Adhyaya 144: The Māhātmya of Someśvara and Related Liṅgas: The Liberation-Field of Triveṇī and the Śālagrāma Sacred Landscape

Verse 1

अथ सोमेश्वरादिलिङ्गमुक्तिक्षेत्रत्रिवेण्यादिमाहात्म्यम् ॥ सूत उवाच ॥ श्रुत्वा मन्दारमाहात्म्यं धर्मकामा वसुन्धरा ॥ विस्मयं परमं गत्वा पुनः पप्रच्छ माधवम्

এতিয়া সোমেশ্বৰ আদি লিঙ্গ, মুক্তিক্ষেত্ৰ, আৰু ত্ৰিবেণী আদি স্থানসমূহৰ মাহাত্ম্য। সূত ক’লে: মন্দাৰৰ মাহাত্ম্য শুনি ধৰ্মকামিনী বসুন্ধৰা পৰম বিস্ময়ত পৰি পুনৰ মাধৱক প্ৰশ্ন কৰিলে।

Verse 2

धरण्युवाच ॥ मया देवप्रसादेन श्रुतं मन्दारवर्णनम् ॥ मन्दारात्परमं स्थानं विष्णो तद्वक्तुमर्हसि

ধৰণীয়ে ক’লে: দেৱৰ প্ৰসাদে মই মন্দাৰৰ বৰ্ণনা শুনিলোঁ। হে বিষ্ণু, মন্দাৰতকৈ শ্ৰেষ্ঠ সেই স্থানটো আপুনি ক’বলৈ যোগ্য।

Verse 3

श्रीवराह उवाच ॥ शृणु तत्त्वेन मे देवि यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ कथयिष्यामि मे गुह्यं शालग्राममिति स्मृतम्

শ্ৰী বৰাহ ক’লে: হে দেবি, তুমি যি মোক সুধিছা তাক তত্ত্বসহ শুনা। মই মোৰ গুহ্য উপদেশ ক’ম, যাক ‘শালগ্ৰাম’ বুলি স্মৃতিত কোৱা হয়।

Verse 4

द्वापरे तु युगे भूमे यदूनां कुलसङ्कुले ॥ तत्र शूर इति ख्यातो यदूनां वंशवर्धनः

দ্বাপৰ যুগত, হে ভূমি, যদুসকলৰ ঘন কুলসংকুলৰ মাজত, তাত ‘শূৰ’ নামে খ্যাত এজন আছিল, যি যদু বংশ বৃদ্ধি কৰোঁতা আছিল।

Verse 5

तस्य पुत्रो महाभागो सर्वकर्मपरायणः ॥ वसुदेवो गृहे जातो यादवानाṃ कुलोद्वहः ॥

তেওঁৰ পুত্ৰ মহাভাগ্যবান, সকলো ধৰ্মকৰ্মত পৰায়ণ আছিল। সেই গৃহতে বসুদেৱ জন্মিল, যাদৱ বংশৰ গৌৰৱবাহী উত্তম অধিষ্ঠাতা।

Verse 6

तस्य भार्या च वसुधे सर्वावयवसुन्दरी ॥ देवकी नाम नामाच मनोज्ञा शुभदर्शना ॥

আৰু তেওঁৰ পত্নী, হে বসুধা, সকলো অঙ্গতে সুন্দৰী আছিল। তেখেতৰ নাম দেৱকী—মনোহৰ আৰু শুভদৰ্শনা।

Verse 7

तस्या गर्भे महाभागे भविष्यामि न संशयः ॥ वासुदेव इति ख्यातो देवानामरिमर्दनः ॥

সেই মহাভাগ্যৱতীৰ গৰ্ভত মই নিশ্চয়েই অৱতীৰ্ণ হ’ম, কোনো সন্দেহ নাই। ‘বাসুদেৱ’ নামে খ্যাত হৈ দেবতাসকলৰ শত্রু দমন কৰিম।

Verse 8

ततोऽपि संस्थिते तत्र यादवानाṃ कुलोद्वहे ॥ तत्र ब्रह्मर्षिपरमः सालङ्कायन एव च ॥

তাৰ পাছত যেতিয়া যাদৱ বংশৰ কুলোদ্বহ তাত স্থিত হ’ল, তাত পৰম ব্ৰহ্মর্ষি সালঙ্কায়নো উপস্থিত আছিল।

Verse 9

ममैवाराधनार्थाय भ्रमते स दिशो दश ॥ पुत्रार्थं स तपस्तेपे मेरुशृङ्गे समाहितः ॥

কেৱল মোৰ আৰাধনাৰ বাবে তেওঁ দহো দিশে ভ্ৰমণ কৰিছিল। পুত্ৰলাভৰ কামনাৰে তেওঁ মেরুৰ শৃংগত একাগ্ৰ হৈ তপস্যা কৰিছিল।

Verse 10

ईश्वरेण समं पूर्वं सर्वयोगेश्वरं स्थितम् ॥ न च पश्यति मां देवि मार्गमाण इतस्ततः ॥

পূৰ্বে, সকলো যোগৰ ঈশ্বৰ প্ৰভুৰ সৈতে একেলগে অৱস্থিত হৈও, হে দেবী, সি ইফালে-সিফালে বিচাৰি ফুৰিও মোক নেদেখে।

Verse 11

ईश्वरेण समं पूर्वमहमासं वसुन्धरे ॥ तस्यैव तप्यमानस्य सालङ्कायनकस्य ह ॥

পূৰ্বে, হে বসুন্ধৰা, মই প্ৰভুৰ সৈতে একেলগে আছিলোঁ; নিশ্চয়, সেই তপস্যাৰত সলাঙ্কায়নাৰ সৈতে সম্পৰ্কিতভাৱে।

Verse 12

तस्मिन्क्षेत्रे हरो देवो मत्स्व रूपेण संयुतः ॥ शालग्रामे गिरौ तस्मिञ्छिलारूपेण तिष्ठति ॥

সেই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত, মোৰ নিজ ৰূপৰ সৈতে সংযুক্ত দেৱ হৰাই, সেই শালগ্ৰাম পৰ্বতত শিলাৰূপে অৱস্থিত থাকে।

Verse 13

अहं तिष्ठामि तत्रैव गिरिरूपेण नित्यशः ॥ तस्मिञ्छिलाः समग्रास्तु मत्स्वरूपा न संशयः ॥

ময়ো তাতেই সদায় পৰ্বতৰূপে অৱস্থিত থাকোঁ; আৰু তাত থকা সকলো শিলা সম্পূৰ্ণৰূপে মোৰেই স্বৰূপ—ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 14

पूजनीयाः प्रयत्नेन किंपुनश्चक्रलाञ्छिताः ॥ लिङ्गरूपेण च हरस्तत्र देवालये गिरौ ॥

সেই শিলাসমূহ যত্নেৰে পূজনীয়; তেন্তে চক্ৰচিহ্নিতবোৰ কিমান অধিক! আৰু হৰাও তাতেই, সেই পৰ্বতৰ দেৱালয়ত, লিঙ্গৰূপে অৱস্থিত।

Verse 15

शिवनाभाः शिलास्तत्र चक्रनाभास्तथा शिलाः ॥ सोमेश्वराधिष्ठितस्तु शिवरूपो गिरिः स्मृतः

তাত ‘শিৱ-নাভা’যুক্ত শিলা পোৱা যায়, আৰু ‘চক্ৰ-নাভা’যুক্ত শিলাও পোৱা যায়। সোমেশ্বৰ অধিষ্ঠিত সেই গিৰি শিৱ-ৰূপ বুলি স্মৃত।

Verse 16

सोमेन तत्र संस्थाप्य स्वनाम्ना लिङ्गमुत्तमम् ॥ वर्षाणां तु सहस्रं वै स्वशापस्य निवृत्तये

তাত সোমে নিজৰ নামধাৰী উত্তম লিঙ্গ স্থাপন কৰিলে; আৰু নিশ্চয় এক হাজাৰ বছৰ ধৰি—নিজ শাপৰ নিবৃত্তিৰ বাবে।

Verse 17

ततः शापाद्विनिर्मुक्तः तेजसा च परिप्लुतः ॥ स्वकं तेजोबलं प्राप्य तुष्टाव गिरिजा पतिम्

তাৰ পাছত শাপৰ পৰা মুক্ত হৈ আৰু তেজেৰে পৰিপ্লুত হৈ, নিজৰ তেজোবল পুনৰ লাভ কৰি, তেওঁ গিৰিজা-পতি (পাৰ্বতীৰ প্ৰভু)ক স্তৱ কৰিলে।

Verse 18

सोमेश्वराच्च वरदमाविर्भूतं त्र्यम्बकम्

আৰু সোমেশ্বৰ পৰা বৰদানদাতা ত্ৰ্যম্বক (শিৱ) প্ৰকাশিত হ’ল।

Verse 19

शशाङ्कशेखरं दिव्यं सर्वदेवनमस्कृतम् ॥ पिनाकपाणिं देवेशं भक्तानामभयप्रदम्

শশাঙ্ক-শেখৰ, দিব্য আৰু জ্যোতিময়, সকলো দেৱতাই নমস্কাৰ কৰা; পিনাক হাতে ধৰা দেৱেশ, ভক্তসকলক অভয় দানকাৰী।

Verse 20

त्रिशूलिनं डमरुणा लसद्धस्तं वृषध्वजम् ॥ नानामुखैर्गणैर्जुष्टं नानारूपैर्भयानकैः

ত্ৰিশূলধাৰী, ডমৰু ধৰা দীপ্তিমান হাত; বৃষধ্বজ-চিহ্নিত; নানা মুখবিশিষ্ট, নানা ৰূপৰ ভয়ংকৰ গণসমূহে পৰিবেষ্টিত।

Verse 21

त्रिपुरघ्नं महाकालमन्धकादिनिषूदनम् ॥ गजाजिनावृतं स्थाणुं व्याघ्रचर्मविभूषितम्

ত্ৰিপুৰবধী, মহাকাল, অন্ধক আদি নিধনকাৰী; অচল স্থাণু, গজচর্মে আৱৃত, ব্যাঘ্ৰচর্মে বিভূষিত।

Verse 22

नागभोगोपवीतं च रुद्रमालाधरं प्रभुम् ॥ अरूपमपि सर्वेशं भक्तेच्छोपात्तविग्रहम्

নাগভোগক যজ্ঞোপবীতৰূপে ধাৰণ কৰা, ৰুদ্ৰাক্ষমালা-ধাৰী প্ৰভু; নিৰাকাৰ হ’লেও সৰ্বেশ্বৰ, ভক্তৰ ইচ্ছা অনুসাৰে দেহৰূপ গ্ৰহণ কৰে।

Verse 23

वह्निसोमार्क नयनं मनोवाचामगोचरम् ॥ जटाजूटप्रकटितं गङ्गासम्मार्ज्जितांहसम्

যাৰ নয়ন অগ্নি, সোম আৰু সূৰ্য; মন আৰু বাক্যৰ অগোচৰ; জটাজূটৰ পুঞ্জে প্ৰকাশিত; যাৰ পাপ গঙ্গাই ধুই পেলায়।

