Adhyaya 119: Ritual Regulations on Permissible Foods for Offering and Consumption

Verse 1

अथ भोज्यनियमविधिः ॥ धरण्युवाच ॥ एवं कर्मविधिं श्रुत्वा सर्वसंसारमोक्षणम् ॥ प्रसन्नवदनं देवं पुनर्वाक्यमुवाच ह ॥

এতিয়া ভোজ্য-নিয়মৰ বিধি। ধৰণীয়ে ক’লে: সমগ্ৰ সংসাৰচক্ৰৰ মোক্ষ দানকাৰী এই কৰ্মবিধি শুনি, শান্ত মুখমণ্ডলযুক্ত দেৱতাক পুনৰ বাক্য ক’লে।

Verse 2

एवं महौजसं कर्म तव मार्गानुसारतः ॥ त्वत्तस्तु प्रापणविधिस्तव प्रीत्या मया श्रुतः ॥

এইদৰে তোমাৰ পথ অনুসৰি মহাতেজস্বী এই কৰ্ম মই শুনিলোঁ; আৰু তোমাৰ সন্তুষ্টিৰ বাবে, তোমাৰ পৰাই ‘প্ৰাপণ’ৰ বিধিও মই শুনিলোঁ।

Verse 3

केन द्रव्येण संयुक्तं तन्ममाचक्ष्व माधव ॥ वसुधाया वचः श्रुत्वा वराहः प्रीतमानसः ॥

কোন দ্ৰব্যৰ সৈতে ই যুক্ত কৰিব লাগে? মোক কোৱা, হে মাধৱ। বসুধাৰ বাক্য শুনি বৰাহৰ মন প্ৰসন্ন হ’ল।

Verse 4

उवाच धर्मसंयुक्तं धर्मज्ञो वाक्यकोविदः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ येन मन्त्रेण संयुक्तो मम प्रापणकं नयेत् ॥

তেওঁ ধৰ্মসংযুক্ত বাক্য ক’লে—ধৰ্মজ্ঞ আৰু বাক্যত কুশল। শ্ৰী বৰাহ ক’লে: ‘কোন মন্ত্ৰেৰে যুক্ত কৰি মোৰ প্ৰাপণক সম্পাদন কৰিব?’

Verse 5

सप्त व्रीहींस्ततो गृह्य पयसासह संयुतम् ॥ परमं तस्य शाकानि मधूकोदुम्बरं तथा ॥

(ৱৰাহে উপদেশ দিয়ে কয়:) ‘তাৰ পাছত সাত ভাগ চাউল লৈ গাখীৰৰ সৈতে মিহলাই—আৰু তাৰ বাবে সৰ্বোত্তম শাক-পাচলিৰ সৈতে—মধূক আৰু উদুম্বৰো সংযোজন কৰিবা।’

Verse 6

एते चान्ये च बहवः शतशोऽथ सहस्रशः ॥ कर्मण्याश्च त एतेषां ये मया परिकीर्तिताः ॥

‘এইবোৰ আৰু আন বহুতো—শতশত নহয়, সহস্ৰসহস্ৰ—কৰ্মানুষ্ঠানত উপযোগী; তাতেই মোৰ দ্বাৰা উল্লেখিতবোৰো অন্তৰ্ভুক্ত।’

Verse 7

व्रीहीणां च प्रवक्ष्यामि उपयोग्यानि माधवि ॥ एकाग्रं मानसं कृत्वा प्रापणं शृणु सुन्दरि ॥

‘হে মাধৱী, উপযোগী ধান-চাউলৰ প্ৰকাৰসমূহো মই ক’ম। মন একাগ্ৰ কৰি, হে সুন্দৰী, প্ৰাপণ (বিধি) শুনা।’

Verse 8

धर्मचिल्लिकशाकं च सुगन्धं रक्तमालिकौ ॥ दीर्घशालिमहाशाली वरकुङ्कुममाक्षिकौ ॥

‘(এইবোৰ) ধৰ্ম-চিল্লিকা শাক, আৰু সুগন্ধ আৰু ৰক্ত-মালিকা (নামৰ প্ৰকাৰ); (আৰু) দীৰ্ঘ-শালী আৰু মহা-শালী; আৰু বৰ-কুঙ্কুম আৰু আক্ষিক (নামৰ প্ৰকাৰ)।’

Verse 9

आमोदा शिवसुन्दर्यौ शिरीकाकुलशालिकाः ॥ विविधं यावकान्नं च ज्ञेयान्येतानि कर्मणि ॥

‘(আৰু) আমোদা আৰু শিৱ-সুন্দৰী, আৰু শিৰীকাকুল-শালিকা প্ৰকাৰসমূহ; আৰু যাৱক শস্যৰ নানাবিধ আহাৰ—এইবোৰক কৰ্মত প্ৰযোজ্য বুলি জানিবা।’

Verse 10

श्यामाकमिति चोक्तानि कर्माण्यानि वसुन्धरे ॥ कर्माण्यानि च शाकानि विजानीहि वसुन्धरे ॥

হে বসুন্ধৰা, ‘শ্যামাক’ (এবিধ বাজৰা) আদি বস্তুসমূহ কৰ্মকাণ্ডত উপযোগী বুলি কোৱা হৈছে। হে বসুন্ধৰা, কোন কোন শাক-পাচলি এইধৰণৰ কৰ্মৰ বাবে যোগ্য, সেয়াও জানিবা।

