Adhyaya 6

Verse 1

ईश्वर उवाच । अधुना संप्रवक्ष्यामि मंगलात्पश्चिमे व्रजेत् । तत्र सिद्धेश्वरं पश्येत्सर्वसिद्धिप्रदायकम्

ঈশ্বৰে ক’লে: এতিয়া মই পথৰ বিৱৰণ ক’ম। মঙ্গলৰ পৰা পশ্চিমলৈ যাব; তাত সকলো সিদ্ধি দানকাৰী সিদ্ধেশ্বৰক দৰ্শন কৰিব।

Verse 2

तत्रैव चक्रतीर्थं तु तीर्थकोटिफलप्रदम् । लोकेश्वरं स्वयंभूतं पूर्वमिंद्रेश्वरेति च

তাতেই চক্রতীৰ্থ আছে, যি কোটি কোটি তীৰ্থৰ ফল দান কৰে। তাত লোকেশ্বৰ স্বয়ম্ভূ ৰূপে প্ৰকাশিত; আৰু পূৰ্বে ইন্দ্ৰেশ্বৰ বুলিও খ্যাত আছিল।

Verse 3

दृष्ट्वा तं विधिवद्देवि ततो यक्षवनं व्रजेत् । मंगलात्पश्चिमे भागे यत्र देवी स्वयं स्थिता

হে দেবী, বিধিমতে তেওঁৰ দৰ্শন কৰি তাৰ পাছত যক্ষবনলৈ যাব লাগে। মঙ্গলাৰ পশ্চিম ভাগত য’ত দেবী স্বয়ং অৱস্থিত, সেই স্থান।

Verse 4

यक्षेश्वरी महाभागा वांछितार्थप्रदायिनी । तां संपूज्य विधानेन ततो वस्त्रापथं पुनः

যক্ষেশ্বৰী মহাভাগা ইচ্ছিত অৰ্থ দানকাৰিণী। তেঁওক বিধানমতে পূজা কৰি তাৰ পাছত পুনৰ বস্ৰাপথলৈ যাব।

Verse 5

गिरिं रैवतकं गत्वा कुर्याद्यात्राविधानतः । मृगीकुंडादितीर्थानि संति तत्रैव कोटिशः

ৰৈৱতক পৰ্বতলৈ গৈ যাত্ৰা বিধানমতে পালন কৰিব লাগে। তাতেই মৃগীকুণ্ড আদি অসংখ্য তীৰ্থ আছে—কোটি কোটি সংখ্যাত।

Verse 6

यद्भुक्तिशिखरे देवि सीमालिंगं हि तत्स्मृतम् । दशकोटिस्तु तीर्थानि तत्र संति वरान ने

হে দেবী, ভুক্তিশিখৰ নামৰ শিখৰত সীমালিঙ্গ বুলি স্মৃত। হে নাৰীশ্ৰেষ্ঠে, তাত দশ কোটি তীৰ্থ আছে।

Verse 7

यत्र वै यादवाः सिद्धाः कलौ ये बुद्धिरूपिणः । शतसहस्रार्बुदं च लिंगं तत्रैव तिष्ठति

য’ত যাদৱা সিদ্ধ পুৰুষসকল বাস কৰে, যিসকল কলিযুগত জাগ্ৰত বিবেক-ৰূপে প্ৰকাশ পায়, তাতেই ‘শতসহস্ৰাৰ্বুদ’ নামৰ লিঙ্গ অচলভাৱে স্থিত।

Verse 8

गजेंद्रस्य पदं तत्र तत्रैव रसकूपिकाः । सप्त कुण्डानि तत्रैव रैवते पर्वतोत्तमे

তাতেই গজেন্দ্ৰৰ পদচিহ্ন আছে, আৰু তাতেই পবিত্ৰ সাৰ-ৰসৰ কূপিকাসকল আছে। ৰৈৱত—পৰ্বতসমূহৰ শ্ৰেষ্ঠ—তাতেই সাতখন পবিত্ৰ কুণ্ড আছে।

Verse 9

अंबिका च स्थिता देवी प्रद्युम्नः सांब एव च । लिंगाकारे पर्वते तु तत्र तीर्थानि कोटिशः

তাত দেবী অম্বিকা স্থিত, আৰু প্ৰদ্যুম্ন আৰু সাম্বও। লিঙ্গ-আকাৰ পৰ্বতত তাত কোটি কোটি তীৰ্থ আছে।

Verse 10

मृगीकुंडं च तत्रैव कालमेघस्तथैव च । क्षेत्रपालस्वरूपेण महोदधि स्वयं स्थितः । दामोदरश्च तत्रैव भवो ब्रह्माडनायकः

তাতেই মৃগী-কুণ্ড আৰু কাল-মেঘো আছে। মহাসাগৰ নিজেই ক্ষেত্ৰপাল-স্বরূপে তাত স্থিত। তাতেই দামোদৰ আছে, আৰু ভৱ—ব্ৰহ্মাণ্ডৰ নায়ক—ও আছে।

Verse 11

पार्वत्युवाच । श्रुतानि तव तीर्थानि देवेश वदतस्तव । गंगा सरस्वती पुण्या यमुना च महानदी

পাৰ্বতীয়ে ক’লে: হে দেৱেশ! তুমি বৰ্ণনা কৰি থকা তোমাৰ তীৰ্থসমূহ মই শুনিলোঁ—গঙ্গা, সৰস্বতী, পুণ্যা যমুনা আৰু আন মহা নদীসমূহ।

Verse 12

गोदावरी गोमती च नदी तापी च नर्मदा । सरयूः स्वर्णरेखा च तमसा पापनाशिनी

গোদাৱৰী আৰু গোমতী; তাপী আৰু নর্মদা; সৰয়ূ আৰু স্বৰ্ণৰেখা; আৰু তমসা—পাপনাশিনী পবিত্ৰ নদী।

