Adhyaya 153: The Glory of the Mathurā Sacred Landscape: Saṃyamana Tīrtha and the Twelve Sacred Forests
Mathurātīrthamāhātmya (Saṃyamanatīrtha and the Twelve Forests of Mathurā)
Ancient-Geography (Tīrtha-Māhātmya) with Ethical-Discourse (Renunciation and Moral Transformation)
পৃথিৱী (বসুন্ধৰা)ৰ সৈতে সংলাপত বৰাহে মথুৰাৰ তীৰ্থ-চক্ৰৰ পৰিচয় দিয়ে। শিৱকুণ্ডৰ ওচৰত থকা নৱবিধ তীৰ্থ-সমষ্টিৰ অসাধাৰণ মৰ্যাদা ঘোষণা কৰি সঁযমন তীৰ্থক খ্যাতিমান তীৰ্থঘাট বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু তাত স্নানৰ মোক্ষদায়িনী ফল ব্যাখ্যা কৰে। দৃষ্টান্তস্বৰূপে নৈমিষাৰণ্যৰ এজন পাপী নিষাদ কৃষ্ণপক্ষ চতুৰ্দশীত যমুনা পাৰ হ’বলৈ গৈ সঁযমন পায়, স্নানত মৃত্যু হয় আৰু সোৰাষ্ট্ৰীয় ক্ষত্ৰিয় যক্ষ্মধনুৰ ৰূপে পুনর্জন্ম লাভ কৰে। বহু বছৰ ৰাজভোগৰ পাছত মথুৰা-সঁযমনৰ স্মৃতিয়ে তাৰ মনত বৈৰাগ্য জগায়। তাৰ পিছত বৰাহে মথুৰাৰ পবিত্ৰ ভূগোল—তীৰ্থসমূহ আৰু বাৰটা বন—মানচিত্ৰৰ দৰে বৰ্ণনা কৰি প্ৰতিটো স্থানৰ সৈতে চন্দ্ৰতিথি, যাত্ৰাকৰ্ম আৰু মৃত্যুৰ পাছৰ গতি সংযোগ কৰে।
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 153
Verse 1
अथ मथुरातीर्थमाहात्म्यम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ उत्तरे शिवकुण्डाच्च तीर्थानां नवकं स्मृतम् ॥ नवतीर्थात्परं तीर्थं न भूतं न भविष्यति ॥
এতিয়া মথুৰাৰ তীৰ্থসমূহৰ মাহাত্ম্য বৰ্ণনা। শ্ৰী বৰাহে ক’লে: শিৱকুণ্ডৰ উত্তৰে তীৰ্থৰ নৱক (ন’টা) সমষ্টি স্মৃতিত প্ৰসিদ্ধ। এই নৱ তীৰ্থৰ ওপৰতকৈ মহান তীৰ্থ নাছিল, আৰু ভবিষ্যতেও নহ’ব।
Verse 2
तत्रैव स्नानमात्रेण सौभाग्यं जायते परम् ॥ रूपवन्तः प्रजायन्ते स्वर्गलोके न संशयः ॥
সেই ঠাইতে কেৱল স্নান কৰিলেই পৰম সৌভাগ্য উদয় হয়। সুন্দৰ দেহ-ৰূপযুক্ত সন্তান জন্মে, আৰু স্বৰ্গলোকত পুণ্যফল লাভ হয়—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 3
तस्मिन् स्नातो नरो देवि मम लोके प्रपद्यते ॥ तत्र संयमनं नाम तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् ॥
হে দেবী, তাত স্নান কৰা নৰ মোৰ লোকত উপনীত হয়। তাত ‘সংযমন’ নামৰ এক তীৰ্থ আছে, যি ত্ৰিলোকত বিখ্যাত।
Verse 4
