয় লোৱা লোকসকলে তাত তেনেদৰেই কৰিল। এইদৰে সেই স্থানত সিয়েও কৰিলে, কিয়নো সিও দেৱবশত পৰাধীন হৈছিল।

Verse 19

रुरोदोच्चैः स्वरं दीना हा कष्टमिति जल्पती ॥ सर्वासां रुदतीनां च कुररीणामिव स्वनः ॥

দীন হৈ সি উচ্চস্বৰে কান্দিল, ‘হা কষ্ট!’ বুলি বিলাপ কৰিলে। সকলো কান্দোনৰ ধ্বনি কুৰৰী পখীৰ ক্ৰন্দনৰ দৰে আছিল।

Verse 20

श्रूयते बहुधाकारो गोकर्णोऽप्यतिदुःखितः ॥ एकैकस्यास्तु चक्रेऽसौ मूर्ध्ना पादाभिवन्दनम् ॥

বহু প্ৰকাৰৰ ক্ৰন্দন শুনা গ’ল; গোকৰ্ণো অতি দুখিত হ’ল। তেতিয়া সি একে একে সকলোৰে চৰণত মূৰ থৈ প্ৰণাম কৰিলে।

Verse 21

प्राञ्जलिर्दीनया वाचा सान्त्वयामास ताः शनैः ॥ प्राप्तसंज्ञास्तु ताः सर्वाः गोकर्णोऽप्याह सुस्वनः ॥

হাত জোৰ কৰি, দীনভাৱে কোমল বাক্যৰে তেওঁ ধীৰে ধীৰে তেওঁলোকক সান্ত্বনা দিলে। সকলোয়ে পুনৰ চেতনা লাভ কৰাত গোকৰ্ণো মধুৰ স্বৰে কথা ক’লে।

Verse 22

भविता यदि तत्राहं राजानं तं निवारयम् ॥ किं करिष्यामि दैवेन समर्थोऽप्यवसादितः ॥

যদি মই তাত থাকিলোঁহেঁতেন, তেন্তে সেই ৰজাক বাধা দিলোঁহেঁতেন। কিন্তু দেৱবিধিৰ আগত মই কি কৰিব পাৰোঁ? সামৰ্থ্য থাকিলেও ভাগ্যই মানুহক অৱনত কৰে।

Verse 23

इत्युक्तमात्रे वचने ताः सर्वा लब्धचेतसः ॥ ऐक्यभावेन ताः सर्वाः पप्रच्छुर्वणिजं प्रति ॥ कस्त्वं कथय कस्माच्च स्थानाद्यत्त्वमिहागतः ॥

এই কথামাত্ৰ কোৱা হতেই তেওঁলোক সকলোৱে ধৈৰ্য্য ধৰি চেতনা স্থিৰ কৰিলে। তাৰপিছত একমনা হৈ তেওঁলোকে বণিকক সুধিলে— “তুমি কোন? কোৱা, কোন ঠাইৰ পৰা তুমি ইয়ালৈ আহিলা?”

Verse 24

गोकर्ण उवाच ॥ गोकर्णोऽहं सुचार्वास्यः सुकपोलोऽब्रवीन्मया ॥ पूर्वं दृष्टा भवत्यो वै चार्वाङ्ग्यश्चारुलोचनाः ॥

গোকৰ্ণ ক’লে— “মই গোকৰ্ণ; মোৰ মুখ সুন্দৰ আৰু গাল মনোহৰ। হে সুগঠিত অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গ আৰু মনোমোহা নয়নযুক্তা তোমালোকক মই আগতেও দেখিছোঁ।”

Verse 25

इदानीं मलिना जाता मम शोकविवर्धनाः ॥ कथयध्वं ममात्मानमत्र हेतुमनन्तरम् ॥

“এতিয়া তোমালোক মলিন হৈ পৰিছা—ইয়ে মোৰ শোক বৃদ্ধি কৰে। মোৰ বোধৰ বাবে, ইয়াৰ তৎক্ষণাৎ কাৰণটো মোক সোনকালে কোৱা।”