Verse 13

नद्यः समुद्रसंयोगाः सर्वाः पुण्याः श्रुता मया । मोक्षारण्यानि दिव्यानि ।दिव्यक्षेत्राणि यानि च

মই শুনিছোঁ যে সকলো নদী—বিশেষকৈ য’ত সাগৰৰ সৈতে মিলিত হয়—পুণ্যময়। আৰু মোক্ষ দান কৰা দিৱ্য অৰণ্যসমূহ, লগতে দিৱ্য বুলি খ্যাত পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰসমূহৰ কথাও শুনিছোঁ।

Verse 14

नगर्यो मुक्तिदायिन्यस्ताः श्रुतास्त्वत्प्रसादतः । ब्रह्मविष्णुशिवादीनां सूर्येंदुवरुणस्य च

আপোনাৰ কৃপাৰ দ্বাৰাই মই সেই মুক্তিদায়িনী নগৰসমূহৰ কথাও শুনিছোঁ; আৰু ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু, শিৱ আদি, লগতে সূৰ্য, চন্দ্ৰ আৰু বৰুণৰ পবিত্ৰ ধামসমূহৰ কথাও।

Verse 15

देवताना मृषीणां च संति स्थानान्यनेकशः । परं देव त्वया पुण्यं प्रभासं कथितं मम

দেৱতা আৰু ঋষিসকলৰ বহুতো স্থান আছে। তথাপি, হে প্ৰভু, আপুনি মোৰ আগত পুণ্য প্ৰভাসক সৰ্বোচ্চ বুলি বৰ্ণনা কৰিলে।

Verse 16

तस्माद्यच्चाधिकं प्रोक्तं क्षेत्रं वस्त्रापथं त्वया । शृण्वंत्या च मया पूर्वं न पृष्टं कारणं तदा

সেয়েহে, আপুনি যেতিয়া প্ৰভাসতকৈও অধিক উৎকৃষ্ট ক্ষেত্ৰ বুলি বস্ত্ৰাপথক ঘোষণা কৰিলে, মই আগতে শুনিও সেই সময়ত তাৰ কাৰণ নুসুধিলোঁ।

Verse 17

इदानीं च श्रुतं सर्वं स्वस्थाहं कारणं वद । प्रभावं प्रथमं ब्रूहि क्षेत्रस्य च भवस्य च

এতিয়া মই সকলো শুনিলোঁ আৰু মন স্থিৰ হৈছে; কাৰণটো কৃপা কৰি কওক। প্ৰথমে এই ক্ষেত্ৰৰ আৰু ভৱ (শিৱ)ৰ মহিমা বৰ্ণনা কৰক।

Verse 18

कस्मिन्देशे च तत्तीर्थं शिवः केनात्र संस्थितः । स्वयंभूर्भगवान्रुद्रः कथं तत्र स्थितः स्वयम् । प्रभो मे महदाश्चर्यं वर्तते तद्वदाधुना

সেই তীৰ্থ কোন দেশত? ইয়াত শিৱক কোনে প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে? স্বয়ম্ভূ ভগৱান ৰুদ্ৰ কেনেকৈ নিজে তাত অৱস্থিত হ’ল? হে প্ৰভু, ই মোৰ বাবে মহা আশ্চৰ্য—এতিয়া কওক।

Verse 19

ईश्वर उवाच । वस्त्रापथस्य क्षेत्रस्य प्रभावं प्रथमं शृणु । पश्चाद्भवस्य माहात्म्यं शृणु त्वं च वरानने

ঈশ্বৰে ক’লে: প্ৰথমে বস্ৰাপথৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰৰ প্ৰভাৱ শুনা। তাৰ পাছত, হে সুন্দৰ-মুখী, ভৱ (শিৱ)ৰ মাহাত্ম্যো শুনা।

Verse 20

कान्यकुब्जे महाक्षेत्रे राजा भोजेति विश्रुतः । पुरा पुण्ययुगे धर्म्यः प्रजा धर्मेण शासति

কাণ্যকুব্জৰ মহাক্ষেত্ৰত ভোজ নামে খ্যাত এজন ৰজা আছিল। পূৰ্বৰ পুণ্যযুগত সেই ধৰ্ম্মিক শাসকে ধৰ্ম অনুসাৰে প্ৰজাক শাসন কৰিছিল।

Verse 21

विशालाक्षो दीर्घबाहुर्विद्वान्वाग्ग्मी प्रियंवदः । सर्वलक्षणसंपूर्णो बह्वाश्चर्यविलोककः

তেওঁ আছিল বিশাল-নয়ন, দীঘল-বাহু; বিদ্বান, বাক্‌পটু আৰু মধুৰভাষী। সকলো শুভ লক্ষণে সম্পূৰ্ণ, আৰু বহু আশ্চৰ্য লক্ষ্য কৰাত নিপুণ আছিল।

Verse 22

वनात्कदाचिदभ्येत्य वनपालोब्रवीदिदम् । आश्चर्यं भ्रमता देव वने दृष्टं मयाधुना

এদিন বনলৈ গৈ পুনৰ উভতি আহি বনপালে ক’লে— “হে ৰাজন, বনত ঘূৰি ফুৰোঁতে মই আজি এক আশ্চৰ্য্য অদ্ভুত দৃশ্য দেখিলোঁ।”

Verse 23

गिरौ विषमभूभागे वहुवृक्षसमाकुले । मृगयूथगता नारी मया दृष्टा मृगानना

পাহাৰৰ অসমান কঠিন ভূমিখণ্ডত, বহু গছ-গছনিত ঘন ঠাইত, মই হৰিণৰ জাকৰ মাজত চলা এগৰাকী নাৰী দেখিলোঁ—তাইৰ মুখ হৰিণীৰ দৰে।

Verse 24

मृगवत्प्लवते बाला सदा तत्रैव दृश्यते । इति श्रुत्वा वचो राजा तुष्टस्तस्मै धनं ददौ