तत्र स्नातो मृतो वापि मम लोकं स गच्छति ॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥
তাত স্নান কৰি যদি তাতেই মৃত্যু হয়, তেন্তে সিও মোৰ লোকলৈ যায়। এতিয়া মই পুনৰ আন কথা ক’ম—সেয়া শুনা, হে বসুন্ধৰা (পৃথিৱী)।
Verse 5
तस्मिन् संयमने तीर्थे यद्यद्वृत्तं पुरातनम् ॥ कश्चित्पापसमाचारो निषादो दुष्टमानसः ॥
সেই সংযমন তীৰ্থত এক প্ৰাচীন ঘটনা ঘটিছিল: এজন নিষাদ আছিল, যাৰ আচৰণ পাপময় আৰু মন দুষ্ট আছিল।
Verse 6
वसते नैमिषारण्ये सुप्रतीतेऽतिपापकृत् ॥ केनचित्त्वथ कालेन सोऽगच्छन्मथुरां प्रति ॥
সুপ্ৰসিদ্ধ নৈমিষাৰণ্যত সি বাস কৰিছিল, অতি পাপকৰ্ম কৰা লোক। তাৰ পাছত কিছু কাল গ’লত সি মথুৰালৈ যাত্ৰা কৰিলে।
Verse 7
तत्र प्राप्य च कालिन्दीं कृष्णपक्षे चतुर्दशीम् ॥ स निषादस्तर्त्तुकामस्तस्यां चैव तिथौ ततः ॥
তাত কালীন্দী (যমুনা) নদীত উপস্থিত হৈ, কৃষ্ণপক্ষৰ চতুৰ্দশী তিথিত, সেই নিষাদে পাৰ হ’বলৈ ইচ্ছা কৰি সেই একে তিথিতেই (চেষ্টা কৰিলে)।
Verse 8
ततार यमुनां सोऽथ प्राप्य संयमनं शुभे ॥ ममज्जासौ ततः पापस्तस्मिंस्तीर्थे वरे शुभे ॥
তাৰ পাছত সি যমুনা পাৰ হৈ, হে শুভজন, সংযমনলৈ উপস্থিত হ’ল। তাৰ পিছত সেই পাপী সেই উত্তম, শুভ তীৰ্থত ডুবি গ’ল।
Verse 9
मग्नमात्रस्ततः पापः सद्यः प्राणैर्व्ययुज्यत ॥ तत्तीर्थस्य प्रभावेण जातोऽसौ पृथिवीपतिः ॥
ডুবি যোৱাৰ মাত্ৰেই সেই পাপী তৎক্ষণাৎ প্ৰাণবায়ুৰ পৰা বিচ্ছিন্ন হ’ল। সেই তীৰ্থৰ প্ৰভাৱত সি পুনৰ পৃথিৱীপতি—ৰাজা—হৈ জন্ম ল’লে।
Verse 10
पालयामास वसुधां क्षत्रधर्मं समाश्रितः ॥ तेनोढा काशिराजस्य पीवरी नामतः शुभा ॥
ক্ষত্ৰিয়ধৰ্ম আশ্ৰয় কৰি সি পৃথিৱী শাসন-পালন কৰিলে। তাৰ দ্বাৰা কাশীৰাজৰ সৈতে সম্পৰ্কযুক্ত, পীৱৰী নামৰ শুভা কন্যা বিবাহিতা হ’ল।
Verse 11
पत्नी शतानां मुख्यानां प्रवरा सा वसुङ्घरे॥ तां चैव रमयामास उद्यानेषु वनेषु च॥
হে বসুঙ্ঘৰা! শতাধিক মুখ্য পত্নীৰ মাজত সা সৰ্বশ্ৰেষ্ঠা আছিল; আৰু তেওঁ উপৱন আৰু বনতো তাক আনন্দিত কৰিলে।
Verse 12
प्रासादेषु च रम्येषु नदीनाṃ पुलिनेṣu च॥ प्रजाः पालयतस्तस्य दानानि ददतस्तथा॥
ৰমণীয় প্ৰাসাদসমূহত আৰু নদীৰ বালুচৰতেও, প্ৰজাসকলক পালন কৰোঁতে তেওঁ বিধিমতে দান-দক্ষিণাও দিছিল।
Verse 13
कालो गच्छति राजा तु भोगासक्तिं च विन्दति॥ भोगासक्तस्य वसुधे वर्षाणि सप्तसप्ततिः॥