Verse 24

कैलासनिलयं शम्भुं हिमाचलकृताश्रमम् ॥ एवं स्तुतस्तदा शम्भुरिन्दुं वचनमब्रवीत्

কৈলাস-নিবাসী শম্ভু, যাৰ আশ্ৰম হিমালয়ত নিৰ্মিত—এইদৰে স্তৱিত হৈ, তেতিয়া শম্ভুৱে ইন্দু (সোম)ক বচন ক’লে।

Verse 25

वरं वरय भद्रं ते यत्ते मनसि वर्तते ॥ दुर्लभं दर्शनं यस्मात् प्राप्तवानसि गोपते ॥

হে গোপতে, তোমাৰ মঙ্গল হওক; তোমাৰ মনত যি আছে সেই বৰ বাছি লোৱা। কিয়নো তুমি অতি দুষ্প্ৰাপ্য এক দৰ্শন লাভ কৰিছা।

Verse 26

सोम उवाच ॥ वरं ददासि चेद्देव मम लिङ्गे सदा वस ॥ एतल्लिङ्गस्य भक्तानां पूरयस्व मनोरथम् ॥

সোমে ক’লে: হে দেৱ, যদি তুমি বৰ দিয়া, তেন্তে মোৰ লিঙ্গত সদায় বাস কৰা। এই লিঙ্গৰ ভক্তসকলৰ মনোৰথ পূৰ্ণ কৰা।

Verse 27

देवदेव उवाच ॥ विष्णुसान्निध्यमप्यत्र सदैव निवसाम्यहम् ॥ विशेषतस्त्वदीयेऽस्मिन्नद्यप्रभृतिगोपते ॥

দেৱদেৱে ক’লে: ইয়াত মই সদায় বাস কৰোঁ, বিষ্ণুৰ সান্নিধ্যসহ। আৰু হে গোপতে, আজিৰ পৰা বিশেষকৈ তোমাৰ এই (লিঙ্গ)ত মই নিবাস কৰিম।

Verse 28

वरान्दास्यामि भद्रं ते देवानामपि दुर्लभान् ॥ सालङ्कायनकाख्यस्य मुनेस्तपसो बलात् ॥

তোমাৰ মঙ্গল হওক; মই তোমাক বৰ দিম—এনে বৰ যি দেৱতাসকলৰ বাবেও দুষ্প্ৰাপ্য—সালঙ্কায়নক নামে পৰিচিত মুনিৰ তপস্যাৰ বলত।

Verse 29

विष्णुना सह सम्मन्त्र्य स्थितावावां कलानिधे ॥ शालग्रामगिरिर्विष्णुरहं सोमेश्वराभिधः ॥

হে কলানিধে (চন্দ্ৰ), বিষ্ণুৰ সৈতে পৰামৰ্শ কৰি আমি দুয়ো ইয়াত স্থিত হ’লোঁ। শালিগ্ৰামগিৰি বিষ্ণু, আৰু মই সোমেশ্বৰ নামে পৰিচিত।

Verse 30

तयोः पर्वतयोऱ्या वै शिला विष्णुशिवाभिधा ॥ रेवया च कृतं पूर्वं तपः शिवसुतुष्टिदम् ॥

সেই দুয়োটা পৰ্বতৰ যি শিলা, সেয়া নিশ্চয়েই ‘বিষ্ণু–শিৱ’ নামে খ্যাত। আৰু পূৰ্বতে ৰেৱাই শিৱক সন্তুষ্টি দান কৰা তপস্যা কৰিছিল।

Verse 31

मम त्वत्सदृशः पुत्रो भूयादिति मनीषया ॥ अहं कस्यापि न सुतः किं करोमीति चिन्तयन् ॥

‘তোমাৰ দৰে পুত্ৰ মোৰ হওক’—এই মনোভাব লৈ তাই প্ৰাৰ্থনা/কৰ্ম কৰিলে। (সেয়ে ভাবিলে:) ‘মই কাৰো পুত্ৰ নহয়; মই কি কৰিম?’ এইদৰে চিন্তা কৰি।

Verse 32

रेवायास्तु वरो देयस्त्ववश्यं मृगलाञ्छन ॥ निश्चित्यैवं तदा प्रोक्तः प्रसन्नेनान्तरात्मना ॥

হে মৃগচিহ্নধাৰী! ৰেৱাক নিশ্চয়েই বৰ দিয়া উচিত। এইদৰে স্থিৰ সিদ্ধান্ত কৰি, অন্তৰাত্মা প্ৰসন্ন হৈ তেতিয়া তেওঁ ক’লে।

Verse 33

लिङ्गरूपेण ते देवि गजाननपुरस्कृतः ॥ गर्भे तव वसिष्यामि पुत्रो भूत्वा शिवप्रिये ॥

হে দেবি! লিঙ্গৰূপে, গজানন আগত/সহিত, মই তোমাৰ গৰ্ভত বাস কৰিম, পুত্ৰ হৈ—হে শিৱপ্ৰিয়ে!

Verse 34

मम त्वमपरा मूर्तिः ख्याता जलमयी शिवा ॥ शिवशक्तिविभेदेन आवामेकत्रसंस्थितौ ॥

তুমি মোৰ অন্য মূৰ্তি, জলময়ী শিৱা বুলি খ্যাত। শিৱ-শক্তিৰ ভেদ অনুসাৰে, আমি দুয়ো একে ঠাইতে একসাথে প্রতিষ্ঠিত।

Verse 35

एवं दत्तवरा रेवा मत्सान्निध्यमिहागता ॥ रेवाखण्डमिति ख्यातं ततः प्रभृति गोपते ॥

এইদৰে বৰ লাভ কৰি ৰেৱা ইয়ালৈ মোৰ সান্নিধ্যত আহিল; তেতিয়াৰ পৰা, হে গোপতি, ই ‘ৰেৱাখণ্ড’ বুলি খ্যাত হ’ল।

Verse 36

गण्डक्यापि पुरा तप्तं वर्षाणामयुतं विधो ॥ शीर्णपर्णाशनं कृत्वा वायुभक्षा अप्यनन्तरम् ॥

হে বিধো, গণ্ডকীয়ে পূৰ্বে দহ হাজাৰ বছৰ তপস্যা কৰিছিল; প্ৰথমে শুকান পাত খাই জীৱন ধাৰণ কৰি, তাৰ পাছত অনন্তৰে কেৱল বায়ুকেই আহাৰ কৰি থাকিল।

Verse 37

उवाच मधुरं वाक्यं प्रीतः प्रणतवत्सलः ॥ गण्डकि त्वां प्रसन्नोऽस्मि तपसा विस्मितोऽनघे ॥

প্ৰসন্ন হৈ আৰু প্ৰণাম কৰা জনৰ প্ৰতি স্নেহশীল হৈ, তেওঁ মধুৰ বাক্য ক’লে: “হে গণ্ডকী, মই তোমাৰ ওপৰত সন্তুষ্ট; তোমাৰ তপস্যাই মোক বিস্মিত কৰিছে, হে নিৰ্দোষিনী।”

Verse 38

अनविच्छिन्नया भक्त्या वरं वरय सुव्रते ॥ किं देयं तद्वदस्वाशु प्रीतोऽस्मि वरवर्णिनि ॥

“অবিচ্ছিন্ন ভক্তিৰে, হে সুৱ্ৰতে, এটা বৰ বাছি লোৱা। কি দান কৰিব লাগে সোনকালে কোৱা; হে সুন্দৰ অঙ্গিনী, মই প্ৰসন্ন।”

Verse 39

गण्डक्यपि पुरा दृष्ट्वा शंखचक्रगदाधरम् ॥ दण्डवत्प्रणता भूत्वा ततः स्तोतुं प्रचक्रमे ॥

তেতিয়া গণ্ডকীয়ে শঙ্খ-চক্ৰ-গদা ধাৰণ কৰা তেওঁক দেখি, দণ্ডৱৎ প্ৰণাম কৰি, তাৰ পাছত তেওঁৰ স্তৱ আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 40

अहो देव मया दृष्टो दुर्दर्शो योगिनामपि ॥ त्वया सर्वमिदं सृष्टं जगत्स्थावरजङ्गमम् ॥

আহা দেৱ! মই আপোনাক দৰ্শন কৰিলোঁ—যাক যোগীসকলেও দৰ্শন কৰাটো দুৰ্লভ বুলি জানে। আপোনাৰ দ্বাৰাই এই সমগ্ৰ জগত, স্থাৱৰ আৰু জংগম, সৃষ্টি হৈছে।

Verse 41

तदनु त्वं प्रविष्टोऽसि पुरुषस्तेन चोच्यते ॥ त्वल्लीलोन्मीलिते विश्वे कः स्वतन्त्रोऽस्ति वै पुमान् ॥

তাৰ পাছত আপুনি তাত প্ৰৱেশ কৰিলে; সেইবাবে আপোনাক ‘পুৰুষ’ বুলি কোৱা হয়। আপোনাৰ লীলাৰে উন্মীলিত বিশ্বত কোন মানুহ সঁচাকৈ স্বাধীন হ’ব পাৰে?

Verse 42

अनाद्यन्तमपर्यन्तं यद्ब्रह्म श्रुतिबोधितम् ॥ तदेव त्वं महाविष्णो यस्त्वां वेद स वेदवित् ॥

যি ব্ৰহ্ম অনাদি-অনন্ত আৰু সীমাহীন, যাক শ্রুতি (বেদ) বোধ কৰায়—সেই ব্ৰহ্মই আপুনি, হে মহাবিষ্ণু। যিয়ে আপোনাক জানে, সেয়াই বেদবিত।

Verse 43

तवैवाद्या जगन्माता या शक्तिः परमा स्मृता ॥ तां योगमायां प्रकृतिं प्रधानमिति चक्षते ॥

আপোনাৰেই সেই আদ্য জগন্মাতা আছে, যাক পৰম শক্তি বুলি স্মৃতিত কোৱা হৈছে। তাক যোগমায়া, প্ৰকৃতি আৰু প্ৰধান বুলিও কোৱা হয়।

Verse 44

निर्गुणः पुरुषोऽव्यक्तश्चित्स्वरूपो निरञ्जनः ॥ आनन्दरूपः शुद्धात्मा ह्यकर्त्ता निर्विकारकः ॥

পুৰুষ নিৰ্গুণ, অব্যক্ত, চিত্স্বৰূপ আৰু নিৰঞ্জন। তেওঁ আনন্দস্বৰূপ, শুদ্ধ আত্মা; নিশ্চয়েই অকর্তা আৰু নিৰ্বিকার।

Verse 45

स्वां योगमायामाविश्य कर्तृत्वं प्राप्तवानसि ॥ प्रकृत्या सृज्यमानेऽस्मिन्द्रष्टा साक्षी निगद्यते ॥

নিজ যোগমায়াত প্ৰৱেশ কৰি তুমি কৰ্তৃত্ব-ভাব গ্ৰহণ কৰিলা। তথাপি প্ৰকৃতিৰ দ্বাৰা যেতিয়া এই সৃষ্টি সম্পন্ন হয়, তেতিয়া তোমাক দ্ৰষ্টা আৰু সাক্ষী-স্বরূপ বুলি কোৱা হয়।

Verse 46

स्फटिके हि यथा स्वच्छे जपा कुसुमरागतः ॥ प्रकाश्यते त्वप्रकाशाज्ज्योतीरूपं नतास्मि तत् ॥

যেনেকৈ নিৰ্মল স্ফটিকত জবা ফুলৰ ৰঙ প্ৰকাশ পায়, তেনেকৈ তোমাৰ আলোকত তোমাৰ জ্যোতি-স্বরূপ প্ৰকাশিত হয়; সেইটোক মই নমস্কাৰ কৰোঁ।

Verse 47

ब्रह्मादयोऽपि कवयो न विदन्ति यथार्थतः ॥ तत्कथं वेद्म्यहं मूढा तव रूपं निरञ्जनम् ॥

ব্ৰহ্মা আদি কবি-মুনিসকলেও ইয়াক যথাৰ্থভাবে নাজানে। তেন্তে মোহগ্ৰস্ত মূঢ়া মই কেনেকৈ তোমাৰ নিৰঞ্জন ৰূপ বুজিম?