Verse 11

एतानि प्रतिगृह्णामि यच्च भागवतं प्रियम् ॥ मार्गमांसं वरं छागं शासं समनुयुज्यते ॥

এইবোৰ মই গ্ৰহণ কৰোঁ—আৰু ভগৱতৰ ভক্ত (ভাগৱত) যি প্ৰিয় বুলি মানে সেয়াও। মাংসসমূহৰ ভিতৰত মাৰ্গমাংস (হৰিণৰ মাংস) উত্তম বুলি গণ্য; ছাগ (ছাগলী) প্ৰশংসিত, আৰু বিধিমতে ব্যৱহাৰযোগ্য বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 12

एतानि प्रापणे दद्यान्मम चैतत्प्रियावहम् ॥ युञ्जानो वितते यज्ञे ब्राह्मणे वेदपारगे ॥

বিতৰণৰ সময়ত এইবোৰ দান দিব লাগে; ই মোৰ বাবে প্ৰীতিদায়ক। যজ্ঞ বিধিমতে বিস্তৃত হৈ থাকোঁতে, বেদ-পাৰগ ব্ৰাহ্মণৰ বাবে (এই দানসমূহ) নিয়োগ কৰিব লাগে।

Verse 13

भागो ममास्ति तत्रापि पशूनां छागलस्य च ॥ माहिषं वर्जयेन्मह्यं क्षीरं दधि घृतं ततः ॥

তাত মোৰ ভাগো আছে—পশুবলি-অৰ্পণত, বিশেষকৈ ছাগলীৰ। মোৰ বাবে মাহিষ (মহিষ/ভেঁস) বর্জন কৰিবা; তাৰ পৰিৱৰ্তে ক্ষীৰ, দধি আৰু ঘৃত অৰ্পণ কৰিবা।

Verse 14

वर्जयेत्तत्र मांसानि यजुषा वैष्णवोऽश्नुते ॥ परं पायसमपि वर्ज्यानि तन्मांसं चेतकः खुरे ॥

সেই প্ৰসংগত মাংস বর্জন কৰিব লাগে; বৈষ্ণৱে যজুঃ-মন্ত্ৰসহ (অৰ্থাৎ নিয়মিত বিধিত)হে গ্ৰহণ কৰে। অতি উত্তম পায়সো বর্জনীয়, যদি সি সেই মাংসৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হয়—এই অংশত এইদৰে উপদেশ দিয়া হৈছে।

Verse 15

पक्षिणां च प्रवक्ष्यामि ये प्रयोज्या वसुन्धरे ॥ ये चैव मम क्षेत्रेषु उपयुज्यन्ति नित्यशः ॥

হে বসুন্ধৰা, মই এতিয়াও ক’ম কোন কোন পক্ষী ভূমিত ব্যৱহাৰযোগ্য—যিসকল মোৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰসমূহত সদায় নিয়মিতভাৱে ব্যৱহৃত হয়।

Verse 16

लावकं वार्त्तिकं चैव प्रशस्तं च कपिञ्जलम् ॥ एते चान्ये च बहवः शतशोऽथ सहस्रशः ॥

লাৱক, বাৰ্ত্তিক আৰু প্ৰশংসিত কপিঞ্জল—এইসকল আৰু আন বহুতো, শত শত নহয়, সহস্ৰ সহস্ৰকৈ (উপযুক্ত বুলি গণ্য)।

Verse 17

मम कर्मणि योग्याः ये ते मया परिकीर्तिताः ॥ यस्त्वेतत्तु विजानीयात्कर्मकर्ता तथैव च ॥

মোৰ কৰ্মৰ বাবে যিসকল যোগ্য, সিহঁতক মই উল্লেখ কৰি গণনা কৰিলোঁ। যিয়ে এই কথা বুজে, সেয়াই প্ৰকৃত কৰ্মকাৰী (অনুষ্ঠানকাৰী)।

Verse 18

नापराध्नोति स नरो मम चोक्तं वचः प्रियॆ ॥ ते च भोज्याश्च माङ्गल्या मम भक्तसुखावहाः ॥

হে প্ৰিয়ে, মোৰ কোৱা বাক্য অনুসৰি চলিলে সেই নৰে দোষ নকৰে। আৰু সেই বস্তুসমূহ ভক্ষণযোগ্য আৰু মঙ্গলময়, মোৰ ভক্তসকলৰ সুখ-কল্যাণ আনয়নকাৰী।

Verse 19

कर्मण्या मुद्गमाषा वै तिलकङ्गुकुलित्थकाः ॥ गवेदुकं महामोहं मकुष्ठमथवाहिजाम् ॥

কৰ্মকাৰ্যৰ বাবে মুদ্গ আৰু মাষ; তিল, কঙ্গু আৰু কুলীথ; গৱেদুক; মহামোহ; মকুষ্ঠ; আৰু ‘ৱাহিজা’ নামৰ শস্য/বীজো (উপযুক্ত)।

Verse 20

ततो यष्टव्यमेवं हि य इच्छेत् सिद्धिमुत्तमाम् ॥ य एतेन विधानेन यजिष्यति वसुन्धरे

সেয়ে যি সৰ্বোত্তম সিদ্ধি লাভ কৰিব বিচাৰে, তেওঁ এইদৰে বিধি অনুসাৰে যজ্ঞ কৰিব লাগে; হে বসুন্ধৰা (পৃথিৱী), যি এই নিৰ্দিষ্ট বিধান মতে পূজা-যজন কৰিব।