সময় গ’ল, আৰু ৰজা ভোগ-বিলাসত আসক্ত হ’ল। হে বসুধা! ভোগাসক্তজনৰ বাবে বছৰ সত্তৰ-সাত হ’ল।
Verse 14
पुत्राः सप्त तथा जाताः कन्याः पञ्च सुषोभनाः॥ राज्ञां पञ्चसुता दत्ताः कन्याः कमललोचनाः॥
সাতজন পুত্ৰ জন্মিল আৰু পাঁচগৰাকী অতি শোভন কন্যা। কমলনয়না সেই পাঁচ কন্যাক ৰজাসকলক (বিবাহত) দিয়া হ’ল।
Verse 15
पुत्रान्संस्थापयामास स्थानेषु वसुधाधिपान्॥ पीवर्या सह सुप्तः स रात्रौ च वसुधाधिपः॥
তেওঁ নিজৰ পুত্ৰসকলক নিজ নিজ স্থানে বসুধাধিপতি ৰূপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে; আৰু সেই বসুধাধিপতি ৰাতি পীৱৰীৰ সৈতে শয়ন কৰিলে।
Verse 16
तत्र प्रबुद्धो नृपतिर् हाहेति वदते मुहुः॥ स्मृत्वा तु मथुरां देवि स्मृत्वा संयमनं परम्॥
তাত জাগি উঠি নৃপতিয়ে বাৰে বাৰে “হায়!” বুলি ক’লে; হে দেবী, মথুৰা স্মৰণ কৰি আৰু পৰম সংযমন স্মৰণ কৰি।
Verse 17
ततः सा पीवरी प्राह किमेवं भाषसे नृप॥ प्रियाया वचनं श्रुत्वा राजा वचनमब्रवीत्॥
তাৰ পাছত পীৱৰীয়ে ক’লে, “হে নৃপ, তুমি কিয় এনেদৰে কথা কোৱা?” প্ৰিয়াৰ বাক্য শুনি ৰজাই উত্তৰ দিলে।
Verse 18
मत्तः सुप्तः प्रमत्तश्च असम्बद्धं प्रभाषते॥ निद्रावश्यस्य वचनं न सम्प्रष्टुं त्वमर्हसि॥
যি মত্ত, নিদ্ৰাত বা অসাৱধান, সি অসংলগ্ন কথা কয়; নিদ্ৰাৰ বশত থকা লোকৰ বাক্য তুমি অধিককৈ খুঁটিয়াই সোধা উচিত নহয়।
Verse 19
प्रियाया वचनं श्रुत्वा प्रत्युवाच नराधिपः॥ अवश्यं यदि वक्तव्यं गच्छावो मथुरां पुरीम्॥
প্ৰিয়াৰ বাক্য শুনি নৰাধিপতিয়ে উত্তৰ দিলে, “যদি নিশ্চয় ক’বই লাগে, তেন্তে আহা, মথুৰা নগৰলৈ যাওঁ।”
Verse 20
तत्र गत्वा यथातत्त्वं वदिष्यामि शुभानने॥ ददस्व विपुलं दानं ब्राह्मणेभ्यः सुलोचने॥
তাত গৈ, হে শুভাননে, মই বিষয়টোৰ সত্য অনুসাৰে ক’ম; হে সুলোচনে, ব্ৰাহ্মণসকলক প্ৰচুৰ দান দিয়া।
Verse 21
पुत्रान्संस्थाप्य दौहित्रान्स्वे स्थाने शुभान्प्रिये ॥ ग्रामांश्च कोशं रत्नानि पुत्रान्वीक्ष्य पुनः पुनः ॥
পুত্ৰ আৰু দৌহিত্ৰসকলক নিজ নিজ শুভ স্থানত যথাযথভাৱে স্থাপন কৰি, হে প্ৰিয়ে, তেওঁ গাঁওসমূহ, কোষাগাৰ, ৰত্নসমূহ আৰু পুত্ৰসকলক পুনঃ পুনঃ চালে।
Verse 22
ततः सम्मानयामास जनं पुरनिवासिनम् ॥ पितृपैतामहं राज्यं पालनीयं यथाक्रमम् ॥