“সেই কন্যাই হৰিণৰ দৰে জঁপিয়াই ফুৰে আৰু সদায় তাতেই দেখা যায়।” এই কথা শুনি ৰাজা সন্তুষ্ট হৈ তাক ধনৰ পুরস্কাৰ দিলে।

Verse 25

चतुरं तुरगं दिव्यं वाससी स्वर्णभूषणम् । इदानीमेव यास्यामि सेनाध्यक्ष त्वया सह

“এটা চতুৰ আৰু দ্ৰুত দিব্য অশ্ব, বস্ত্ৰ আৰু স্বৰ্ণালংকাৰ আন। হে সেনাপতি, মই এতিয়াই তোমাৰ সৈতে যাম।”

Verse 26

अश्वानां दशसाहस्रं वागुराणां त्वनेकधा । पत्तयो यांतु सर्वत्र वेष्टयंतु गिरिंवरम्

“দশ সহস্ৰ অশ্বাৰোহী আৰু নানাবিধ জাল লৈ সকলোফালে যাওক; পদাতিকসকলে উত্তম পৰ্বতটোক চাৰিওফালে ঘেৰাও কৰক।”

Verse 27

न हंतव्यो मृगः कश्चिद्रक्षणीया हि सा मृगी । स्त्रीवेषधारिणी नारी मृगी भवति भूतले

কোনো হৰিণক কেতিয়াও বধ কৰা উচিত নহয়; সেই হৰিণীক নিশ্চয়েই ৰক্ষা কৰিব লাগে। পৃথিৱীত স্ত্ৰী-ৱেশ ধাৰণ কৰা নাৰী হৰিণী হৈ পৰে।

Verse 28

क्व यास्यति वराकी सा मद्बलैः परिपीडिता । शस्त्रास्त्रवर्जितं सैन्यं वनपालपदानुगम्

মোৰ সৈন্যবলে তীব্ৰভাৱে পীড়িত সেই বেচাৰী ক’লৈ যাব? এই দল শস্ত্ৰ-অস্ত্ৰবিহীন, আৰু বনপালৰ পদাঙ্ক অনুসৰি আগবাঢ়ে।

Verse 29

अहोरात्रेण संप्राप्तं बहुव्याधजनाग्रतः । अश्वाधिरूढो बलवान्भोजराजो ययौ स्वयम्

এটা দিন-ৰাতিৰ ভিতৰতে, আগফালে বহু ব্যাধ-জনক লৈ, বলৱান ভোজৰাজা নিজে অশ্বাৰূঢ় হৈ আগবাঢ়িল।

Verse 30

निःशब्दपदसञ्चारः संज्ञासंकेतभाषकः । गिरिं संवेष्टयामास वागुराभिः स्वयं नृपः

নিঃশব্দ পদচালনাৰে, কেৱল সংকেত-ইঙ্গিতে কথা কৈ, নৃপতিয়ে নিজে জালেৰে পৰ্বতখন ঘেৰিলে।

Verse 31

वनपालेन सहितो मृगयूथं ददर्श सः । सा मृगी मृगमध्यस्था नारीदेहा मुखे मृगी । मृगवच्चेष्टते बाला धावते च मृगैः सह

বনপালৰ সৈতে তেওঁ হৰিণৰ জাক দেখিলে। তাৰ মাজত আছিল সেই হৰিণী—দেহ নাৰীৰ, মুখ হৰিণীৰ। সেই কন্যাই হৰিণৰ দৰে চলিছিল আৰু হৰিণবোৰৰ সৈতে দৌৰিছিল।

Verse 32

अश्वगंधान्समाघ्राय सन्त्रस्ता मृगयूथपाः । क्षुब्धा भ्रान्ताः क्षणे तस्मिन्सर्वे यांति दिशो दश

ঘোঁৰাৰ গন্ধ পায়েই হৰিণ-ঝাঁকৰ নেতা সকল আতংকিত হ’ল। ব্যাকুল আৰু বিভ্ৰান্ত হৈ, সেই ক্ষণতে সকলোৱে দহো দিশলৈ পলাই গ’ল।

Verse 33

मृगवक्त्रा तु या नारी मृगैः कतिपयैः सह । प्लवमाना निपतिता वागुरायां विचेतना

কিন্তু হৰিণ-মুখী সেই নাৰী কিছুমান হৰিণৰ সৈতে লাফ মাৰি পৰিল; জালত পৰি অচেতন হৈ গ’ল।

Verse 34

बलाध्यक्षेण विधृता मृगैः सह शनैर्नृपः । ददर्श महदाश्चर्यं भोजराजो जनैर्वृतः

সেনাপতিয়ে তাক ধৰি ৰাখিলে আৰু হৰিণবোৰো বশত আনিলে। জনসমূহেৰে ঘেৰাও হোৱা ভোজৰাজা নৃপতিয়ে ধীৰে ধীৰে এক মহা আশ্চৰ্য দেখিলে।

Verse 35

ततः कोलाहलो जातः परमानंदिनिस्वनः । मृगैः सह समानिन्ये कान्यकुब्जं मृगीं नृपः

তেতিয়া এক ডাঙৰ কোলাহল উঠিল, পৰম আনন্দভৰা ধ্বনিৰে পূৰ্ণ। হৰিণবোৰৰ সৈতে নৃপতিয়ে সেই ‘হৰিণী’ক কাণ্যকুব্জলৈ আনিলে।

Verse 36

दिव्यवस्त्रसमाच्छन्ना दिव्याभरणभूषिता । नरयानस्थिता नारी प्रविवेश मृगैर्वृता

দিব্য বস্ত্ৰে আচ্ছাদিতা, দিব্য অলংকাৰৰে ভূষিতা, মানৱ-বাহনত আৰূঢ়া সেই নাৰী হৰিণেৰে ঘেৰাও হৈ ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 37

वादित्रैर्ब्रह्मघोषैश्च नीयते नृपमंदिरम् । जनैर्जानपदैर्मार्गे दृश्यते नृपमन्दिरे