Verse 26

ज्येष्ठा सोवाच तस्याग्रे पुष्पजात्या स्वलङ्कृताः ॥ वयमारामसंस्थाश्च स्वामिना परिपालिताः ॥

জ্যেষ্ঠাই তেওঁৰ সন্মুখত ক’লে: “আমি স্বভাৱতে ফুলেৰে সুশোভিতা, উদ্যানত বাস কৰা, আৰু আমাৰ স্বামীৰ দ্বাৰা পৰিপালিত আছিলোঁ।”

Verse 27

हृद्यवेषाः सुचार्वङ्ग्यः पुष्पवृद्धिरताः तदा ॥ पूर्वं द्रष्टाः सुरूपाश्च विपर्यमथो शृणु ॥

“সেই সময়ত আমাৰ পৰিধান মনোহৰ আছিল, অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গ সুগঠিত আৰু মনোমুগ্ধকৰ আছিল, আৰু আমি ফুলৰ বৃদ্ধি-প্ৰস্ফুটনত আনন্দ লভিছিলোঁ; আগতে আমাক সুন্দৰ বুলি দেখা গৈছিল। এতিয়া এই বিপৰ্যয় শুনা।”

Verse 28

पुष्पमालाविहीनाश्च मूलस्कन्धावशेषिताः ॥ एवंविधाश्च संभूता नष्टसंज्ञाः स्थिताः वयम् ॥

“ফুলৰ মালা নথকা অৱস্থাত, কেৱল মূল আৰু কাণ্ডৰ অৱশিষ্ট হৈ পৰিলোঁ; এইদৰে আমি পৰিণত হ’লোঁ, আৰু চেতনা হেৰুৱাই সেই অৱস্থাতেই থাকিলোঁ।”

Verse 29

यो देवस्तत्र पाषाणो मृत्पिण्डेष्टकयन्त्रितः ॥ सोऽत्र सत्त्वमयः साक्षी तस्य पुण्यस्य कर्मणि ॥

“তাত যি দেৱতা আছে—পাষাণৰূপে, মাটিৰ ঢেলা আৰু ইটাৰ বন্ধনত আবদ্ধ—সেই দেৱতা ইয়াত সত্ত্বময় সাক্ষী হৈ সেই পুণ্যকৰ্মৰ প্ৰমাণস্বৰূপে অৱস্থিত।”

Verse 30

पुण्यं सोदकपूर्णोऽयं तस्यारामस्य सेचकः ॥ सरश्चोत्पलपूर्णं च कलहंसैर्युतं सदा ॥

“এই পুণ্যময় জলনালী পানীৰে পৰিপূৰ্ণ হৈ সেই উদ্যানক সেচ দিছিল; আৰু এটা সৰোবৰো আছিল, যি পদ্মেৰে পৰিপূৰ্ণ, সদায় কলহংসেৰে সংযুক্ত আছিল।”

Verse 31

ये च वृक्षाः फलोपेतास्ते सौवर्णाश्च सत्तम ॥ एता रक्षन्ति सततमारामं सुखदं नृणाम् ॥ तस्या नाशाद्यथा नोऽत्र जातेयं च विरूपता ॥

আৰু যিসকল ফলভৰা গছ আছে, হে সৎজনশ্ৰেষ্ঠ, সিহঁত যেন স্বৰ্ণময়। সিহঁতে সদায় মানুহক সুখ দিয়া সেই উদ্যানক ৰক্ষা কৰে, যাতে ইয়াত তাৰ বিনাশ নঘটে আৰু কোনো বিকৃতি জন্ম নলয়।

Verse 32

गोकर्ण उवाच ॥ आरामकर्तुः किं चात्र फलं भवति यादृशम् ॥ करणात्कूपदेवानां तस्य पुण्यफलं वद ॥

গোকৰ্ণ ক’লে: “ইয়াত উদ্যান নিৰ্মাণ কৰা ব্যক্তিৰ বাবে কেনে ফল উদ্ভৱ হয়? আৰু কূপ-দেৱতাসকলৰ উদ্দেশ্যে কূপ আদি নিৰ্মাণ কৰিলে যি পুণ্যফল হয়, সেয়া মোক কোৱা।”