Verse 48

मूढस्य जगतो मध्ये स्थिता किञ्चिदजानती ॥ त्वया धृता कृता चास्मि योग्यायोग्यमविन्दती ॥

মোহগ্ৰস্ত জগতৰ মাজত স্থিত, অল্পই জনা মই, তোমাৰ দ্বাৰাই ধৃত আৰু গঠিত হৈছোঁ; তথাপি যোগ্য-অযোগ্য, উপযুক্ত-অনুপযুক্ত বস্তুৰ সন্মুখীন হৈ থাকোঁ।

Verse 49

तेन लोके महत्त्वं च त्वत्प्रसादेन चैषिता ॥ ययाचेऽज्ञातयोदार तन्मे दातुं त्वमर्हसि ॥

সেইহেতু তোমাৰ প্ৰসাদে মই লোকত মহত্ত্ব কামনা কৰিলোঁ। হে উদাৰ প্ৰভু, অজ্ঞতাবশত মই প্ৰাৰ্থনা কৰিলোঁ; তথাপি সেইটো মোক দান কৰিবলৈ তুমি যোগ্য।

Verse 50

दयालुरसि दीनेषु नेति मां न वद प्रभो ॥ ततः प्रोवाच भगवान्देवि यद्यत्त्वमिच्छसि ॥

হে প্ৰভু, তুমি দীন-দুখীয়াৰ প্ৰতি দয়ালু; মোক ‘নাই’ বুলি নক’বা। তেতিয়া ভগৱানে ক’লে: “দেৱী, তুমি যি ইচ্ছা কৰা…”

Verse 51

तद्याचय वरारोहे अदेयमपि सर्वथा ॥ यद्दुर्लभं मनुष्याणां शीघ्रं याचय मां प्रति ॥

সেয়ে, হে সুন্দৰ নিতম্বা, মোৰ পৰা বৰ মাগা—যি একেবাৰে ‘অদেয়’ বুলিও গণ্য। মানুহৰ বাবে যি দুৰ্লভ, সেয়াো মোৰ পৰা শীঘ্ৰে মাগা।

Verse 52

मद्दर्शनमनु प्राप्य को वा अपूर्णो मनोरथः ॥ ततो हिमांशो सा देवी गण्डकी लोकतारिणी ॥

মোৰ দৰ্শন লাভ কৰাৰ পিছত কোন মনোৰথ অপূৰ্ণ থাকিব পাৰে? তেতিয়া, হে চন্দ্ৰসম, সেই দেৱী—লোকতাৰিণী গণ্ডকী—আগত উপস্থিত হ’ল।

Verse 53

प्राञ्जलिः प्रणता भूत्वा मधुरं वाक्यमब्रवीत् ॥ यदि देव प्रसन्नोऽसि देयो मे वाञ्छितो वरः ॥

হাত জোৰ কৰি, প্ৰণাম কৰি, তাই মধুৰ বাক্য ক’লে: “হে দেৱ, যদি তুমি প্ৰসন্ন হোৱা, তেন্তে মোৰ ইচ্ছিত বৰ মোক দিয়া।”

Verse 54

मम गर्भगतो भूत्वा विष्णो मत्पुत्रतां व्रज ॥ ततः प्रसन्नो भगवान्श्चिन्तयामास गोपते ॥

“মোৰ গৰ্ভত প্ৰৱেশ কৰি, হে বিষ্ণু, মোৰ পুত্ৰত্ব গ্ৰহণ কৰা।” তেতিয়া প্ৰসন্ন ভগৱানে, হে গোপতি, মনতে চিন্তা কৰিলে।

Verse 55

इत्येवं कृपया देवो निश्चित्य मनसा स्वयम्॥ गण्डकीमवदत्प्रीतः शृणु देवि वचो मम॥

এইদৰে দয়াৰে দেৱে নিজ মনতে নিশ্চিত কৰি প্ৰসন্নচিত্তে গণ্ডকীক ক’লে— “হে দেবী, মোৰ বাক্য শুনা।”

Verse 56

शालग्रामशिलारूपी तव गर्भगतः सदा॥ स्थास्यामि तव पुत्रत्वे भक्तानुग्रहकारणात्॥

“শালগ্ৰাম-শিলা ৰূপ ধৰি মই সদায় তোমাৰ গৰ্ভত থাকিম; ভক্তসকলক অনুগ্ৰহ কৰিবলৈ তোমাৰ ‘পুত্ৰ’ ৰূপে অৱস্থিত থাকিম।”

Verse 57

मत्सान्निध्यान्नदीनां त्वमतिश्रेष्ठा भविष्यसि॥ दर्शनात्स्पर्शनात्स्नानात्पानाच्चैवावगाहनात्॥

“মোৰ সান্নিধ্যৰ বাবে তুমি নদীসমূহৰ মাজত অতি শ্ৰেষ্ঠা হ’বা—তোমাক দেখা, স্পৰ্শ কৰা, স্নান কৰা, পান কৰা আৰু ডুব দিয়া (ইয়াৰ) পুণ্যফলৰ দ্বাৰা।”

Verse 58

हरिष्यसि महापापं वाङ्मनःकायसम्भवम्॥ यः स्नास्यति विधानॆन देवर्षिपितृतर्पकः॥

“তুমি বাক্য, মন আৰু দেহৰ পৰা উৎপন্ন মহাপাপ দূৰ কৰিবা। যি বিধি অনুসাৰে স্নান কৰিব, দেৱ, ঋষি আৰু পিতৃসকলক তৰ্পণ দিব…”

Verse 59

तर्पयेत्स्वपितॄंश्चापि तारयित्वा दिवं नयेत्॥ स्वयं मम प्रियो भूत्वा ब्रह्मलोके गमिष्यति॥

“…তেওঁ নিজৰ পিতৃসকলকো তৰ্পণ কৰিব; তেওঁলোকক উদ্ধাৰ কৰি স্বৰ্গলৈ নি যাব। মোৰ প্ৰিয় হৈ তেওঁ নিজে ব্ৰহ্মলোকলৈ গমন কৰিব।”

Verse 60

यदि त्वय्युत्सृजेत्प्राणान् मम कर्मपरायणः॥ सोऽपि याति मम स्थानं यत्र गत्वा न शोचति॥

যদি মোৰ কৰ্ম-ধৰ্মত পৰায়ণ কোনো ভক্তে তোমাৰ মাজতেই প্ৰাণ ত্যাগ কৰে, তেন্তে সিও মোৰ ধামলৈ যায়; য’ত গৈ সি আর শোক নকৰে।

Verse 61

एवं दत्त्वा वरान्देव्यै तत्रैवान्तरधीयत॥ ततः प्रभृति तिष्ठामः क्षेत्रेऽस्मिञ्छशलाञ्छन॥

এইদৰে দেৱীক বৰ দান কৰি, তেওঁ তাতেই অন্তৰ্ধান হ’ল। তেতিয়াৰ পৰাই আমি এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত অৱস্থিত আছোঁ, হে শশলাঞ্ছনধাৰী।

Verse 62

अहं च भगवान्विष्णुर्भक्तेच्छोपात्तविग्रहः॥ एवमुक्त्वा द्विजपतिमन्वगृह्णाद्धरः प्रभुः॥

আৰু মই ভগৱান বিষ্ণু, ভক্তৰ ইচ্ছা অনুসৰি গ্ৰহণ কৰা দেহ-ৰূপধাৰী। এইদৰে ক’লে প্ৰভু হৰি, আৰু তাৰ পাছত দ্বিজপতিক অনুগ্ৰহ কৰি গ্ৰহণ কৰিলে।

Verse 63

प्रभासयन्नुडुपतेरङ्गानि प्रममार्ज ह॥ शङ्करेण करेणापि नीरुजानि विधाय च॥

তেওঁ নক্ষত্ৰপতি (চন্দ্ৰ)ৰ অঙ্গসমূহ উজ্জ্বল কৰি পৰিষ্কাৰকৈ মচি দিলে; আৰু শংকৰৰ হাতৰ দ্বাৰাও সিহঁতক ৰোগমুক্ত কৰি দিলে।

Verse 64

रावणेन प्रकटिता जलधारा अतिपुण्यदा॥ बाणगङ्गेति विख्याता या स्नाता चाघहारिणी॥

ৰাৱণৰ দ্বাৰা প্ৰকাশিত এই জলধাৰা অতি পুণ্যদায়িনী। ‘বাণ-গঙ্গা’ নামে বিখ্যাত; ইয়াত স্নান কৰিলে পাপ নাশ হয় বুলি কোৱা হয়।

Verse 65

सोमेशात्पूर्व दिग्भागे रावणस्य तपोवनम् ॥ यत्र स्थित्वा त्रिरात्रेण तपसः फलमश्रुते ॥

সোমেশৰ পূব দিশত ৰাৱণৰ তপোবন আছে; তাত তিনিৰাতি অৱস্থান কৰিলে তপস্যাৰ ফল লাভ হয় বুলি কোৱা হয়।

Verse 66

यत्र नृत्येन देवेशस्तुष्टस्तस्मै वरं ददौ ॥ तेन रावणनृत्येन प्रख्यातो नर्त्तनाचलः ॥

তাত তেওঁৰ নৃত্যৰে দেৱেশ সন্তুষ্ট হৈ তাক বৰ দিলে; ৰাৱণৰ সেই নৃত্যৰ বাবে পৰ্বতখন ‘নর্ত্তনাচল’ (নৃত্য-পৰ্বত) নামে প্ৰখ্যাত হ’ল।

Verse 67

स्नात्वा तु बाणगङ्गायां दृष्ट्वा बाणेश्वरं प्रभुम् ॥ गङ्गास्नानफलं प्राप्य मोदते देववद्दिवि ॥

বাণগঙ্গাত স্নান কৰি আৰু প্ৰভু বাণেশ্বৰক দৰ্শন কৰি, গঙ্গাস্নানৰ পুণ্য লাভ হয় আৰু মানুহে দেৱতাৰ দৰে স্বৰ্গত আনন্দ কৰে।

Verse 68

सालङ्कायनकोऽप्याशु क्षेत्रे तस्मिन्परं मम ॥ शालग्रামে महातीव्रमास्थितं परमं तपः ॥

আৰু সালঙ্কায়নেও মোৰ সেই পৰম পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত, শালগ্ৰামত, অতি তীব্ৰ আৰু শ্ৰেষ্ঠ তপস্যা শীঘ্ৰে অৱলম্বন কৰিলে।

Verse 69

अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि परं गुह्यं वसुन्धरे ॥ तप्यतस्तस्य तु मुने रीश्वरेण समं सुतम् ॥