বাদ্যযন্ত্ৰ আৰু বৈদিক ব্ৰহ্মঘোষৰ সৈতে তাইক ৰজাৰ প্ৰাসাদলৈ নিয়া হ’ল। পথত নগৰবাসীয়ে তাইক দেখিলে, আৰু ৰাজনিবাসৰ ভিতৰতো তাই দেখা গ’ল।

Verse 38

नीयमाना नागरैश्च महदाश्चर्यभाषकैः । पुण्ये मुहूर्त्ते संप्राप्ते सा मृगी नृपमन्दिरम्

নগৰবাসীসকলে মহা আশ্চৰ্যৰে কথা ক’বলৈ ক’বলৈ তাইক আগবঢ়াই নিলে। পুণ্যময় শুভ মুহূৰ্ত্ত আহোঁতেই সেই মৃগী-কন্যা ৰজাৰ প্ৰাসাদত প্ৰৱেশ কৰিল।

Verse 39

प्रतीहारेण राजेन्द्र वचसा वारितो जनः । गतः सेनापतिः सैन्यं गृहीत्वा स्वनिकेतनम्

হে ৰাজেন্দ্ৰ! প্ৰতীহাৰৰ আদেশবাণীৰে জনসমূহক ৰোধ কৰা হ’ল। আৰু সেনাপতিয়ে সৈন্য একত্ৰ কৰি নিজৰ নিবাসলৈ গ’ল।

Verse 40

राजापि स्वगृहं प्राप्य स्नात्वा संपूज्य देवताः । तां मृगीं स्नापयामास दिव्यगन्धानुलेपनाम्

ৰাজাও নিজৰ গৃহলৈ উভতি আহি স্নান কৰি দেবতাসকলক বিধিমতে পূজা কৰিলে। তাৰ পাছত তেওঁ সেই মৃগী-কন্যাক স্নান কৰাই দিৱ্য সুগন্ধি লেপন কৰালে।

Verse 41

कुङ्कुमेन विलिप्तांगीं दिव्यवस्त्रावगुंठिताम् । यथोचितं यथास्थानं दिव्याभरणभूषिताम्

তাইৰ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গ কুঙ্কুমেৰে লেপা হ’ল, দিৱ্য বস্ত্ৰেৰে আৱৃত কৰা হ’ল। আৰু যথোচিত, যথাস্থান, তাইক দিৱ্য অলংকাৰৰে ভূষিত কৰা হ’ল।

Verse 42

एकांते निर्जने राजा बभाषे चारुलोचनाम् । का त्वं कस्य सुता केन कारणेन मृगैः सह

একান্ত নিৰ্জন ঠাইত ৰজাই চাৰুলোচনাক ক’লে: “তুমি কোন? কাৰ জীয়াৰী? আৰু কি কাৰণে হৰিণসকলৰ সৈতে ইয়াত আছা?”

Verse 43

स्त्रीणां शरीरं ते कस्मान्मृगीणां वदनं कुतः । इति सर्वं समाचक्ष्व परं कौतूहलं हि मे

“তোমাৰ দেহ নাৰীৰ দৰে কিয়, কিন্তু মুখ হৰিণীৰ দৰে ক’ত পৰা? এই সকলো কথা মোক কোৱা; মোৰ কৌতূহল অতি মহান।”

Verse 44

एवं सा प्रोच्यमानापि न बभाषे कथंचन । मूकवन्न विजानाति न च भुंक्ते सुलोचना

এইদৰে সোধা সত্ত্বেও তাই একো নক’লে। মূকৰ দৰে যেন একো নুবুজে; আৰু সুলোচনাই আহাৰো নকৰিলে।

Verse 45

न भुंक्ते पृथिवीपालो न राज्यं बहु मन्यते । न दारैर्विद्यते कार्यं नाश्वैर्न च गजै रथैः

পৃথিৱীপাল ৰজাই আহাৰ নকৰিলে, ৰাজ্যকো অধিক মূল্য নেদিলে। পত্নীসকলত কোনো কাৰ্য নেদেখিলে, ন ঘোঁৰা, ন হাতী, ন ৰথত।

Verse 46

तदेव राज्यं ते दारास्ते गजास्तद्धनं बहु । प्रमदामदसंरक्तं यत्र संक्रीडते मनः

তাৰ বাবে সেইয়েই ৰাজ্য, সেইয়েই পত্নী, সেইয়েই হাতী আৰু প্ৰচুৰ ধন—য’ত নাৰীৰ প্ৰেম-মদত মত্ত মন খেলি-ধেমালি কৰে।

Verse 47

आहूयाह प्रतीहारं तया संमोहितो नृपः । पुरोधसं गुरुं विप्रानाचार्याञ्छीघ्रमानय

তাইৰ মোহত বিভ্ৰান্ত হৈ কঁপি উঠা ৰজাই প্ৰতিহাৰক মাতি ক’লে— “শীঘ্ৰে ৰাজপুৰোহিত, গুৰু আৰু ব্ৰাহ্মণ আচার্যসকলক আন।”

Verse 48

दैवज्ञानथ मन्त्रज्ञान्भिषजस्तांत्रिकांस्तथा । इति सन्नोदितो राज्ञा प्रतीहारो ययौ स्वयम्

ৰজাৰ আদেশত প্ৰেৰিত হৈ প্ৰতিহাৰ নিজেই গ’ল—দৈৱলক্ষণ-জ্ঞানী, মন্ত্ৰবিদ্যাৰ পণ্ডিত, বৈদ্য আৰু তান্ত্ৰিক আচাৰত নিপুণসকলক মাতিবলৈ।

Verse 49

आजगाम स वेगेन समानीय द्विजोत्तमान् । राज्ञे विज्ञापयामास देव विप्राः समागताः

সেই প্ৰতিহাৰ তৎক্ষণাৎ বেগে আহিল, শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকলক লগত আনি, আৰু ৰজাক নিবেদন কৰিলে— “দেৱ, বিপ্ৰসকল উপস্থিত হৈছে।”