তাৰ পাছত তেওঁ নগৰবাসী জনসাধাৰণক সন্মান জনালে। পিতৃ-পৈতামহৰ পৰা প্ৰাপ্ত ৰাজ্যক যথাক্ৰমে আৰু বিধিমতে পালন তথা শাসন কৰিব লাগে।
Verse 23
राज्ये पुत्रान्नियोक्ष्यामि यदि वो रोचतेऽनघाः ॥ राज्यपुत्रकलत्राणि बन्धुवर्गं तथैव च ॥
‘যদি তোমালোকৰ মনত ভাল লাগে, হে নিৰ্দোষসকল, তেন্তে মই ৰাজ্যত মোৰ পুত্ৰসকলক নিযুক্ত কৰিম। লগতে ৰাজ্যৰ কাৰ্য, পুত্ৰ আৰু পত্নীসকল, আৰু তদ্ৰূপ আত্মীয়বৰ্গকো বিবেচনা কৰা।’
Verse 24
नित्यमिच्छन्ति वै लोको यमस्येच्छन्ति नान्यथा ॥ एवं ज्ञात्वा प्रसन्नेन कर्त्तव्यं चात्मनो हितम् ॥
লোকসকলে সঁচাকৈয়ে সদায় ইচ্ছা কৰে; তেওঁলোকে যমৰ অধীন বস্তুসমূহকেই কামনা কৰে, অন্যথা নহয়। এই কথা জানি, প্ৰসন্ন আৰু স্থিৰচিত্তে নিজৰ হিতকৰ কৰ্তব্য সম্পাদন কৰিব লাগে।
Verse 25
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन गच्छावो मथुरां पुरीम् ॥ अहो कष्टं यदस्माभिः पुरा राज्यमनुष्ठितम् ॥
সেয়েহে, সকলো প্ৰয়াসেৰে আহা, আমি মথুৰা নগৰলৈ যাওঁ। হায়, কিমান কষ্টকৰ যে আমি পূৰ্বে ৰাজ্যধৰ্মৰ ভাৰ বহন কৰিছিলোঁ।
Verse 26
इदानीं तु मया ज्ञातं त्यागान्नास्ति परं सुखम् ॥ नास्ति विद्यसमं चक्षुर्नास्ति चक्षुस्समं बलम् ॥
এতিয়া মই বুজিলোঁ—ত্যাগতকৈ ওপৰত কোনো সুখ নাই। বিদ্যাৰ দৰে কোনো চকু নাই, আৰু দৃষ্টিৰ দৰে কোনো বল নাই।
Verse 27
नास्ति रागसमं दुःखं नास्ति त्यागात्परं सुखम् ॥ यः कामान्कुरुते सर्वान्यश्चैतान्केवलाṃस्त्यजेत् ॥
ৰাগ (আসক্তি)ৰ দৰে কোনো দুখ নাই, আৰু ত্যাগতকৈ ওপৰত কোনো সুখ নাই। যি সকলো কামনা অনুসৰণ কৰে, আৰু যি এইবোৰ সম্পূৰ্ণৰূপে ত্যাগ কৰে—এই দুয়োৰ তুলনা কৰা হৈছে।
Verse 28
ततः पौरजनं दृष्ट्वा चतुरङ्गबलान्वितः ॥ ततः कालेन महता सम्प्राप्तो मथुरां पुरीम् ॥
তাৰ পাছত নগৰবাসীক দেখি, চতুৰঙ্গ সেনাৰে সংযুক্ত হৈ, বহু সময় অতিবাহিত হোৱাৰ পিছত তেওঁ মথুৰা নগৰীত উপস্থিত হ’ল।
Verse 29
तेन दृष्टा पुरी रम्या वासवस्य पुरी यथा ॥ तीर्थैर्द्वादशभिर्युक्ता पुण्या पापहरा शुभा ॥
তেওঁ সেই মনোৰম নগৰী দেখিলে—যেন বাসৱৰ (ইন্দ্ৰৰ) নগৰী। দ্বাদশ তীৰ্থেৰে যুক্ত, ই পুণ্যময়, শুভ আৰু পাপহৰ বুলি কীৰ্তিত।
Verse 30
रम्यं मधुवनं नाम विष्णुस्थानमनुत्तमम् ॥ तं दृष्ट्वा मनुजो देवि कृतकृत्यो हि जायते ॥