আৰু মই তোমাক আন এটা কথা ক’ম, হে বসুন্ধৰা—ই পৰম গুহ্য: সেই মুনিয়ে তপস্যা কৰি থাকোঁতে, ঈশ্বৰৰ সমান এক পুত্ৰ লাভ কৰাৰ সংকল্প কৰিলে।

Verse 70

प्राप्यामिति परं भावं ज्ञात्वा देवो महेश्वरः ॥ सुन्दरं त्वपरं रूपं धृत्वा दृष्टिसुखावहम् ॥

তেওঁৰ পৰম অভিপ্ৰায়—‘মই এনে পুত্ৰ লাভ কৰিম’—জানি দেৱ মহেশ্বৰে দৃষ্টিক সুখদায়ক আন এক সুন্দৰ ৰূপ ধাৰণ কৰিলে।

Verse 71

सालङ्कायनपुत्रत्वं योगमायामुपाश्रितः ॥ प्राप्तोऽपि तं न जानाति दक्षिणं पाश्वर्मास्थितः ॥

যোগমায়াৰ আশ্ৰয় লৈ তেওঁ সালঙ্কায়নৰ পুত্ৰত্ব লাভ কৰিলে; তথাপি সোঁফালে অৱস্থিত থাকিলেহে (মুনিয়ে) তেওঁক চিনিব নোৱাৰিলে।

Verse 72

मायायोगबलोपेतस्त्र्यक्षो वै शूलपाणिधृक् ॥ रूपवान् गुणवांश्चैव वपुषादित्यसन्निभः ॥

মায়া আৰু যোগৰ বলৰে সমন্বিত, ত্ৰিনয়ন আৰু শূলপাণিধাৰী তেওঁ ৰূপৱান আৰু গুণৱান আছিল; তেওঁৰ দেহকান্তি সূৰ্যৰ সদৃশ আছিল।

Verse 73

उत्तिष्ठ मुनि शार्दूल सफलस्ते मनोरथः ॥ त्वद्दक्षिणाङ्गाज्जातोऽस्मि पुत्रस्ते शाधि मां प्रभो ॥

“উঠা, মুনিশাৰ্দূল; তোমাৰ মনোৰথ সফল হ’ল। তোমাৰ দক্ষিণ অঙ্গৰ পৰা মই তোমাৰ পুত্ৰ ৰূপে জন্মিলোঁ—হে প্ৰভু, মোক শিক্ষা দিয়া।”

Verse 74

त्वया तपः समारब्धमीश्वरेण समं सुतम् ॥ प्राप्स्यामिति ततो मह्यं सदृशोऽन्यो न कश्चन ॥

“তুমি এই অভিপ্ৰায়ে তপস্যা আৰম্ভ কৰিছিলা—‘ঈশ্বৰৰ সমান পুত্ৰ লাভ কৰিম’; সেয়ে মোৰ বাবে তোমাৰ সদৃশ আন কোনো তুলনীয় নাই।”

Verse 75

विचार्येति तवाहं वै जातोऽस्मि स्वयमेव च ॥ तपसाराधयन् देवं शङ्खचक्रगदाधरम्

এইদৰে বিবেচনা কৰি মই নিশ্চয় তোমাৰ বাবে স্বয়ং নিজে জন্ম লৈছোঁ। তপস্যাৰ দ্বাৰা মই শঙ্খ-চক্র-গদাধাৰী প্ৰভুক আৰাধনা কৰি সন্তুষ্ট কৰিলোঁ।

Verse 76

प्राप्तोऽसि परमां सिद्धिं त्वत्पुत्रोऽहं यतः स्थितः ॥ श्रुत्वा तन्नन्दिनो वाक्यं प्रहृष्टवदनो मुनिः

তুমি পৰম সিদ্ধি লাভ কৰিছা, কিয়নো মই তোমাৰ পুত্ৰ হৈ ইয়াত অৱস্থিত। নন্দিনৰ বাক্য শুনি মুনিৰ মুখ আনন্দত উজ্জ্বল হৈ উঠিল।

Verse 77

विस्मितस्तु तदोवाच कथं नाद्यापि मे हरिः ॥ दृग्गोचरत्‍वमायाति जातं चेत्तपसः फलम्

বিস্মিত হৈ তেওঁ ক’লে— “যদি মোৰ তপস্যাৰ ফল সত্যই উদ্ভৱ হৈছে, তেন্তে হৰি এতিয়াও মোৰ দৃষ্টিগোচৰ কিয় নহ’ল?”

Verse 78

यावत्तं न समीक्षिष्ये तावन्न विरतं तपः ॥ अहमत्रैव वत्स्यामि यावदच्युतदर्शनम्

যেতিয়ালৈকে মই তেওঁৰ দৰ্শন নকৰোঁ, তেতিয়ালৈকে মোৰ তপস্যা নথামিব। অচ্যুতৰ দৰ্শন নোহোৱালৈকে মই ইয়াতেই থাকিম।

Verse 79

त्वमपि योगेन मथुरां व्रज सत्वरम् ॥ मदाश्रमे तत्र पुण्ये धनं गोव्रजसङ्कुलम्

তুমিও যোগশক্তিৰে সত্বৰে মথুৰালৈ যোৱা। তাত মোৰ পুণ্যময় আশ্ৰমত ধন আছে—গোৱ্ৰজৰ গোপবসতিয়ে ভৰপূৰ অঞ্চল।

Verse 80

अमुष्यायणमादाय शीघ्रमत्र समानय

“অমুষ্যায়ণক লগত লৈ, শীঘ্ৰে ইয়ালৈ তাক আন।”

Verse 81

ततस्त्वाज्ञां समादाय नन्दी सत्वरमाव्रजत् ॥ गत्वा च मथुरां तस्य ऋषेराश्रममीक्ष्य च

তাৰ পাছত আজ্ঞা গ্ৰহণ কৰি নন্দী তৎক্ষণাৎ ৰাওনা হ’ল। মথুৰালৈ গৈ সেই ঋষিৰ আশ্ৰম দেখি, তদনুসাৰে আগবাঢ়িল।

Verse 82

सालङ्कायनशिष्योऽपि अमुष्यायणसंज्ञितः ॥ सर्वत्र कुशलं साधो प्रभावात्तु गुरोर्मम

“ময়ো সা’লঙ্কায়ণৰ শিষ্য, অমুষ্যায়ণ নামে পৰিচিত। হে সাধু, মোৰ গুৰুৰ প্ৰভাৱত সৰ্বত্ৰ কুশল-মঙ্গল।”

Verse 83

गुरोश्च कुशलं ब्रूहि कुत्रास्ते स तपोधनः ॥ भवान् कुतः समायातः किमत्रागमकारणम्

“গুৰুৰ কুশল-মঙ্গল ক’বা। সেই তপোধন তপস্বী ক’ত আছে? আপুনি ক’ৰ পৰা আহিছে, আৰু ইয়ালৈ অহাৰ কাৰণ কি?”

Verse 84

तन्मे विस्तरतो ब्रूहि अर्घ्यश्चैवोपगृह्यताम् ॥ इत्युक्तः सोऽर्घ्यमादाय विश्रम्य च ततो गुरोः

“সেয়া মোক বিস্তাৰে ক’বা, আৰু অনুগ্ৰহ কৰি এই অৰ্ঘ্য গ্ৰহণ কৰা।” এইদৰে কোৱা হ’লে সি অৰ্ঘ্য লৈ অলপ বিশ্ৰাম কৰি, তাৰ পাছত গুৰুৰ বিষয়ে ক’লে।

Verse 85

वृत्तान्तं कथयामास त्वागमस्य च कारणम् ॥ ततस्तेनैव सहितो गोधनं तत्प्रगृह्य च ॥

তেওঁ বৃত্তান্ত আৰু তোমাৰ আগমনৰ কাৰণো বৰ্ণনা কৰিলে; তাৰ পাছত তেওঁৰ সৈতে গৈ গোধন (গৰু-ধন) সংগ্ৰহ কৰি যাত্ৰা আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 86

दिनैः कतिपयैश्चैव गण्डकीतीरमाश्रितः ॥ शनैरुत्तीर्य च ततस्त्रिवेणीं प्राप्य हर्षितः ॥

কেইদিনমানৰ পাছত তেওঁ গণ্ডকীৰ তীৰত উপনীত হৈ আশ্ৰয় ল’লে; তাৰ পাছত ধীৰে ধীৰে পাৰ হৈ ত্ৰিৱেণীলৈ গৈ আনন্দিত হ’ল।

Verse 87

देविका नाम देवानां प्रभावाच्च तपस्यताम् ॥ नियमार्थं समुद्भूता गण्डक्याः मिलिता शुभा ॥

দেৱিকা নামৰ এখন নদী, দেৱতা আৰু তপস্বীসকলৰ প্ৰভাৱবলে উদ্ভূত হৈ, নিয়ম-ধৰ্মৰ অৰ্থে প্ৰকাশ পালে আৰু শুভভাৱে গণ্ডকীৰ সৈতে মিলিত হ’ল।

Verse 88

आश्रमादपरा चासीत्त्पुलस्त्यपुलहाश्रमात् ॥ गण्डक्या मिलिता सापि त्रिवेणी गण्डकीत्यभूत् ॥

আশ্ৰমৰ পৰা আন এটা ধাৰাও আছিল—পুলস্ত্য আৰু পুলহৰ আশ্ৰমৰ পৰা; সেয়াও গণ্ডকীৰ সৈতে মিলিত হ’ল, আৰু ত্ৰিৱেণী ‘গণ্ডকী’ নামে পৰিচিত হ’ল।

Verse 89

कामिकं तन्महातीर्थं पितॄणामतिवल्लभम् ॥ तत्र स्थितं महालिङ्गं त्रिजलेश्वरसंज्ञितम् ॥

সেই মহাতীৰ্থ ‘কামিক’, পিতৃসকলৰ অতি প্ৰিয়; তাত ‘ত্ৰিজলেশ্বৰ’ নামে পৰিচিত এক মহালিঙ্গ স্থিত আছে।

Verse 90

मुक्तिभुक्तिप्रदं देवि दर्शनादघनाशनम् ॥

হে দেবী, ই মুক্তি আৰু ভোগফল প্ৰদান কৰে; ইয়াৰ দৰ্শনমাত্ৰেই পাপ নাশ কৰে।

Verse 91

वेणीमाधवनाम्ना अपि यत्र विष्णुः स्वयं स्थितः ॥ गङ्गा च यमुना चैव सरस्वत्यपरा नदी ॥

যাক ‘ৱেণীমাধৱ’ বুলিও কোৱা হয়, য’ত বিষ্ণু স্বয়ং অৱস্থিত—তাত গঙ্গা, যমুনা আৰু আন এক নদী সৰস্বতী আছে।

Verse 92

सर्वेषां चैव देवानामृषीणां सरसामपि ॥ सर्वेषां चैव तीर्थानां समाजस्तत्र मे श्रुतः ॥

মই যি শুনিছোঁ, তাত সকলো দেৱতা, ঋষি আৰু পবিত্ৰ সৰোবৰসমূহৰো সমাৱেশ আছে; আৰু সকলো তীৰ্থৰো সভা তাতেই।

Verse 93

यत्राप्लुता दिवं यान्ति मृता मुक्तिं प्रयान्ति च ॥ तीर्थराज इति ख्यातं तत्तीर्थं केशवप्रियम् ॥