Verse 50

प्रवेशय गुरुं द्वाःस्थं संप्राप्तान्मद्धिते रतान् । इति सन्नोदितो राज्ञा तथा चक्रे स बुद्धिमान्

ৰজাই ক’লে— “হে দ্বাৰস্থ, গুৰুসহ যিসকল আহিছে আৰু মোৰ মঙ্গলত নিবিষ্ট, তেওঁলোকক ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ কৰোৱা।” ৰজাৰ আদেশত সেই বুদ্ধিমানজন তেনেদৰেই কৰিলে।

Verse 51

अभ्युत्थाय नृपः पूर्वं नमस्कृत्य प्रपूज्य च । आसनेषूपविष्टांस्तान्बभाषे कार्यतत्परः

ৰজা প্ৰথমে উঠি দাঁড়াল, নমস্কাৰ কৰি বিধিমতে পূজা কৰিলে; আৰু তেওঁলোক আসনত বহাৰ পাছত, কাৰ্যত তৎপৰ হৈ তেওঁলোকক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 52

इदमाश्चर्यमेवैकं कथं शक्यं निवेदितुम् । जानीत हि स्वयं सर्वे लोकतः शास्त्रतोऽपि वा

ই একেই আশ্চৰ্য অদ্ভুত কথা—ইয়াক ঠিকমতে কেনেকৈ নিবেদন কৰিব পাৰি? তোমালোক সকলোৱে নিজে জানাই আছা, লোককথাৰ পৰা বা শাস্ত্ৰৰ পৰাও।

Verse 53

कथमेषा समुत्पन्ना कस्येदं कर्मणः फलम् । अस्यां केन प्रकारेण वचनं मानुषं भवेत्

ই কেনেকৈ উৎপন্ন হ’ল, আৰু কাৰ কৰ্মৰ ফল এইটো? আৰু ইয়াত কোন উপায়ে মানৱ-বাণী কেতিয়াও প্ৰকাশ পাব পাৰে?

Verse 54

स्वयं मनुष्यवदना कथमेषा भविष्यति । सावधानैर्द्विजैर्भूयः सर्वं संचिन्त्य चोच्यताम्

ই নিজে নিজে কেনেকৈ মানৱ-মুখী হ’ব পাৰে? সাৱধান দ্বিজসকলে পুনৰ সকলো কথা চিন্তা কৰি তাৰ পিছত কওক।

Verse 55

विप्रा ऊचुः । देव सारस्वतो नाम कुरुक्षेत्रे द्विजोत्तमः । ऊर्द्ध्वरेताः सरस्वत्यां तपस्तेपे जितेन्द्रियः

বিপ্ৰসকলে ক’লে: হে ৰাজন, কুৰুক্ষেত্ৰত দেৱ সাৰস্বত নামে এজন শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজ আছে—ঊৰ্ধ্বৰেতা, জিতেন্দ্ৰিয়—যিয়ে সৰস্বতী নদীত তপস্যা কৰিছিল।

Verse 56

कथयिष्यति सर्वं ते तेनादिष्टा मृगी स्वयम् । इति श्रुत्वा वचो राजा ययौ सारस्वतं द्विजम्

তেওঁ তোমাক সকলো কথা ক’ব; তেওঁৰ আদেশতেই মৃগী নিজে আহিছে। এই কথা শুনি ৰজাই সাৰস্বত দ্বিজৰ ওচৰলৈ গ’ল।

Verse 57

सरस्वतीजले स्नातं प्रभासे ध्यानतत्परम् । दृष्ट्वा प्रदक्षिणीकृत्य साष्टांगं तं प्रणम्य च । उपविष्टो नृपो भूमौ प्रांजलिः सञ्जितेन्द्रियः

প্ৰভাসত সৰস্বতীৰ জলে স্নান কৰি ধ্যানত সম্পূৰ্ণ নিমগ্ন তেওঁক দেখি, ৰজাই প্ৰদক্ষিণা কৰিলে, অষ্টাঙ্গ দণ্ডৱৎ প্ৰণাম জনালে, আৰু ইন্দ্ৰিয় সংযত কৰি প্ৰাঞ্জলি হৈ ভূমিত বহিল।

Verse 58

मनुष्यपदसंचारं श्रुत्वा ज्ञात्वा च कारणम् । सारस्वतो बभाषेऽथ तं नृपं भक्तितत्परम्

মানৱ পদচাৰণৰ শব্দ শুনি আৰু তাৰ কাৰণ বুজি, সাৰস্বতে ভক্তিত নিমগ্ন সেই ৰজাক তেতিয়া সম্বোধন কৰিলে।

Verse 59

सारस्वत उवाच । भोजराज शुभं तेस्तु ज्ञातं तत्कारणं मया । मृगानना त्वया नारी समानीता वनात्किल

সাৰস্বত ক’লে: “হে ভোজৰাজ, তোমাৰ মঙ্গল হওক। ইয়াৰ কাৰণ মই বুজিলোঁ। নিশ্চয় তুমি বনৰ পৰা হৰিণীমুখী এক নাৰী আনিছা।”

Verse 60

महदाश्चर्यमेवैतत्तव चेतसि वर्त्तते । आदिष्टा तु मया बाला सर्वं ते कथयिष्यति

“এই কথাই তোমাৰ মনত মহা আশ্চৰ্যৰূপে আছে। কিন্তু সেই বালাক মই আদেশ দিছোঁ—সেয়ে তোমাক সকলো ক’ব।”

Verse 61

जानाम्यहं महाराज चरित्रं जन्म यादृशम् । आश्चर्यं संभवेल्लोके कथ्यमानं तया स्वयम्

“হে মহাৰাজ, মই তাৰ চৰিত্ৰ জানো—তাৰ জন্ম কেনেকুৱা। সেয়ে নিজে ক’লে, জগতত ই নিশ্চয় আশ্চৰ্য হ’ব।”