মধুবন নামে এক মনোৰম বন আছে, বিষ্ণুৰ অনুত্তম ধাম। হে দেবী, তাক দেখিলে মানুহ নিশ্চয়েই কৃতকৃত্য হয়।
Verse 31
एकादशी शुक्लपक्षे मासि भाद्रपदे तथा ॥ तस्यां स्नातो नरो देवि कृतकृत्यो हि जायते ॥
ভাদ্ৰপদ মাহৰ শুক্লপক্ষৰ একাদশীত, হে দেৱী, সেই দিনা স্নান কৰা নৰ নিশ্চয়েই কৃতকৃত্য—অৰ্থাৎ কৰ্তব্য সম্পন্ন—হয় বুলি কোৱা হয়।
Verse 32
वनं कुन्दवनं नाम तृतीयं चैवमुत्तमम् ॥ तत्र गत्वा नरो देवि कृतकृत्यो हि जायते ॥
কুন্দবন নামে এটা বন তৃতীয় আৰু নিঃসন্দেহে উত্তম বুলি বৰ্ণিত; হে দেৱী, তাত গৈ নৰ কৃতকৃত্য হয়।
Verse 33
एकादशी कृष्णपक्षे मासि भाद्रपदे हि वा ॥ तत्र स्नातो नरो देवि रुद्रलोके महीयते ॥
অথবা ভাদ্ৰপদ মাহৰ কৃষ্ণপক্ষৰ একাদশীত, হে দেৱী, তাত স্নান কৰা নৰ ৰুদ্ৰলোকত সন্মানিত হয়।
Verse 34
चतुर्थं काम्यकवनं वनानां वनमुत्तमम् ॥ तत्र गत्वा नरो देवि मम लोके महीयते ॥
চতুৰ্থটো কাম্যকবন, বনসমূহৰ ভিতৰত সৰ্বোত্তম বন; হে দেৱী, তাত গৈ নৰ মোৰ লোকত সন্মানিত হয়।
Verse 35
विमलस्य च कुण्डे तु सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ यस्तत्र मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥
বিমলকুণ্ডত সকলো পাপৰ পৰা মুক্তি লাভ হয়; যি তাত প্ৰাণ ত্যাগ কৰে, সি মোৰ লোকলৈ যায়।
Verse 36
पञ्चमं बकुलं नाम वनानामुत्तमं वनम् ॥ तत्र गत्वा नरो देवि अग्निस्थानं स गच्छति ॥
পঞ্চমখন ‘বকুল’ নামৰ বন, বনসমূহৰ ভিতৰত সৰ্বোত্তম; হে দেবী, তাত গ’লে মানুহে অগ্নিস্থান, অৰ্থাৎ অগ্নিদেৱৰ ধামলৈ গমন কৰে।
Verse 37
तत्र गत्वा तु वसुधे मद्भक्तो मत्परायणः ॥ तद्वनस्य प्रभावेण नागलोकं स गच्छति ॥
হে বসুধা, তাত গ’লে যি মোৰ ভক্ত আৰু মোৰেই শৰণাগত—সেই বনৰ প্ৰভাৱত সি নাগলোকলৈ গমন কৰে।
Verse 38
सप्तमं तु वनं भूमे खादिरं लोकविश्रुतम् ॥ तत्र गत्वा नरो भद्रे मम लोकं स गच्छति ॥
হে ভূমি, সপ্তম বন ‘খাদিৰ’ লোকবিখ্যাত; হে ভদ্ৰে, তাত গ’লে মানুহে মোৰ লোকলৈ গমন কৰে।
Verse 39
महावनं चाष्टमं तु सदैव तु मम प्रियम् ॥ यत्र गत्वा तु मनुज इन्द्रलोके महीयते ॥
অষ্টমখন ‘মহাবন’, যি সদায় মোৰ প্ৰিয়; য’ত গ’লে মনুষ্য ইন্দ্ৰলোকত সন্মানিত হয়।
Verse 40
लोहजङ्घवनं नाम लोहजङ्घेन रक्षितम् ॥ नवमं तु वनं नाम सर्वपातकनाशनम् ॥