য’ত স্নান কৰা লোক স্বৰ্গলৈ যায়, আৰু যিসকল তাত মৃত্যুবৰণ কৰে তেওঁলোকে মুক্তি লাভ কৰে; সেই তীৰ্থ ‘তীৰ্থৰাজ’ নামে খ্যাত, কেশৱৰ প্ৰিয়।

Verse 94

सैव त्रिवेणी विख्याता किमपूर्वां प्रशंससि ॥ एतद्गुह्यतमं प्रोक्तं त्वया विष्णो न संशयः ॥

সেই ত্ৰিৱেণী তেনেই সুপ্ৰসিদ্ধ—তুমি ইয়াক অপূৰ্ব বুলি কিয় প্ৰশংসা কৰিছা? হে বিষ্ণু, এই অতি গুহ্য তত্ত্ব তুমি নিজেই কৈছা; তাত সন্দেহ নাই।

Verse 95

तत्कथ्यतां महाभाग लोकानां हितकाम्यया ॥ मय्यनुक्रोशबुद्ध्या च कृपां कुरु दयानिधे ॥

হে মহাভাগ! লোকসকলৰ মঙ্গল কামনা কৰি এই কথা কোৱা। আৰু মোৰ প্ৰতি অনুকম্পাৰ বুদ্ধিৰে, হে দয়াৰ নিধি, কৃপা কৰা।

Verse 96

श्रीवराह उवाच ॥ शृणुष्व देवि भद्रं ते यद्गुह्यं परि पृच्छसि ॥ अत्र ते कीर्तयिष्यामि सेतिहासां कथां शुभाम् ॥

শ্ৰী বৰাহ ক’লে: হে দেবী, শুনা; তোমাৰ মঙ্গল হওক। তুমি যি গোপন বিষয় সুধিছা, মই ইয়াত তোমাক পৰম্পৰাগত ইতিহাসসহ এক শুভ কাহিনী বৰ্ণনা কৰিম।

Verse 97

पुरा विष्णुस्तपस्तेपे लोकानां हितकाम्यया ॥ हिमालये गिरौ रम्ये देवतागणसेविते ॥

পূৰ্বে বিষ্ণুৱে লোকসকলৰ মঙ্গল কামনা কৰি তপস্যা কৰিছিল। হিমালয়ৰ মনোৰম পৰ্ব্বতত, য’ত দেৱতাগণৰ সমূহে সেৱা কৰিছিল।

Verse 98

ततो बहुतिथे काले याते सति तपस्यतः ॥ तीव्रं तेजः प्रादुरासीद्येन लोकाश्चराचराः ॥

তাৰ তপস্যা চলি থাকোঁতে বহুদিন পাৰ হ’লত, এক তীব্ৰ তেজ প্ৰকাশ পালে; যাৰ প্ৰভাৱে চল-অচল সকলো লোক জাগ্ৰত/প্ৰভাৱিত হ’ল।

Verse 99

तस्योष्मणा समुद्भूतः स्वेदपूरस्तु गण्डयोः ॥ तेन जाता धुनी दिव्या लोकानामघहारिणी ॥

তাঁৰ তাপৰ পৰা গালদুটাত ঘামৰ সোঁত উঠিল। সেই ঘামৰ পৰা এক দিৱ্য ধাৰা-নদী জন্মিল, যি লোকসকলৰ পাপ হৰণ কৰে।

Verse 100

देवाः सर्वे ततो जग्मुर्ब्रह्माणं प्रति चोत्सुकाः ॥ पप्रच्छुः प्रभवं तस्य प्रणम्य च पुनःपुनः ॥

তেতিয়া সকলো দেৱ উৎসুক হৈ ব্ৰহ্মাৰ ওচৰলৈ গ’ল আৰু বাৰে বাৰে প্ৰণাম কৰি সেই অদ্ভুত তেজ/ঘটনাৰ উৎপত্তিৰ বিষয়ে সুধিলে।

Verse 101

ब्रह्मापि हि न जानाति मोहितस्तस्य मायया ॥ ततो देवैः समं ब्रह्मा शङ्करं प्रत्युपस्थितः ॥

ব্ৰহ্মাও তেওঁৰ মায়াৰ মোহত পৰি একো নাজানিলে। তেতিয়া ব্ৰহ্মা দেৱসকলৰ সৈতে শংকৰৰ ওচৰলৈ উপস্থিত হ’ল।

Verse 102

तं दृष्ट्वा सहसा देवैः समेतं प्रत्युपस्थितम् ॥ पप्रच्छ तं महादेवस्तदामनकारणम् ॥

দেৱসকলৰ সৈতে হঠাতে আহি সন্মুখত উপস্থিত হোৱা ব্ৰহ্মাক দেখি, মহাদেৱে তেতিয়া তেওঁৰ আগমনৰ কাৰণ সুধিলে।

Verse 103

ब्रह्मा तं च महादेवं पप्रच्छ प्रणतः स्थितः ॥ अत्यद्भुतं महत्तेजश्चाद्भुतं किं महेश्वर ॥

ব্ৰহ্মাই প্ৰণত হৈ থিয় দি মহাদেৱক সুধিলে— ‘হে মহেশ্বৰ! এক অতি অদ্ভুত মহান তেজ প্ৰকাশ পাইছে; এই আশ্চৰ্য কি?’

Verse 104

येन प्रत्याहता क्ष्मा असौ जगद्व्यतिकरावहा ॥ किन्नु स्यात्कथमेतेत्स्यात्कश्चास्य प्रभवो विभो ॥

যাৰ দ্বাৰা এই পৃথিৱী আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈ জগতত বিশৃঙ্খলা ঘটাইছে— ই আসলে কি হ’ব পাৰে, ই কেনেকৈ ঘটিল, আৰু ইয়াৰ মূল উৎস কি, হে বিভো?

Verse 105

शिवः क्षणं ततो ध्यात्वा ब्रह्माद्यान् प्रत्युवाच ह ।। महसोऽस्य समुत्पत्तिं महतो दर्शयामि वः ॥

শিৱে ক্ষণেক ধ্যান কৰি ব্ৰহ্মা আদি দেৱতাসকলক উত্তৰ দিলে: “এই মহা তেজৰ উৎপত্তি আৰু তাৰ সৈতে যুক্ত মহিমা মই তোমালোকক দেখুৱাম।”

Verse 106

जगाम देवसहितः सोमः सहगणः प्रभुः ।। यत्रास्ते भगवान् विष्णुर्महता तपसान्वितः ॥

দেৱতাসকল আৰু নিজৰ গণসহ প্ৰভু সোম সেই স্থানলৈ গ’ল, য’ত মহান তপস্যাৰে যুক্ত ভগৱান বিষ্ণু অৱস্থিত।

Verse 107

उवाच परमप्रीतस्तदा शम्भुः स्मयन्निव ।। तपस्यसि किमिच्छन्तस्त्वं कर्ता जगतां प्रभुः ॥

তেতিয়া শম্ভুৱে পৰম প্ৰীত হৈ, যেন হাঁহি থকা দৰে, ক’লে: “তুমি—জগতসমূহৰ কৰ্তা আৰু প্ৰভু—কোন ইচ্ছাৰে তপস্যা কৰিছা?”

Verse 108

सर्वाधारोऽखिलाध्यक्षस्तत्किं यत्तव दुर्लभम् ।। एवमुक्तः प्रत्युवाच प्रणम्य जगतां प्रभुः ॥

“তুমি সকলোৰে আধাৰ আৰু সকলোৰে অধীক্ষক—তোমাৰ বাবে কোন বস্তু দুৰ্লভ হ’ব পাৰে?” এইদৰে কোৱা হ’লে, জগতসমূহৰ প্ৰভুৱে প্ৰণাম কৰি উত্তৰ দিলে।

Verse 109

त्वद्दर्शनममनुप्राप्य कृतार्थोऽस्मि जगत्पते ।

“হে জগতপতে, তোমাৰ দৰ্শন লাভ কৰি মই কৃতাৰ্থ হ’লোঁ।”

Verse 110

शिव उवाच ।। मुक्तिक्षेत्रमिदं देव दर्शनादेव मुक्तिदम् ।। गण्डस्वेदोद्भवा यत्र गण्डकी सरितां वरा ॥

শিৱে ক’লে: হে দেৱ, এই স্থান মুক্তিক্ষেত্ৰ; কেৱল দৰ্শনেই মুক্তি দান কৰে। ইয়াত গণ্ড (গাল)ৰ ঘামৰ পৰা গণ্ডকী—নদীসমূহৰ শ্ৰেষ্ঠা—উৎপন্ন হৈছিল।

Verse 111

भविष्यति न सन्देहो यस्या गर्भे भविष्यति ।। त्वयि स्थिते जगन्नाथे तव सान्निध्यकारणात् ॥

সন্দেহ নাই: যি বস্তু তাইৰ গৰ্ভত উৎপন্ন হ’ব, সেয়া নিশ্চয় হ’ব; কিয়নো হে জগন্নাথ, তুমি ইয়াত অৱস্থিত—তোমাৰ সান্নিধ্যৰ কাৰণত।

Verse 112

अहं ब्रह्मा च देवाश्च ऋषिभिः सह केशव ।। सर्वे वेदाश्च यज्ञाश्च सर्वतीर्थानि चाप्युत ॥

হে কেশৱ, মই, ব্ৰহ্মা, আৰু দেৱতাসকল ঋষিসকলৰ সৈতে—আৰু সকলো বেদ, সকলো যজ্ঞ, আৰু সকলো তীৰ্থও, হে অচ্যুত—ইয়াতেই সমবেত।

Verse 113

वसिष्यामः सदैवात्र गण्डक्यां जगतां पते ।। कार्त्तिकं सकलं मासं यः स्नास्यति नरः प्रभो ॥

হে জগতৰ পতি, আমি সদায় ইয়াত গণ্ডকীৰ তীৰত বাস কৰিম। হে প্ৰভু, যি মানুহে কাৰ্ত্তিক মাহৰ সম্পূৰ্ণ মাহজুৰি স্নান কৰিব, …

Verse 114

सर्वपापविनिर्मुक्तो मुक्तिभागी न संशयः ।। तीर्थानां परमं तीर्थं मङ्गलानां च मङ्गलम् ॥

সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হৈ সি মুক্তিৰ ভাগী হয়—ইয়াত সন্দেহ নাই। ই তীৰ্থসমূহৰ মাজত পৰম তীৰ্থ, আৰু মঙ্গলসমূহৰ মাজত সৰ্বমঙ্গল।

Verse 115

यत्र स्नानेन लभ्येत गङ्गास्नानफलं नरैः ॥ स्मरणाद्दर्शनात्स्पर्शान्निष्पापो जायते नरः

সেই স্থানত স্নান কৰিলে মানুহে গঙ্গাস্নানৰ ফল লাভ কৰে; আৰু তাৰ স্মৰণ, দৰ্শন আৰু স্পৰ্শৰ দ্বাৰা মানুহ পাপমুক্ত হয়।

Verse 116

यस्यास्त्समतां कन्या लभेद्गङ्गां विना नदीम् ॥ यत्र सा परमा पुण्या गण्डकी भुक्तिमुक्तिदा