Verse 62

इत्यादिश्य गतो वेगाद्रथेनादित्यवर्चसा । अहोरात्रद्वयेनैव संप्राप्तो नृप मन्दिरम्

এইদৰে উপদেশ দি তেওঁ সূৰ্যসম দীপ্তিময় ৰথেৰে অতি বেগে গ’ল; আৰু কেৱল দুদিন-দুৰাতিৰ ভিতৰতে, হে নৃপ, ৰাজপ্ৰাসাদত উপস্থিত হ’ল।

Verse 63

प्रविश्य च मृगीं दृष्ट्वा यत्रास्ते मृगलोचना । तया सारस्वतो ज्ञातो धर्मज्ञः सर्वविद्द्विजः

ভিতৰত প্ৰৱেশ কৰি য’ত মৃগলোচনা নাৰী আছিল তাত তাক দেখি; তেতিয়া তাই সাৰস্বতক ধৰ্মজ্ঞ আৰু সৰ্ববিদ্য দ্বিজ (ব্ৰাহ্মণ) বুলি চিনিলে।

Verse 64

मृग्युवाच । एष सर्वं हि जानाति कारणं यच्च यादृशम् । वर्त्तमानं भविष्यं च भूतं यद्भुवनत्रये

মৃগীয়ে ক’লে: “ইয়ে নিশ্চয়েই সকলো জানে—কাৰণ আৰু তাৰ স্বৰূপ; বৰ্তমান, ভবিষ্যৎ, আৰু অতীত—ত্ৰিলোক জুৰি।”

Verse 65

एतेन मरणं ज्ञातं मदीयं पूर्वजन्मनि । वस्त्रापथे महाक्षेत्रे तपस्तप्तं भवालये

“ইয়াৰ দ্বাৰাই মোৰ পূৰ্বজন্মৰ মৰণৰ কথা জনা গ’ল—যেতিয়া বস্ত্ৰাপথৰ মহাক্ষেত্ৰত, ভৱ (শিৱ)ৰ ধামত, তপস্যা কৰা হৈছিল।”

Verse 66

विधूय कलुषं सर्वं ज्ञानमुत्पाद्य यत्नतः । जरामरणनिर्मुक्तः प्रत्यक्षं दृष्टवान्भवम्

“সকলো কলুষতা ঝাৰি পেলাই আৰু যত্নেৰে সত্য জ্ঞান উৎপন্ন কৰি, মানুহ জৰা-মৰণৰ পৰা মুক্ত হয় আৰু ভৱ (শিৱ)ক প্ৰত্যক্ষ দৰ্শন কৰে।”

Verse 67

अस्य तुष्टो भवो देवो ज्ञातं तीर्थस्य कारणम् । आदिष्टया मया वाच्यं भवेज्जन्मनि कारणम्

তেওঁত সন্তুষ্ট হৈ ভৱ দেৱে এই তীৰ্থৰ কাৰণ প্ৰকাশ কৰিলে। মোক যি আদেশ দিয়া হৈছিল, সেইমতে মই এই জন্মৰ কাৰণো ক’ব লাগিব।

Verse 68

इति चिन्तापरा यावत्तावद्विप्रः समागतः । तस्मै प्रणामपरमा मूर्च्छिता निपपात सा

তাই চিন্তাত নিমগ্ন হৈ থাকোঁতেই এজন বিপ্ৰ আহি উপস্থিত হ’ল। পৰম ভক্তিৰে প্ৰণাম কৰিবলৈ গৈ তাই মূৰ্ছা গৈ মাটিত ঢলি পৰিল।

Verse 69

अथ सारस्वतो ज्ञानाज्ज्ञातवान्कारणं च तत् । आनयन्तु द्विजा वेगात्कलशं तोयसंभृतम्

তাৰ পিছত সৰস্বতী-প্ৰসূত জ্ঞানৰ বলত সেই বিপ্ৰই সেই কাৰণ বুজি পালে। তেওঁ ক’লে, “হে দ্বিজসকল, সোনকালে জলে ভৰা কলশ আনক।”

Verse 70

सवौंषधीः पल्लवांश्च दूर्वाः पुष्पाणि चाक्षतान् । धूपं च चंदनं चैव गोमयं मधुसर्पिषी

“সকলো ঔষধি, কুঁহিপাত আৰু পল্লৱ, দূৰ্বা ঘাঁহ, ফুল আৰু অক্ষত ধান্য; লগতে ধূপ-চন্দন, গোবৰ, মধু আৰু ঘৃতো আনক।”

Verse 71

इत्यादिष्टैर्द्विजैर्वेगात्समानीतं नृपाज्ञया । उपलिप्य च भूभागं स्वस्तिकं संनिवेश्य च

এইদৰে আদেশ পাই দ্বিজসকলে ৰজাৰ আজ্ঞামতে সোনকালে সকলো বস্তু আনিলে। তাৰ পিছত ভূমিখণ্ড লেপি তাত স্বস্তিক-চিহ্ন স্থাপন কৰিলে।

Verse 72

तत्राग्निकार्यं कृत्वाऽथ वेदान्कुंभे निधाय सः । इन्द्रं तस्मिंश्च विन्यस्य दिक्पालांश्च यथाक्रमम् । हुत्वाग्निं स चरुं कृत्वा ग्रहपूजामकारयत्

তাত তেওঁ অগ্নিকাৰ্য সম্পন্ন কৰিলে; তাৰ পাছত কুম্ভত বেদসমূহ স্থাপন কৰি, তাত ইন্দ্ৰক আৰু ক্ৰম অনুসাৰে দিক্‌পালসকলক বিন্যাস কৰিলে। অগ্নিত আহুতি দান কৰি আৰু চৰু প্ৰস্তুত কৰি, তেওঁ গ্ৰহপূজা কৰালে।