‘লোহজঙ্ঘবন’ নামৰ বন, লোহজঙ্ঘে ৰক্ষা কৰা; ই নবম বন বুলি কোৱা হয়, যি সকলো মহাপাতক নাশ কৰে।
Verse 41
वनं बिल्ववनं नाम दशमं देवपूजितम् ॥ तत्र गत्वा तु मनुजो ब्रह्मलोके महीयते ॥
দশম বনখন ‘বিল্ববন’ নামে খ্যাত, দেৱতাসকলে পূজিত। তাত গৈ মনুষ্য ব্রহ্মলোকে মহিমান্বিত হয়।
Verse 42
एकादशं तु भाण्डीरं योगिनः प्रियमुत्तमम् ॥ तस्य दर्शनमात्रेण नरो गर्भं न गच्छति ॥
একাদশ বন ‘ভাণ্ডীৰ’—যোগীসকলৰ অতি প্ৰিয় আৰু উত্তম। কেৱল তাৰ দৰ্শনমাত্ৰে মানুহ পুনৰ গৰ্ভত নপৰে।
Verse 43
भाण्डीरं तमनुप्राप्य वनानां वनमुत्तमम् ॥ वासुदेवं ततो दृष्ट्वा पुनर्जन्म न विद्यते ॥
সেই ভাণ্ডীৰত উপনীত হৈ—বনসমূহৰ ভিতৰত উত্তমতম—তাৰ পাছত বাসুদেৱক দৰ্শন কৰিলে পুনর্জন্ম নাথাকে।
Verse 44
वृन्दावनं द्वादशकं वृन्दया परिरक्षितम् ॥ मम चैव प्रियं भूमे महापातकनाशनम् ॥
দ্বাদশ বন ‘বৃন্দাবন’, বৃন্দাই যাক ৰক্ষা কৰে। হে ভূমি, ই মোৰো প্ৰিয় আৰু মহাপাতক নাশক বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 45
वृन्दावनं च गोविन्दं ये पश्यन्ति वसुन्धरे ॥ न ते यमपुरं यान्ति यान्ति पुण्यकृतां गतिम् ॥
হে বসুন্ধৰা, যিসকলে বৃন্দাবন আৰু গোবিন্দক দৰ্শন কৰে, তেওঁলোকে যমপুৰলৈ নাযায়; পুণ্যকৰ্মীসকলৰ গতি লাভ কৰে।
Verse 46
सौराष्ट्रविषये देवि क्षत्रियोऽभूद् धनुर्धरः ॥ नाम्ना यक्ष्मधनुर्नाम सोऽभवत् प्रियदर्शनः ॥
হে দেবী, সৌৰাষ্ট্ৰ বিষয়ত এজন ধনুধাৰী ক্ষত্ৰিয় আছিল। তেওঁৰ নাম যক্ষ্মধনু, আৰু তেওঁ মনোহৰ দৰ্শনৰ অধিকাৰী আছিল।
Verse 47
पृथिव्युवाच ॥ कथयस्व ममाद्य त्वं यद्यहं वल्लभा तव ॥ प्राणांस्त्यक्ष्याम्यहं देव गोपयिष्यसि मे यदि ॥
পৃথিৱীয়ে ক’লে: আজি মোক কোৱা, যদি মই সঁচাকৈয়ে তোমাৰ প্ৰিয় হওঁ। হে প্ৰভু, যদি তুমি মোক ৰক্ষা কৰা, তেন্তে মই মোৰ প্ৰাণবায়ু ত্যাগ কৰিম।
Verse 48
प्रायेण सर्वकामानां परित्यागो विशिष्यते ॥ अभिषिच्य सुतं ज्येष्ठमनुयोज्य परान्बहून् ॥
সাধাৰণতে সকলো কামনা ত্যাগ কৰাই শ্ৰেষ্ঠ বুলি গণ্য হয়—জ্যেষ্ঠ পুত্ৰক অভিষেক কৰি উত্তৰাধিকাৰী স্থাপন কৰি, আৰু আন বহুজনক নিজ নিজ কৰ্তব্যত নিযুক্ত কৰি।
Verse 49
यमुनायाः परे पारे देवानामपि दुर्लभम् ॥ अस्ति भद्रवनं नाम षष्ठं वनमनुत्तमम् ॥