Verse 33

ज्येष्ठ उवाच ॥ इष्टापूर्तं द्विजातीनां प्रथमं धर्मसाधनम् ॥ इष्टेन लभते स्वर्गं पूर्त्ते मोक्षं च विन्दति ॥

জ্যেষ্ঠ ক’লে: “দ্বিজাতিসকলৰ বাবে ইষ্ট আৰু পূৰ্ত ধৰ্মসাধনৰ প্ৰথম উপায়। ইষ্টৰ দ্বাৰা স্বৰ্গ লাভ হয়; পূৰ্তৰ দ্বাৰা মোক্ষো লাভ হয়।”

Verse 34

वापीकूपतडागानि देवतायतनानि च ॥ पतितान्युद्धरेद्यस्तु स पूर्त्तफलमश्नुते ॥

বাপী, কূপ, তড়াগ আৰু দেবতালয়সমূহ—যি কোনোবাই পতিত (জীৰ্ণ) অৱস্থাৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰি পুনৰুদ্ধাৰ কৰে, সি পূৰ্তৰ ফল ভোগ কৰে।

Verse 35

भूमिदानेन ये लोका गोदानेन च कीर्त्तिताः ॥ ते लोकाः प्राप्यते पुंभिः पादपानां प्ररोहणे ॥

ভূমিদান আৰু গোদানৰ দ্বাৰা যিসকল লোক লাভ হয় বুলি কোৱা হয়, পাদপ ৰোপণ কৰি গজাই তোলাৰ দ্বাৰা মানুহে সেই একে লোকেই লাভ কৰে।

Verse 36

अश्वत्थमेकं पिचुमन्दमेकं न्यग्रोधमेकं दश पुष्पजातिः ॥ द्वे द्वे तथा दाडिममातुलिङ्गे पञ्चाम्ररोपी नरकं न याति ॥

যি এজোপা অশ্বত্থ, এজোপা পিচুমন্দ, এজোপা ন্যাগ্ৰোধ, দহ প্ৰকাৰ ফুলধাৰী গছ, দুটা ডালিম, দুটা মাতুলিঙ্গ (চিট্ৰন) গছ আৰু পাঁচটা আম গছ ৰোপণ কৰে—সেই ৰোপণকাৰী নৰকৰ দুখময় অৱস্থালৈ নাযায়।

Verse 37

गोकर्ण उवाच ॥ इन्धनार्थं यदानितमग्निहोत्रं तदुच्यते ॥ छायाविश्रामपथिकैः पक्षिणां निलयेन च ॥

গোকৰ্ণ ক’লে: “যেতিয়া পবিত্ৰ অগ্নি স্থাপনাৰ উদ্দেশ্যে ইন্ধন অনা হয়, তাক অগ্নিহোত্ৰ বোলা হয়; আৰু তেনেদৰে পথিকসকলক ছাঁ আৰু বিশ্ৰাম দিয়া, আৰু পক্ষীৰ বাসস্থান হোৱাো…”

Verse 38

पत्रमूलत्वगाद्यैश्च औषधार्थं तु देहिनाम् ॥ उपकुर्वन्ति वृक्षस्य पञ्चयज्ञः स उच्यते ॥

আৰু পাত, মূল, বাকল আদি দ্বাৰা—দেহধাৰী প্ৰাণীৰ ঔষধীয় প্ৰয়োজনে—গছজোপাই উপকাৰ কৰে; ইয়াক তাৰ ‘পঞ্চযজ্ঞ’ (পাঞ্চযজ্ঞ) বুলি কোৱা হয়।

Verse 39

गृहकृत्यानि काष्ठानि क्षुद्रजन्तुगृहास्तथा ॥ यत्र निर्वर्त्तनं प्रोक्तं भिक्षा पत्रैः समीक्षिता ॥

ঘৰুৱা কামৰ বাবে কাঠ, আৰু তেনেদৰে ক্ষুদ্ৰ জীৱ-জন্তুৰ বাসস্থান—এইবোৰ তাতেই যোগান ধৰা হয়; আৰু কোৱা হৈছে যে পাতৰ দ্বাৰাই ভিক্ষা, অৰ্থাৎ জীৱিকা,ো উপলব্ধ হয়।