Verse 73

तोयं सुवर्णपात्रस्थं कृत्वा कुंभान्स्वयं गुरुः । अभिषेकं ततश्चक्रे मुहूर्ते सार्वकामिके

গুৰুৱে সোণৰ পাত্ৰত জল ৰাখি আৰু কুম্ভসমূহ নিজে সজাই, তাৰ পাছত সৰ্বকামিক শুভ মুহূৰ্তত অভিষেক সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 74

अभिषिक्ता तु सा तेन पूता स्नानार्थवारिणा । जाता सचेतना बाला सर्वं पश्यति चक्षुषा

তেওঁ স্নানাৰ্থ শুদ্ধ জলেৰে যেতিয়া তাইক অভিষিক্ত কৰিলে, তেতিয়া সেই বালিকা পবিত্ৰ হৈ সচেতনতা লাভ কৰিলে আৰু চকুৰে সকলো স্পষ্টকৈ দেখিবলৈ ধৰিলে।

Verse 75

शृणोति सर्वं जानाति चरित्रं पूर्वजन्मनः । बदरीफलमात्रं तु पुरोडाशं ददौ गुरुः

তাই সকলো শুনে, সকলো জানে, আৰু পূৰ্বজন্মৰ চৰিত্ৰ বুজি পালে। তেতিয়া গুৰুৱে তাইক পুৰোডাশ প্ৰসাদ দিলে—কেৱল এটা বদৰীফলৰ সমান।

Verse 76

तयोपभुक्तं यत्नेन ततश्चक्रे स मार्ज्जनम् । मानुषे वचने कर्णे ददौ ज्ञानं गुरुस्ततः

তাই যত্নেৰে ভক্ষণ কৰাৰ পাছত, তেওঁ মাৰ্জন—শুদ্ধিকৰণ ক্ৰিয়া কৰিলে। তাৰ পাছত গুৰুৱে মানুহৰ ভাষাৰ বাক্য তাইৰ কাণত ক’লে আৰু তাইক জ্ঞান দান কৰিলে।

Verse 77

गुरवे दक्षिणां दत्त्वा ततः सा च मृगानना । भोजराजाय सर्व च चरित्रं पूर्वजन्मनः

গুৰুক দক্ষিণা দান কৰি, সেই মৃগ-মুখী (কোমল-মুখী) নাৰীয়ে তাৰ পাছত ভোজৰাজক নিজৰ পূৰ্বজন্মৰ সমগ্ৰ বৃত্তান্ত ক’লে।

Verse 78

वक्तुं प्रचक्रमे बाल्याद्यद्वृत्तं पूर्वजन्मनि । नमस्कृत्य गुरुं पूर्वं ब्राह्मणान्क्षत्रियांस्तथा

তাৰ পাছত তেওঁ বাল্যকালৰ পৰা আৰম্ভ কৰি পূৰ্বজন্মৰ ঘটনাবলী ক’বলৈ ধৰিলে; প্ৰথমে গুৰুক নমস্কাৰ কৰিলে, আৰু তেনেদৰে ব্ৰাহ্মণ আৰু ক্ষত্ৰিয়সকলকো।

Verse 79

मृग्युवाच । न विषादस्त्वया कार्यो राजञ्च्छ्रुत्वा मयोदितम् । इतस्त्वं सप्तमे स्थाने कलिंगाधिपतेः सुतः

মৃগ্যুৱে ক’লে: “হে ৰাজন, মই যি ক’লোঁ সেয়া শুনি তুমি বিষাদ নকৰিবা। ইয়াৰ পৰা সপ্তম জন্মত তুমি কলিঙ্গাধিপতিৰ পুত্ৰ হৈ জন্মিবা।”

Verse 80

मृते पितरि बालस्त्वं स्वभिषिक्तः स्वमंत्रिभिः । अहं हि वंगराजस्य संजाता दुहिता किल

“পিতৃৰ মৃত্যু হোৱাত তুমি তেতিয়া বালক আছিলা; তথাপি তোমাৰ নিজৰ মন্ত্ৰীসকলে তোমাক ৰজা হিচাপে অভিষেক কৰিলে। আৰু মই সঁচাকৈয়ে বংগৰ ৰজাৰ কন্যা হৈ জন্মিছিলোঁ।”

Verse 81

परिणीता त्वया देव पित्रा दत्ता स्वयं नृप । त्वयाऽहं पट्टमहिषी कृता योषिद्वरा यतः

“হে দেব, হে নৃপ! মোৰ পিতাই নিজে মোক তোমালৈ দান কৰিলে, আৰু তুমি মোক বিবাহ কৰিলে। তুমি মোক পট্টমহিষী—নাৰীৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠা—কৰিলা।”

Verse 82

युवा जातः क्रमेणैव हिंस्रः क्रूरो बभूव ह । न वेदशास्त्रकुशलो दयाधर्मविवर्जितः

ক্ৰমে ক্ৰমে যৌৱনত উপনীত হৈ সি হিংস্ৰ আৰু নিষ্ঠুৰ হৈ উঠিল। বেদ-শাস্ত্ৰত কুশলী নাছিল, আৰু দয়া-ধৰ্মৰ পৰা বঞ্চিত আছিল।

Verse 83

लुब्धो मानी महाक्रोधी सत्याचार बहिष्कृतः । न देवं न गुरुं विप्रान्नो जानाति दुराशयः

লোভী, অহংকাৰী আৰু মহাক্ৰোধী হৈ সি সত্য আচাৰৰ পৰা বহিষ্কৃত হ’ল। দুষ্ট অভিপ্ৰায়ে সি ন দেবক, ন গুৰুক, ন ব্ৰাহ্মণ ঋষিসকলক মান্য কৰিছিল।

Verse 84

विरक्ता हि प्रजास्तस्य ब्राह्मणोच्छेदकारकः । समासन्नैर्नृपैस्तस्य देशः सर्वो विलुंपितः । सैन्यं सर्वं समादाय युद्धायोपजगाम सः