যমুনাৰ সিপাৰে—যি দেৱতাসকলৰ বাবেও দুষ্প্ৰাপ্য—ভদ্ৰবন নামে এক উৎকৃষ্ট অৰণ্য আছে, ষষ্ঠ বন, অৰণ্যসমূহৰ মাজত অনুত্তম।
Frequently Asked Questions
The chapter frames sacred geography as a catalyst for ethical reorientation: immersion at Saṃyamanatīrtha is narrated as interrupting entrenched pāpa and enabling an elevated rebirth, while the later royal episode explicitly contrasts bhogāsakti (attachment to pleasures) with tyāga (renunciation) as a superior form of well-being. The text presents moral self-governance (saṃyamana) and deliberate relinquishment as practical teachings emerging from remembrance of place and ritual encounter.
The narrative specifies Kṛṣṇapakṣa Caturdaśī for the niṣāda’s crossing and immersion at the Yamunā/Saṃyamana. It also assigns Bhādrapada Ekādaśī in Śuklapakṣa for bathing associated with Madhuvana, and Bhādrapada Ekādaśī in Kṛṣṇapakṣa for bathing associated with Kundavana (with the stated result of honor in Rudraloka).
Through Varāha’s instruction to Pṛthivī, the chapter encodes an Earth-centered sacred ecology: rivers (Yamunā/Kālindī), kuṇḍas, and a regulated network of vanas function as sites where human conduct is disciplined (saṃyamana) and redirected. The text implicitly links terrestrial landscapes to social ethics by presenting place-based practices—bathing, pilgrimage, controlled desire—as mechanisms that reduce harm (pāpa) and stabilize human–environment relations via ritual stewardship of groves and waters.
A niṣāda (hunter/forest-dweller figure) from Naimiṣāraṇya is used as the moral exemplar; he is reborn as the Saurāṣṭran kṣatriya archer Yakṣmadhanur. The narrative references a marital alliance with the Kāśīrāja (king of Kāśī) through the queen Pīvarī, and it depicts royal succession by installing sons in governance, reflecting courtly-administrative norms rather than naming a continuous dynasty.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.