Verse 23
Brahmavidya
नभस्थं निष्कलं ध्यात्वा मुच्यते भवबन्धनात्। अनाहतध्वनियुतं हंसं यो वेद हृद्गतम्॥ स्वप्रकाशचिदानन्दं स हंस इति गीयते। रेचकं पूरकं मुक्त्वा कुम्भकेन स्थितः सुधीः॥ नाभिकन्दे समौ कृत्वा प्राणापानौ समाहितः। मस्तकस्थामृतास्वादं पीत्वा ध्यानेन सादरम्॥ दीपाकारं महादेवं ज्वलन्तं नाभिमध्यमे। अभिषिच्यामृतेनैव हंस हंसेति यो जपेत्॥ जरामरणरोगादि न तस्य भुवि विद्यते। एवं दिने दिने कुर्यादणिमादिविभूतये॥
नभः-स्थम् । निष्कलम् । ध्यात्वा । मुच्यते । भव-बन्धनात् । अनाहत-ध्वनि-युतम् । हंसम् । यः । वेद । हृत्-गतम् ॥ स्व-प्रकाश-चित्-आनन्दम् । सः । हंसः । इति । गीयते । रेचकम् । पूरकम् । मुक्त्वा । कुम्भकेन । स्थितः । सुधीः ॥ नाभि-कन्दे । समौ । कृत्वा । प्राण-अपानौ । समाहितः । मस्तक-स्थ । अमृत-आस्वादम् । पीत्वा । ध्यानेन । स-आदरम् ॥ दीप-आकारम् । महा-देवम् । ज्वलन्तम् । नाभि-मध्यमे । अभिषिच्य । अमृतेन । एव । हंस । हंस । इति । यः । जपेत् ॥ जरा-मरण-रोग-आदि । न । तस्य । भुवि । विद्यते । एवम् । दिने । दिने । कुर्यात् । अणिमा-आदि-विभूतये ॥
nabhasthaṃ niṣkalaṃ dhyātvā mucyate bhavabandhanāt | anāhatadhvaniyutaṃ haṃsaṃ yo veda hṛdgatam || svaprakāśacidānandaṃ sa haṃsa iti gīyate | recakaṃ pūrakaṃ muktvā kumbhakena sthitaḥ sudhīḥ || nābhikande samau kṛtvā prāṇāpānau samāhitaḥ | mastakasthāmṛtāsvādaṃ pītvā dhyānena sādaram || dīpākāraṃ mahādevaṃ jvalantaṃ nābhimadhyame | abhiṣicyāmṛtenaiva haṃsa haṃseti yo japet || jarāmaraṇarogādi na tasya bhuvi vidyate | evaṃ dine dine kuryād aṇimādivibhūtaye ||
আকাশত অৱস্থিত নিষ্কল পৰমাত্মাক ধ্যান কৰিলে সংসাৰবন্ধনৰ পৰা মুক্তি হয়। অনাহত ধ্বনিযুক্ত হৃদয়স্থ হংসক যিয়ে জানে—সেইজন স্বপ্ৰকাশ চিত্-আনন্দস্বৰূপ বুলি কোৱা হয়। ৰেচক-পূৰক এৰি বিবেকী কুম্ভকত অৱস্থান কৰে। নাভিকন্দত প্ৰাণ-অপান সম কৰি একাগ্ৰ হৈ, মস্তকস্থ অমৃতৰসৰ আস্বাদ আদৰসহ ধ্যানৰে পান কৰে। নাভিমধ্যত দীপাকাৰ জ্বলন্ত মহাদেৱক ধ্যান কৰি, অমৃতাভিষেক যেন ‘হংস হংস’ জপ কৰা জনৰ জগতত জৰা-মৰণ-ৰোগাদি নাথাকে। সেয়ে অণিমা আদি শক্তিৰ বাবে এই অভ্যাস দিনে দিনে কৰা উচিত।
Meditating on the partless One abiding in space, one is freed from the bondage of saṃsāra. Whoever knows the Haṃsa in the heart, endowed with the unstruck sound—He is called self-luminous consciousness-bliss. Letting go of exhalation and inhalation, the discerning one abides in kumbhaka. Having made prāṇa and apāna equal at the navel-bulb, concentrated, he drinks with reverent meditation the nectar-taste in the head. Contemplating the great Deva, lamp-shaped, blazing in the middle of the navel, and, as if anointing with nectar, whoever repeats ‘haṃsa, haṃsa’—for him there is no old age, death, disease, and so on in the world. Thus one should do this daily for the attainment of aṇimā and other powers.