Verse 40

फलन्ति वत्सरे मध्ये द्विवारं शकुनादयः ॥ सांवत्सरं पितुर्मातुरुपकारं फलैः कृतम् ॥ एवं पुत्रसमारोपाः एवं तत्त्वविदो विदुः ॥

শকুন আদি পক্ষী-প্ৰাণী যেন বছৰৰ মাজতে দুবাৰ ফল ধৰে। এটা সম্পূৰ্ণ বছৰৰ বাবে পিতৃ-মাতৃৰ উপকাৰ ফলৰ দ্বাৰাই সম্পন্ন হয়। এইদৰে গছ ৰোপণ কৰাটো পুত্ৰ স্থাপন কৰাৰ সদৃশ—এনেদৰেই তত্ত্ববিদসকলে জানে।

Verse 41

श्रीवराह उवाच ॥ एवमुक्तस्तया देव्या मालत्या पुष्पजातया ॥ हा कष्टं कथमित्येव मुमोह च पपात ह ॥

শ্ৰী বৰাহ ক’লে: ফুলৰ পৰা উদ্ভূত দেবী মালতীয়ে এইদৰে ক’তাত তেওঁ চিঞৰি উঠিল, “হায়, কিমান দুঃখজনক!” আৰু তৎক্ষণাৎ মূৰ্ছিত হৈ পৰি গ’ল।

Verse 42

ताभिराश्वासितो धीमान्ससंज्ञो वारिणोक्षितः ॥ आत्मानं कथयास्माकं यस्माच्च त्वमुपागतः ॥

তেওঁলোকৰ সান্ত্বনাত ধীমান ব্যক্তি জল ছিটাই দিয়া হোৱাত পুনৰ সঞ্জ্ঞান লাভ কৰিলে। তেওঁলোকে ক’লে, “নিজৰ কথা আমাক কোৱা, আৰু কোন কাৰণত তুমি ইয়ালৈ আহিলা?”

Verse 43

गोकर्ण उवाच ॥ वृद्धौ च मातापितरौ साधु भार्याचतुष्टयम् ॥ मथुरायां ममैवैतदुद्यानं देवतागृहम् ॥

গোকৰ্ণ ক’লে: “মোৰ মাতাপিতা বৃদ্ধ, আৰু মোৰ চাৰিগৰাকী সৎ-ভাৰ্যা আছে। মথুৰাত এই উদ্যান আৰু এই দেৱতাগৃহ (মন্দিৰ) মোৰেই।”

Verse 44

यदि तत्र गतश्चाहं पितृराज्ञोस्तु सन्निधौ ॥ इमामापदमापन्ना यूयं तद्वै निवेदये ॥

“যদি মই তাত গৈ পিতৃৰাজৰ সন্নিধানত উপস্থিত হওঁ, তেন্তে মই তেওঁক নিবেদন কৰিম যে তোমালোক এই বিপদত পতিত হৈছা।”

Verse 45

ज्येष्ठा प्रोवाच नेष्यामि यदि ते रोचतेऽनघ ॥ अद्यैव मथुरां देवीमवेक्ष्यामोऽधिगम्यताम् ॥

জ্যেষ্ঠা ক’লে: “হে নিৰ্দোষ, যদি তোমাৰ মনত ভাল লাগে তেন্তে মই তোমাক লৈ যাম। আজিেই আহা, দেৱীময় মথুৰা নগৰী দৰ্শন কৰোঁ—চল, তাত উপনীত হওঁ।”

Verse 46

गृह्णीष्वोपायनं राज्ञे तस्मै त्वं देह्यनर्घ्यकम् ॥ आरुह्य स तथेत्युक्त्वा नमस्कृत्य हरिं च ताः ॥

“ৰাজাৰ বাবে উপহাৰ গ্ৰহণ কৰা; তুমি তেওঁক এই অমূল্য নিবেদন দিয়া।” তেতিয়া তেওঁ যাত্ৰাৰ বাবে আৰোহন কৰি, “তথাস্তু” বুলি কৈ, হৰিক আৰু তেওঁলোকক নমস্কাৰ কৰি গ’ল।