গঙ্গা নথাকিলে কোন অন্য নদী কন্যাই বা তাৰ সমান ৰূপে লাভ কৰিব? য’ত সেই পৰম পুণ্যময় গণ্ডকী আছে, সেয়া ভোগ আৰু মুক্তি দুয়ো দানকাৰিণী বুলি কোৱা হয়।

Verse 117

अपरा देविका नाम्ना गण्डक्या सह संगता ॥ पुलस्त्यपुलहौ पूर्वं तेपाते परमं तपः

দেৱিকা নামে আন এক নদী গণ্ডকীৰ সৈতে সংযুক্ত হৈছে; পূৰ্বে পুলস্ত্য আৰু পুলহে তাত পৰম তপস্যা কৰিছিল।

Verse 118

ततोऽभूद्ब्रह्मतनया पुण्या सा सरितां वरा ॥ गण्डक्या यत्र मिलिता ब्रह्मपुत्री यशस्विनी

তাৰ পিছত ব্ৰহ্মাৰ কন্যা বুলি বৰ্ণিত সেই পুণ্যময় সৰিতা—সৰিতাসকলৰ শ্ৰেষ্ঠা—উদ্ভৱ হ’ল; য’ত সেই যশস্বিনী ‘ব্ৰহ্মপুত্ৰী’ গণ্ডকীৰ সৈতে মিলিত হয়, সেই স্থান প্ৰশংসিত।

Verse 119

त्रिवेणी सा महापुण्या देवानामपि दुर्लभा ॥ धरे जानीहि तत्क्षेत्रं योजनं परमार्च्छितम्

সেই ত্ৰিবেণী মহাপুণ্যময়, দেৱতাসকলৰ বাবেও দুষ্প্ৰাপ্য। হে ধৰা, সেই ক্ষেত্ৰক এক যোজন বিস্তৃত, পৰম আৰাধিত আৰু অতি পূজনীয় বুলি জানিবা।

Verse 120

पुरा वेदनिधेः पुत्रौ जयो विजय एव च ॥ यजनाय गतौ राज्ञा वृत्तौ तौ कर्दमात्मजौ

পূৰ্বতে বেদনিধিৰ দুই পুত্ৰ—জয় আৰু বিজয়—যজ্ঞ সম্পাদনৰ উদ্দেশ্যে গৈছিল; ৰজাই কৰ্দমৰ সেই দুই পুত্ৰক যজ্ঞকাৰ্যত নিযুক্ত কৰিলে।

Verse 121

तृणबिन्दोः सुतौ पापौ जातौ दृष्ट्यैव सुव्रतौ ॥ यज्ञविद्यासुनिपुणौ वेदवेदाङ्गपारगौ

হে সুৱ্ৰত! তৃণবিন্দুৰ দুই পুত্ৰ কেৱল এক দৃষ্টিতেই ‘পাপী’ ৰূপে জন্মিল; তথাপি তেওঁলোক যজ্ঞবিদ্যাত অতি নিপুণ আৰু বেদ-বেদাঙ্গত পাৰগ আছিল।

Verse 122

पूजयन्तौ हरिं भक्त्या तन्निष्ठेन्द्रियमाणसौ ॥ ययोः पूजयतोर्नित्यं सान्निध्यं किल केशवः

তেওঁলোকে ভক্তিৰে হৰিক পূজা কৰিছিল; যাঁদের ইন্দ্ৰিয় আৰু মন সেই নিষ্ঠাত স্থিৰ আছিল। কোৱা হয়, যি দুজন নিত্য পূজা কৰে, তেওঁলোকৰ ওচৰত কেশৱ সদায় সান্নিধ্য কৰে।

Verse 123

ददाति पूजावसरे भक्त्या किल वशीकृतः ॥ मरुत्तेन कदाचित्तावाहूतौ कुशलौ द्विजौ

পূজাৰ সময়ত তেওঁ ভক্তিৰে যেন বশীভূত হৈ বৰ দান কৰে বুলি কোৱা হয়। এক সময়ত মৰুত্তে সেই দুজন কুশল দ্বিজ ব্ৰাহ্মণক আমন্ত্ৰণ কৰিলে।

Verse 124

राज्ञा समाप्तयज्ञेन पूजयित्वा पुरस्कृतौ ॥ दक्षिणाभिस्तोषयित्वा विसृष्टौ गृह मागतौ

ৰজাই যজ্ঞ সমাপ্ত কৰি তেওঁলোকক পূজা কৰি বিশেষ সন্মান দিলে; দক্ষিণা দানে সন্তুষ্ট কৰি বিদায় দিলে, আৰু তেওঁলোক ঘৰলৈ উভতি আহিল।

Verse 125

विभागं कर्त्तुमारब्धौ पस्पर्द्धाते परस्परम् ॥ समो विभागः कर्त्तव्य इति ज्येष्ठोऽभ्यभाषत ॥

যেতিয়া তেওঁলোকে ভাগ-বাটোয়াৰা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে, তেতিয়া পৰস্পৰে বিবাদ কৰিলে। তেতিয়া জ্যেষ্ঠজনে ক’লে, “সমান ভাগেই কৰা উচিত।”

Verse 126

विजयश्चाब्रवीच्चैनं येन लब्धं हि तस्य तत् ॥ जयोऽब्रवीदसामर्थ्यं मन्वानो मां ब्रवीषि किम् ॥

বিজয়ে তাক ক’লে, “যিয়ে লাভ কৰিছে, সেয়াই তাৰ অধিকাৰী।” জয়ে উত্তৰ দিলে, “মোক অক্ষম বুলি ভাবি এনেদৰে কিয় ক’ছা?”

Verse 127

गजो भव मदान्धस्त्वं यो मामेवं प्रभाषसे ॥ एवं तौ ग्राहमातङ्गावभूतां शापतः पृथक् ॥

“মদত অন্ধ হৈ হাতী হ’—যি মোক এনেদৰে কথা ক’স!” এইদৰে শাপৰ ফলত দুয়ো পৃথকে গ্ৰাহ (কুমিৰ) আৰু হাতী হৈ পৰিল।

Verse 128

गण्डक्यामेव सञ्जातो ग्राहः पूर्वस्मृतिर्द्विजः ॥ त्रिवेणीक्षेत्रमध्ये तु जयोऽभूद्वै महान्गजः ॥

গণ্ডকীতেই এটা গ্ৰাহ (কুমিৰ) জন্মিল—পূৰ্ব অৱস্থাৰ স্মৃতি ধৰি ৰখা এজন দ্বিজ। আৰু ত্ৰিৱেণী তীৰ্থক্ষেত্ৰৰ মাজত জয় মহা হাতী হ’ল।

Verse 129

करिशावैर्गजीभिश्च क्रीडमानो वने वसन् ॥ बहून्यब्दसहस्राणि व्यतीतानि तयोस्तदा ॥

বনত বাস কৰি, পোৱালি হাতী আৰু হাতীনীৰ সৈতে ক্ৰীড়া কৰি থাকোঁতে, তেতিয়া তেওঁলোক দুয়োৰ বহু হাজাৰ বছৰ পাৰ হৈ গ’ল।

Verse 130

वने विहरतोर् भूमे शापमोहितयोः सतोः ॥ कदाचित्स गजः स्नातुं करेणु गणसंवृतः ॥

হে পৃথিৱী, শাপৰ মোহত বিভ্ৰান্ত হৈ সেই দুয়ো বনাঞ্চলত বিচৰণ কৰি থাকোঁতে, কেতিয়াবা সেই হাতী—মাদী হাতীৰ দলেৰে বেষ্টিত—স্নান কৰিবলৈ গ’ল।

Verse 131

ततः पिण्डारके गता मम क्षेत्रे वसुन्धरे ॥

তাৰ পাছত, হে বসুন্ধৰা (পৃথিৱী), তেওঁলোকে মোৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰৰ ভিতৰত পিণ্ডাৰকলৈ গ’ল।

Verse 132

लोहर्गले ततो गत्वा सहस्रं चैव तिष्ठति ॥

তাৰ পৰা লোহৰগলালৈ গৈ তেওঁ তাতেই হাজাৰ বছৰ অৱধি অৱস্থান কৰে।

Verse 133

धरण्युवाच ॥ प्रयागे या त्रिवेणीति यत्र देवो महेश्वरः ॥ शूलटङ्क इति ख्यातः सोमेश इति चापरः ॥

ধৰণীয়ে ক’লে: “প্ৰয়াগত যি সঙ্গম ‘ত্ৰিৱেণী’ বুলি খ্যাত—য’ত দেৱ মহেশ্বৰ ‘শূলটঙ্ক’ নামে প্ৰসিদ্ধ, আৰু আন এক নামে ‘সোমেশ’ বুলিও পৰিচিত।”

Verse 134

महर्लोकादयः सर्वे विस्मिताः सर्वतो दिशम् ॥ तस्य प्रभवमिच्छन्तो ज्ञातुं नेशुः कथंचन ॥

মহৰ্লোক আদি সকলো সত্তা চাৰিওফালে বিস্মিত হ’ল; তাৰ উৎপত্তি জানিবলৈ ইচ্ছা কৰিলেও, কোনো প্ৰকাৰেই তাৰ মূল জানিব নোৱাৰিলে।

Verse 135

यत्र सृष्टिविधानार्थं कृत्वाश्रमपदं पृथक् ॥ सृष्टेर्विधानसामर्थ्यं यत्र लब्धं ततः परम् ॥

য’ত সৃষ্টিৰ বিধান স্থাপনাৰ উদ্দেশ্যে পৃথক আশ্ৰম-পদ স্থাপন কৰা হৈছিল; আৰু তাৰ পিছত য’তেই সৃষ্টিৰ বিন্যাস-ক্ষমতা লাভ হৈছিল।

Verse 136

न ददासि गृहीत्वा यत्तस्माद्ग्राहत्वमाप्नुहि ॥ विजयोऽप्यब्रवीन्नूनमन्धीभूतोऽति किं धनैः ॥

“তুমি যি গ্ৰহণ কৰিছা, সেয়া দান নকৰা; সেয়ে গ্ৰহণ-বন্ধনৰ অৱস্থা লাভ কৰা—ধৰা-পৰা হ’।” বিজয়েও নিশ্চয় ক’লে: “সঁচাকৈ, ধনৰ কি লাভ, যদি মানুহ অতিশয় অন্ধ হৈ পৰে?”