Verse 47

उत्पपात ततः स्थानाद्यत्र राजा व्यवस्थितः ॥ राज्ञे निवेदयामास रत्नानि सुबहूनि च ॥

তাৰ পাছত তেওঁ সেই স্থানৰ পৰা তৎক্ষণাৎ গৈ য’ত ৰজা অৱস্থিত আছিল, আৰু ৰজাৰ আগত বহুতো ৰত্ন-অলংকাৰ নিবেদন কৰিলে।

Verse 48

राजा दर्शनमात्रेण सन्तुष्टः सोऽब्रवीदिदम् ॥ स्वागतम् ते महाभाग सम्मान्य परिपूज्य च ॥

ৰজা কেৱল তেওঁৰ দৰ্শনমাত্ৰেই সন্তুষ্ট হৈ এইদৰে ক’লে: “হে মহাভাগ, তোমাক স্বাগতম।” তাৰ পাছত তেওঁক সন্মান কৰি বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিলে।

Verse 49

अर्द्धासने कृतः प्रीत्या रत्नदो धनदो यथा ॥ अस्मात्स्थानादिदानीञ्च अपसर्प्य क्षणान्तरे ॥

স্নেহভাৱে তেওঁক অর্ধাসনত (সন্মানাসনত) বহুৱালে, যেন ৰত্নদাতা বা ধনদাতাক সন্মান কৰা হয়। তাৰ পাছত তেওঁ সেই স্থানৰ পৰা সৰি গৈ, ক্ষণমাত্ৰতে…

Verse 50

आश्चर्यं दर्शयिष्यामि कथयिष्यामि चापि भोः ॥ स तथेत्य प्रतिश्रुत्य सेनापतिमुवाच ह ॥

“হে ভদ্ৰজন, মই তোমাক এক আশ্চৰ্য দেখুৱাম আৰু তাৰ ব্যাখ্যাও ক’ম।” তেওঁ “তথাস্তু” বুলি প্ৰতিশ্ৰুতি দি, তাৰ পাছত সেনাপতিক ক’লে।

Verse 51

मुहूर्तार्द्धाद्यथा याति सैन्यं तच्च तथा कुरु ॥ क्षिप्रं तत्प्रतिपद्यस्व न कालोऽत्यभ्यगाद्यथा

যেনেকৈ অর্ধ-মুহূৰ্তৰ পাছত সেনা যাত্ৰা কৰে, তেনেকৈয়ে তুমিও কৰা। শীঘ্ৰে কাৰ্যত প্ৰবৃত্ত হৈ আদেশ মানা, যাতে উপযুক্ত সময় অতিক্ৰম নকৰে।

Verse 52

कृतं तेन तथा सर्वं यथा राज्ञा हि भाषितम् ॥ ता देव्यः दिव्यरूपाश्च विमानकृतरूपकाः

ৰাজাই যি কৈছিল, তেনেকৈয়ে তেওঁ সকলো কাৰ্য সম্পন্ন কৰিলে। তাৰ পাছত সেই দেৱীসকল—দিব্য ৰূপধাৰী, যেন বিমান সদৃশ গঠিত আকাৰধাৰী—উপস্থিত হ’ল।

Verse 53

साधु साध्विति गोकरणं प्रशशंसुः पुनः पुनः ॥ वरं दत्त्वा यथाकामं स्वस्तीत्युक्त्वा दिवं ययुः

‘সাধু, সাধু’ বুলি কৈ তেওঁলোকে গোকৰ্ণক পুনঃ পুনঃ প্ৰশংসা কৰিলে। ইচ্ছামতে বৰ দান কৰি আৰু ‘স্বস্তি’ বুলি আশীৰ্বাদ উচ্চাৰি তেওঁলোকে স্বৰ্গলৈ গ’ল।

Verse 54

गोकरणस्तु तदाचक्षे तत्सर्वं नृपतेः सुखी ॥ सर्वं तच्चात्मचरितं पूर्तधर्मस्य यत्फलम्