Verse 137

तत्त्वानि पीडितान्यासन्ननेकानि क्षयं ययुः ॥ ततो जलेश्वरॊ राजा भगवन्तं व्यजिज्ञपत् ॥

বহু তত্ত্ব পীড়িত হ’ল আৰু ক্ষয়লৈ গ’ল। তেতিয়া জলেś্বৰ ৰজাই ভগৱানক প্ৰশ্ন কৰি নিবেদন কৰিলে।

Verse 138

तत्र स्नानेन तेजस्वी सूर्यलोके महीयते ॥ यदि प्राणैर्वियुज्येत मम लोके महीयते ॥

তাত স্নান কৰিলে তেজস্বী জন সূৰ্যলোকত মহিমান্বিত হয়। যদি তাত প্ৰাণবিয়োগ হয়, তেন্তে মোৰ লোকত মহিমান্বিত হয়।

Verse 139

एतत्त्रैधारिकं तीर्थं त्रिजटाभ्यः समुत्थितम् ॥ यत्र शम्भुः स्थितः साक्षान्महायोगी महेश्वरः ॥

এই ত্ৰৈধাৰিক তীৰ্থ ত্ৰিজটাৰ (তিন) জটাৰ পৰা উদ্ভূত। য’ত শম্ভু সাক্ষাৎ অৱস্থিত—মহাযোগী, মহেশ্বৰ।

Verse 140

तत्राथ मुञ्चते प्राणाञ्छिवभक्तिपरायणः ॥ यक्षलोकमतिग्रम्य मम लोकं प्रपद्यते ॥

তাত তেতিয়া শিৱ-ভক্তিত সম্পূৰ্ণ পৰায়ণ জনে প্ৰাণ ত্যাগ কৰে; যক্ষলোক অতিক্ৰম কৰি সি মোৰ লোকত প্ৰৱেশ কৰে।

Verse 141

सोम उवाच ॥ शिवं सौम्यं उमाकान्तं भक्तानुग्रहकातरम् ॥ नतोऽस्मि पञ्चवदनं नीलकण्ठं त्रिलोचनम् ॥

সোমে ক’লে: “মই শিৱক নমস্কাৰ কৰোঁ—সৌম্য, উমাৰ কান্ত, ভক্তসকলক অনুগ্ৰহ কৰিবলৈ ব্যাকুল; মই পঞ্চবদন, নীলকণ্ঠ, ত্ৰিলোচনক প্ৰণাম কৰোঁ।”

Verse 142

ममैवान्या परा मूर्त्तिस्तं शशाङ्क न संशयः ॥ एतल्लिङ्गार्च्छकानां च भक्तानां मम सर्वदा ॥

হে শশাঙ্ক, নিঃসন্দেহে ই মোৰেই আন এক পৰম মূৰ্তি। এই কথা মোৰ ভক্তসকলৰ বাবে সদায় সত্য, লিঙ্গ-অৰ্চনা কৰা ভক্তসকলৰ বাবেও।

Verse 143

दिव्यवर्षशतं तेपे विष्णुं चिन्तयती तदा ॥ ततः साक्षाज्जगन्नाथो हरिर्भक्तजनप्रियः ॥

তেতিয়া তাই বিষ্ণুক চিন্তা কৰি শত দিৱ্য বৰ্ষ তপস্যা কৰিলে। তাৰ পাছত ভক্তজনপ্ৰিয়, জগন্নাথ হৰি সাক্ষাতে প্ৰকাশ পালে।

Verse 144

प्रकृतैस्त्रिगुणैरस्मिन्सृज्यमानेऽपि नान्यथा ॥ सान्निध्यमात्रतो देव त्वयि स्फुरति कारणे ॥

যদিও এই জগত প্ৰকৃতিৰ ত্ৰিগুণেৰে সৃষ্ট হৈ আছে, তথাপি ই অন্যথা নহয়। হে দেৱ, কেৱল তোমাৰ সান্নিধ্য-মাত্ৰতেই কাৰণ-তত্ত্ব তোমাত প্ৰকাশ পায়।

Verse 145

किं याचितं निम्नगया नित्यं मत्सङ्गलुब्धया ॥ दास्यामि याचितं येन लोकानां भवमोक्षणम् ॥

নিম্নগা নদীয়ে, সদায় মোৰ সঙ্গ লাভৰ লোভত, কি প্ৰাৰ্থনা কৰিছে? মই যি প্ৰাৰ্থিত, সেই বৰ দিম—যাৰ দ্বাৰা লোকসকলৰ সংসাৰ-বন্ধনৰ পৰা মোক্ষ লাভ হয়।

Verse 146

पश्यतस्तस्य तु विधोस्तत्रैवान्तरधीयत ॥ सोमेशाद्दक्षिणे भागे बाणेनाद्रिं विभिद्य वै ॥

তেওঁ চাই থাকোঁতেই সেই বিদু-সদৃশ প্ৰভু তাতেই অন্তৰ্ধান হ’ল। তাৰ পাছত সোমেশৰ দক্ষিণ ভাগত, সঁচাকৈয়ে, বাণেৰে পৰ্বত বিদীৰ্ণ কৰিলে।

Verse 147

स तं न ज्ञायते जातं ममैवाराधने स्थितः ॥ अथ नन्दी प्रहस्याह महादेवाज्ञया मुनिम् ॥

সেইজনক তেওঁ চিনিব নোৱাৰিলে, যদিও তেওঁ মোৰেই আৰাধনাত স্থিত আছিল। তেতিয়া নন্দীয়ে হাঁহি মাৰি, মহাদেৱৰ আজ্ঞাত, সেই মুনিক ক’লে।

Verse 148

दृष्ट्वामुष्यायनं तत्र पृष्ट्वा नाम तमप्युत ॥ गृहे वित्ते च कुशलमपृच्छद्गोधनेषु च ॥

তাত তেওঁৰ আগমন দেখি আৰু তেওঁৰ নামো সুধি, তেওঁ কুশল-মঙ্গল সুধিলে—ঘৰ-গৃহস্থালি, ধন-সম্পদ, আৰু গোধন আদি পশুধনৰ বিষয়েও।

Verse 149

त्रिवेणीमभितो यातोऽवगाहनपरायणः ॥ सिञ्चन्करेणूस्ताभिश्च सिच्यमानो जलं पिबन् ॥

তেওঁ ত্ৰিবেণীৰ চাৰিওফালে গ’ল, অৱগাহন-স্নানত একাগ্ৰ হৈ। হাতেদি হাতিনীসকলক ছিটিয়াই আৰু সিহঁতৰ দ্বাৰাও ছিটা খাই, তেওঁ জল পান কৰিলে।

Verse 150

स्वयं च पाययंस् ताश्च चिक्रिड प्रीतमानसः ॥ एवं संक्रीडतस्तत्र दैवयोगेन तस्य हि ॥

তেওঁ নিজেই তেওঁলোকক পানী পান কৰালে আৰু প্ৰসন্নচিত্তে ক্ৰীড়া কৰিলে। এইদৰে তাত ক্ৰীড়া কৰি থাকোঁতে, দেৱ-যোগবশত তেওঁৰ ক্ষেত্ৰত পৰৱৰ্তী ঘটনা ঘটিল।

Verse 151

ग्राहः सम्प्रेरितः पूर्वं वैरयोगमनुस्मरन् ॥ जग्राह सुदृढं पादं गजोऽपि च विषाणतः ॥

পূৰ্বকাৰণবশত প্ৰেৰিত হৈ আৰু বৈৰ-সম্বন্ধ স্মৰণ কৰি, এটা গ্ৰাহে হাতীৰ পা অতি দৃঢ়ভাৱে ধৰি ল’লে; আৰু হাতীয়েও নিজৰ দন্ত (দাঁত)ৰে আঘাত কৰিলে।

Verse 152

ग्राहं विव्याध सोऽप्येनमाकर्षयत तज्जले ॥ तयोऱ्युद्धं समभवदनेकाब्दं विकर्षणैः ॥

তেওঁ গ্ৰাহক বিদ্ধ কৰিলে, কিন্তু সিও তেওঁক সেই জললৈ টানি নিলে। টানাটানিৰ পুনঃপুন প্ৰচেষ্টাৰে দুয়োৰে যুদ্ধ বহু বছৰ ধৰি চলিল।

Verse 153

आकर्षणैश्च बहुभिर्दन्तभेदैः परस्परम् ॥ प्रयुध्यतस्तयोरेवं मत्सरग्रस्तयोः सतॊः ॥

বহু টানাটানি আৰু পৰস্পৰৰ দন্তাঘাতে, দুয়ো এইদৰে যুদ্ধ কৰি থাকিল—ঈৰ্ষ্যা আৰু বিদ্বেষে আচ্ছন্ন হৈ।

Verse 154

तेन विज्ञापितो देवो भगवान्भक्तवत्सलः ॥ सुदर्शनॆन चक्रेण ग्राहास्यं समपाटयत् ॥

তেওঁৰ নিবেদন শুনি, ভক্তবৎসল ভগৱান দেৱে সুদৰ্শন চক্ৰেৰে গ্ৰাহৰ মুখ ফালি দিলে।

Verse 155

क्षिप्तं पुनः पुनस्तत्तु शिलाः सङ्घट्टयद्धरे ॥ सङ्घट्टनात्तु चक्रस्य शिलाश्चक्रेण लाञ्छिताः ॥

সেই শিলাবোৰ পুনঃ পুনঃ নিক্ষেপ কৰি ভূমিত সংঘাত কৰোৱা হ’ল; চক্ৰৰ আঘাতত শিলাবোৰ চক্ৰ-চিহ্নে লাঞ্ছিত হ’ল।

Verse 156

बाहुल्येन बभूवुर्हि तस्मिन्क्षेत्रे परे मम ॥ वज्रकीटैश्च ज्ञातानि सन्ततानि विलोकय ॥

নিশ্চয়ই মোৰ সেই পৰম পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত সিহঁত প্ৰচুৰ হ’ল; আৰু ‘বজ্ৰ-কীট’ চিহ্নে চিনাক্ত কৰি, সিহঁতৰ অবিচ্ছিন্ন শৃংখলা চোৱা।

Verse 157

न सन्देहस्त्वया कार्यस्त्रिवेणीं प्रति सुन्दरी ॥ त्रिवेणिक्षेत्रमहिमा एवं ते परिकीर्तितः ॥

হে সুন্দৰী, ত্ৰিৱেণীৰ বিষয়ে তুমি কোনো সন্দেহ নকৰিবা; এইদৰে ত্ৰিৱেণী-ক্ষেত্ৰৰ মহিমা তোমাক কীৰ্তিত হ’ল।

Verse 158

यदा च भरतो राजा पुलस्त्यस्याश्रमान्तिके ॥ स्थित्वा पर्यचरद्विष्णुं त्रिजलेशमपूजयत् ॥

আৰু যেতিয়া ৰাজা ভৰত পুলস্ত্যৰ আশ্ৰমৰ ওচৰত অৱস্থান কৰি, ভক্তিভাৱে বিষ্ণুৰ সেৱা কৰিছিল আৰু ত্ৰিজলেশ—তিন জলের অধিপতি ৰূপে পূজা কৰিছিল,

Verse 159

ततःप्रभृति तस्यासीद्भरतेनारतिः स्फुटम् ॥ पुनश्च मृगदेहान्ते जडः स भरतोऽभवत् ॥

সেই সময়ৰ পৰা ভৰতৰ আসক্তি স্পষ্টকৈ উদ্ভৱ হ’ল; আৰু পাছত মৃগ-দেহৰ অন্তত, সেই ভৰত পৰৱৰ্তী অৱস্থাত জড়বুদ্ধি হ’ল।

Verse 160

तैनैव पूजितो यस्माज्जलेश्वर इति स्मृतः ॥ यस्य सम्पूजनाद्भक्त्या योगसिद्धिः प्रजायते ॥

ভৰতই যি একে ধৰণে পূজা কৰিছিল, সেই কাৰণেই তেওঁ ‘জলেশ্বৰ’ বুলি স্মৃত; আৰু তেওঁৰ ভক্তিভাৱে সম্পূজন কৰিলে যোগসিদ্ধি উৎপন্ন হয়।

Verse 161

शालग्रামে परे क्षेत्रे यदाहं सुभगे स्थितः ॥ तत्र ज्ञात्वा जलेशेन स्तुतोऽहं वसुधे महि ॥