তাৰ পাছত গোকৰ্ণে সন্তুষ্টচিত্তে সেই সকলো কথা নৃপতিক জনালে। আৰু সেই সকলো আছিল তেওঁৰ নিজৰ বৃত্তান্ত—পূৰ্ত-ধৰ্ম (লোকহিতকাৰী পুণ্যকৰ্ম)ৰ যি ফল, সেই।

Verse 55

आश्चर्यं परमं धर्ममारामस्य महत्फलम् ॥ श्रुत्वा सर्वं चकारासौ सार्वभौमो महीपतिः

উদ্যান (আৰাম) স্থাপন কৰাৰ মহৎ ফলদায়ক সেই আশ্চৰ্য, পৰম ধৰ্মৰ কথা শুনি, সেই সার্বভৌম নৃপতিয়ে সকলো কাৰ্য তদনুসাৰে কৰিলে।

Verse 56

निश्चयार्थं पुनः सोऽथ गोकरणस्ताः प्रणम्य च ॥ पृच्छत्याग्रहरूपेण निश्चयं विन्दते यथा

পুনৰ নিশ্চিতি লাভৰ উদ্দেশ্যে গোকৰ্ণে তেওঁলোকক প্ৰণাম কৰি, দৃঢ় আগ্ৰহেৰে সুধিলে, যাতে তেওঁ স্পষ্ট নিৰ্ণয় লাভ কৰিব পাৰে।

Verse 57

पञ्जरस्थो यथा सिंहः कोऽस्मांस्त्राता भवेदिति ॥ पिधायाञ्जलिना वक्त्रमश्रुक्लिन्नस्तनान्तरा

‘পিঞ্জৰাত বন্দী সিংহৰ দৰে—আমাক কোনে ৰক্ষা কৰিব?’ (তেওঁলোকে ক’লে)। অঞ্জলি জোৰি মুখ ঢাকি, অশ্ৰুৱে বুকু ভিজাই থিয় হ’ল।

Verse 58

राजलोकैः पीडिताश्च छेदनॊन्मूलनेन च ॥ पीडिता भृशमुद्विग्नास्तेनेदानीं सकल्मषाः

ৰাজাৰ লোকসকলৰ অত্যাচাৰে, আৰু কাটি উভালি পেলোৱাৰ কাৰণেও তেওঁলোক পীড়িত হ’ল; অতি উদ্বিগ্ন আৰু ব্যাকুল হৈ, এতিয়া সেই কাৰণেই ক’ল্মষৰ ভাৰ বহন কৰিছে।

Verse 59

यथा सुपुत्रः कुलमुद्धरेद्धि यथाऽतिकृच्छ्रान्नियमप्रयत्नात् ॥ तथाऽत्र वृक्षाः फलपुष्पभूताः स्वं स्वामिनं नरकादुद्धरन्ति

যেনেকৈ সুপুত্ৰে নিশ্চয়েই নিজৰ কুলক উদ্ধাৰ কৰে, আৰু অতি কষ্টৰ মাজতো নিয়মবদ্ধ প্ৰচেষ্টাৰে—তেনেকৈ ইয়াত ফল-ফুলেৰে সমৃদ্ধ বৃক্ষসমূহে নিজৰ স্বামীক নৰকৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰে।

Verse 60

विमानप्रतिमाकारं यानमारुह्य सत्वरः ॥ दिव्यानिमानि रत्नानि भूषणानि फलानि च

বিমান সদৃশ আকাৰৰ যানত সত্বৰে আৰোহণ কৰি, তাত এই দিৱ্য ৰত্ন, ভূষণ আৰু ফলসমূহো আছিল।

Verse 61

राज्ञा तस्मै प्रदत्ताश्च ग्रामाश्चैव पुराणि च ॥ वस्त्राणि च गजाश्चैव वाजिनोऽन्यधनं बहु

ৰাজাই তেওঁক গাঁওসমূহ আৰু পুৰাতন ধন-সম্পদ দান কৰিলে; তদুপৰি বস্ত্ৰ, হাতী, ঘোঁৰা আৰু বহু অন্য ধনো প্ৰদান কৰিলে।