হে সুভাগিনী! যেতিয়া মই শালগ্ৰামৰ পৰম পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত অৱস্থিত আছিলোঁ, তেতিয়া তাত মোক চিনাক্ত কৰি জলেশে, হে বসুধা (পৃথিৱী), মোৰ স্তৱ কৰিছিল।

Verse 162

ततो भक्तकृपावेशात्क्षिप्तवांस्तत्सुदर्शनम् ॥ प्रथमं पतितं यत्र तत्र तीर्थं ततोऽभवत् ॥

তাৰ পাছত ভক্তৰ প্ৰতি কৃপাৰ আবেশত তেওঁ সেই সুদৰ্শন নিক্ষেপ কৰিলে; য’ত সেয়া প্ৰথমে পৰিল, সেই স্থান তেতিয়াৰ পৰা তীৰ্থ হৈ উঠিল।

Verse 163

भक्तसंरक्षणार्थाय मयाज्ञप्तं सुदर्शनम् ॥ यत्र यत्र भ्रमति तत्तत्र तत्राङ्किताः शिलाः ॥

ভক্তসকলৰ সংৰক্ষণৰ বাবে মই সুদৰ্শনক আজ্ঞা দিছিলোঁ; সি য’তে য’তে ভ্ৰমণ কৰে, ত’তে ত’তে শিলাসমূহত চিহ্ন অঙ্কিত হয়।

Verse 164

एवं तद्वै भ्रमाक्षिप्तं सर्वं चकमयं त्वभूत् ॥ ततः स पञ्चरात्राणि स्थित्वा वै विधिपूर्वकम् ॥

এইদৰে, নিশ্চয়, ভ্ৰমণ কৰি নিক্ষিপ্ত হোৱাত সকলো ‘চক্ৰময়’ হৈ পৰিল, অৰ্থাৎ চক্ৰ-চিহ্নেৰে ব্যাপ্ত হ’ল; তাৰ পাছত তেওঁ বিধিপূৰ্বক পাঁচ ৰাতি অৱস্থান কৰিলে।

Verse 165

गोधनान्यग्रतः कृत्वा हरिक्षेत्रं जगाम ह ॥ हरिणाधिष्ठितं क्षेत्रं पूजनीयं ततः स्मृतम् ॥

গোধনক আগত ৰাখি তেওঁ হৰিক্ষেত্ৰলৈ গ’ল। হৰিয়ে অধিষ্ঠিত সেই ক্ষেত্ৰ সেয়েহে পূজনীয় বুলি স্মৃত হৈছে।

Verse 166

शालग्रामस्वरूपेण मया यत्र स्थितं स्वयम् ॥ स्वभक्तानां विशेषेण परमानन्ददायकम् ॥

য’ত মই নিজেই শালগ্ৰাম-স্বৰূপে অৱস্থিত, সেই স্থান মোৰ ভক্তসকলৰ বাবে বিশেষকৈ পৰমানন্দ দানকাৰী।

Verse 167

यदा नन्दी शूलपाणिर्गोधनेन पुरस्कृतः ॥ स्थितवांस्तद्दिनादेतत्ख्यातं हरिहरप्रभम् ॥

যেতিয়া নন্দী—শূলপাণি—গোধনক আগত ৰাখি থিয় হৈছিল, সেই দিনৰ পৰা এই স্থান ‘হৰিহৰ-প্ৰভ’ নামে খ্যাত হ’ল।

Verse 168

देवानामाटनाच्चैव देवाट इति संज्ञितम् ॥ तस्य देवस्य महिमा केन वक्तुं हि शक्यते ॥

দেৱতাসকলৰ তাত ভ্ৰমণৰ বাবেই ইয়াক ‘দেৱাট’ বুলি কোৱা হয়। সেই দেৱতাৰ মহিমা কোনে যথাযথভাৱে ক’ব পাৰে?

Verse 169

स शूलपाणिर्देवेशो भक्ताभयविधायकः ॥ मुनिभिर्देवगन्धर्वैः सेव्यतेऽचिन्त्यशक्तिमान् ॥

সেই শূলপাণি দেৱেশ, ভক্তসকলক অভয় দান কৰে। অচিন্ত্য শক্তিধাৰী তেওঁক মুনিসকল আৰু দেৱ-গন্ধৰ্বসকলে সেৱা কৰে।

Verse 170

तस्मिन्स्थाने महादेवः सालङ्कायनकस्य हि ॥ पुत्रत्वं नन्दिरूपेण प्राप्तः साक्षाच्छिवः प्रभुः ॥

সেই স্থানত মহাদেৱ—সাক্ষাৎ প্ৰভু শিৱ—সালঙ্কায়নকৰ পুত্ৰত্ব নন্দীৰূপে লাভ কৰিলে।

Verse 171

स्वयं चैव महायोगी योगसिद्धिविधायकः ॥ आस्थितः परमं पीठं तीर्थे चैव त्रिधारके ॥

তেওঁ নিজেই মহাযোগী, যোগসিদ্ধি দানকাৰী; ত্ৰিধাৰক নামৰ তীৰ্থত পৰম পীঠত আসীন হৈছে।

Verse 172

त्रिजटाभ्योऽभवन्धारा स्तिस्रो वै परमाद्भुताः ॥ गङ्गा च यमुना चैव पुण्या चैव सरस्वती ॥

তিনিটা জটাৰ পৰা তিনিটা পৰম আশ্চৰ্য ধাৰা উৎপন্ন হ’ল—গঙ্গা, যমুনা আৰু পবিত্ৰ সরস্বতী।

Verse 173

शालग्रामाभिधे क्षेत्रे हरिशीलनतत्परः ॥ दिशञ्ज्ञानं स्वभक्तानां संसाराद्येन मुच्यते ॥

শালগ্ৰাম নামে ক্ষেত্ৰত, হৰিৰ শীলন-সাধনাত নিবিষ্ট জনে নিজৰ ভক্তসকলক জ্ঞান দান কৰে; যাৰ দ্বাৰা সংসাৰৰ পৰা মুক্তি লাভ হয়।

Verse 174

तीर्थे त्रिधारे यः स्नात्वा सन्तर्प्य पितृदेवताः ॥ महायोगिनमभ्यर्च्य न भूयो जन्मभाग्भवेत् ॥

যি কোনোবাই ত্ৰিধাৰা তীৰ্থত স্নান কৰি পিতৃ আৰু দেৱতাসকলক তৰ্পণ দিয়ে আৰু মহাযোগীক অৰ্চনা কৰে, সি পুনৰ জন্মৰ ভাগী নহয়।

Verse 175

तस्यैव पूर्वदिग्भागे हंसतीर्थमिति स्मृतम् ॥ तत्रैकं कौतुकं वृत्तं तच्छृणुष्व महत्तरम् ॥

সেই স্থানৰ পূৰ্ব দিশৰ ভাগত ‘হংসতীৰ্থ’ বুলি স্মৰণ কৰা হয়। তাত এটা আশ্চৰ্য ঘটনা ঘটিছিল—সেই অধিক মহত্ত্বপূর্ণ কথা শুনা।

Verse 176

कदाचिच्छिवरात्र्यां तु भक्तैः पूजामहोत्सवे ॥ नैवेद्यैर्विविधैः सृष्टैः पूजयित्वा तु योगिनम् ॥

এবাৰ শিৱৰাত্ৰিৰ ৰাতি, ভক্তসকলৰ পূজা-মহোৎসৱত, নানা বিধ নৈৱেদ্য সাজি অৰ্ঘ্য দান কৰি, সেই যোগীক পূজা কৰিলে।

Verse 177

तत्र काकाः समुत्पेतुरन्ने तस्मिन्बुभुक्षिताः ॥ गृहीत्वान्नं तु तत्काकस्तेन चोड्डीय निर्गतः ॥

তাত ভোকত কাকসকল সেই অন্নৰ ওপৰত উৰি আহিল। এটা কাকে অন্নটো ধৰি লৈ, সেইটোৰ সৈতে উৰি গৈ বাহিৰ হ’ল।

Verse 178

तद्गृहीतुं परः काकः स्तेनायुध्यत चाम्बरे ॥ तावुभौ युध्यमानौ तु कुण्डे तस्मिन्निपेततुः ॥

সেইটো উভতাই আনিবলৈ আন এটা কাকে আকাশত সেই চোৰ কাকৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিলে। দুয়োটা যুদ্ধ কৰি কৰি সেই কুণ্ডত পৰি গ’ল।

Verse 179

तत्र हंसौ ततो भूत्वा निर्गतौ चन्द्रवर्चसौ ॥ तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं तत्र ये मिलिता जनाः ॥

তাত তেওঁলোক দুয়োটা তেতিয়া হংস হৈ উঠি, চন্দ্ৰৰ দৰে দীপ্তিময় হৈ বাহিৰ ওলাই আহিল। সেই মহা আশ্চৰ্য দেখি তাত একত্ৰিত লোকসকল বিস্মিত হ’ল।

Verse 180

हंसतीर्थमिति प्रोचुस्ततःप्रभृति सत्तमे ॥ ततः प्रभृति तत्तीर्थं हंसतीर्थमिति स्मृतम् ॥

সেয়ে, হে সত্তম, সেই সময়ৰ পৰা তেওঁলোকে ইয়াক ‘হংসতীৰ্থ’ বুলি ক’লে; আৰু সেই সময়ৰ পৰাই সেই তীৰ্থ ‘হংসতীৰ্থ’ নামে স্মৃত।

Verse 181

पूर्वं यक्षकृतं तत्तु यक्षतीर्थमिति स्मृतम् ॥ तत्र स्नातो नरः शुद्धो यक्षलोके महीयते ॥

পূৰ্বতে সেই স্থান যক্ষসকলে নিৰ্মাণ কৰিছিল; সেয়ে ই ‘যক্ষতীৰ্থ’ নামে স্মৃত। তাত স্নান কৰা নৰ শুদ্ধ হয় আৰু যক্ষলোকত সন্মান লাভ কৰে।

Verse 182

एवं प्रभावं तत्तीर्थं महायोगिप्रभावतः ॥ अहं शिवश्च लोकानामनुग्रहपरायणौ ॥

এইদৰে সেই তীৰ্থৰ মহিমা—মহাযোগীৰ প্ৰভাৱৰ ফলত। মই আৰু শিৱ লোকসমূহৰ অনুগ্ৰহ কৰাতেই পৰায়ণ, অৰ্থাৎ সৰ্বজীৱৰ কল্যাণত নিবদ্ধ।

Verse 183

एतत्ते सर्वमाख्यातं क्षेत्रं गुह्यं वसुधरे ॥ आरभ्य मुक्तिक्षेत्रं तत्क्षेत्रं द्वादशयोजनम् ॥

হে বসুধৰে (পৃথিৱী), এই গোপন পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰৰ সকলো কথা তোমাক কোৱা হ’ল। সেই স্থানৰ পৰা আৰম্ভ কৰি, সেই ‘মুক্তিক্ষেত্ৰ’ দ্বাদশ যোজন পৰ্যন্ত বিস্তৃত।

Verse 184

गुह्यानां परमं गुह्यं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥

ই গোপনীয়সকলৰ মাজত পৰম গোপন; আৰু কি শুনিব বিচাৰা?