তাৰ প্ৰজাসকল তাৰ পৰা বিমুখ হ’ল, কিয়নো সি ব্ৰাহ্মণ-উচ্ছেদকাৰী আছিল। ওচৰৰ ৰজাসকলে তাৰ সমগ্ৰ ৰাজ্য লুটিলে। তেতিয়া সি সকলো সৈন্য একত্ৰ কৰি যুদ্ধলৈ আগবাঢ়িল।

Verse 85

सहैवाहं गता देव युद्धं जातं नृपैः सह । हारितं सैनिकैस्तस्य गता नष्टा दिशो दश

হে প্ৰভু, মইও তাৰ সৈতে গৈছিলোঁ। সেই ৰজাসকলৰ সৈতে যুদ্ধ আৰম্ভ হ’ল। তাৰ সৈন্যদল পৰাজিত হ’ল, আৰু মই দশ দিশত দিশাহীন হৈ পলাই গ’লোঁ।

Verse 86

त्यक्त्वा धर्मं निजं राजा पलायनपरोऽभवत् । गच्छमानस्तु नृपतिः शत्रुभिः परिपीडितः

নিজ ধৰ্ম ত্যাগ কৰি ৰজা পলায়নতেই মনোনিবেশ কৰিলে। আগবাঢ়ি যোৱা সেই নৃপতি শত্রুসকলে ঘেৰাও কৰি নিৰন্তৰ পীড়া দিলে।

Verse 87

तवास्मिवादी दुष्टात्मा हतो लोकविरोधकः । देहं तस्य गृहीत्वाग्नौ प्रविष्टाहं नृपोत्तम

সেই দুষ্টাত্মা, যিয়ে সদায় কৈছিল 'মই তোমাৰ', লোকৰ শত্ৰু হৈ নিহত হ'ল। হে নৰোত্তম, তেওঁৰ মৃতদেহ লৈ মই অগ্নিত প্ৰৱেশ কৰিলোঁ।

Verse 88

मृतस्यैवं गतिर्नास्ति नरके स विपच्यते । मृतं कांतं समादाय भार्याग्नौ प्रविशेद्यदि

এনে ব্যক্তিৰ মৃত্যুৰ পাছত কোনো সদগতি নহয়; সি নৰকত যন্ত্ৰণা ভোগ কৰে। কিন্তু যদি পত্নীয়ে মৃত পতিক লৈ চিতানলত প্ৰৱেশ কৰে...

Verse 89

सा तारयति पापिष्ठं यावदाभूतसंप्लवम् । इह पापक्षयं कृत्वा पश्चात्स्वर्गे महीयते

তেওঁ সেই মহাপাপীকো প্ৰলয়লৈকে উদ্ধাৰ কৰে। ইয়াত পাপক্ষয় কৰি, পাছত তেওঁ স্বৰ্গত পূজিত হয়।

Verse 90

अतस्त्वं ब्राह्मणो जातो देशे मालवके नृप । तस्यैव तत्र भार्याहं संभूता ब्राह्मणी नृप

সেয়েহে, হে ৰাজন, তুমি মালৱ দেশত ব্ৰাহ্মণ হিচাপে জন্ম লৈছিলা। আৰু তাত, হে ৰজা, মই তোমাৰ পত্নী, ব্ৰাহ্মণী ৰূপে জন্ম গ্ৰহণ কৰিছিলোঁ।

Verse 91

धनधान्यसमृद्धोऽभूत्तथा जीवधनाधिकः । मृतः पिता मृता माता स च भ्रातृविवर्जितः

তেওঁ ধন-ধান্যৰে সমৃদ্ধ আছিল আৰু প্ৰচুৰ জীৱ-সম্পদৰ অধিকাৰী আছিল। তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু তেওঁ ভাতৃহীন আছিল।

Verse 92

धनधान्यसमृद्धोऽपि लुब्धो भ्रमति भूतले । अतीव कोपनो विप्रो वेदपाठविवर्जितः

ধন-ধান্যত সমৃদ্ধ হ’লেও লোভবশে সি পৃথিৱীত ভ্ৰমি ফুৰিছিল। সেই ব্ৰাহ্মণ অতি ক্ৰোধী আছিল আৰু বেদ-পাঠৰ পৰা বঞ্চিত আছিল।

Verse 93

स्नानसंध्यादिहीनश्च मायावी याचते जनम् । भक्तिं करोमि परमां स च क्रुध्यति मां प्रति

স্নান-সন্ধ্যা আদি কৰ্মৰ পৰা বঞ্চিত আৰু মায়াবী হৈ সি লোকৰ পৰা ভিক্ষা মাগিছিল। মই পৰম ভক্তি নিবেদন কৰিলোঁ, তথাপি সি মোৰ প্ৰতি ক্ৰুদ্ধ হ’ল।

Verse 94

संतानं तस्य वै नास्ति धनरक्षापरो हि सः । न ददाति न चाश्नाति न जुहोति स रक्षति

তাৰ কোনো সন্তান নাছিল, কিয়নো সি কেৱল ধন ৰক্ষাতেই নিমগ্ন আছিল। সি দান নকৰে, ন ভোগ কৰে, ন হোম-যজ্ঞ কৰে; কেৱল সঞ্চয় কৰি ৰক্ষা কৰে।

Verse 95

न तर्पणं तिलैर्विप्रो विदधात्यतिलो भतः । कार्त्तिकेऽपि च संप्राप्ते विष्णुपूजाविवर्जितः

অতিলোভৰ বাবে সেই ব্ৰাহ্মণে তিল দি তৰ্পণ নকৰিলে। কাৰ্ত্তিক মাহ আহিলেও সি বিষ্ণু-পূজাৰ পৰা বঞ্চিতেই থাকিল।

Verse 96

दीपं ददाति नो विप्रो मासमेकं निरन्तरम् । न भुंक्ते शाकपत्रं स एकाहारो निरंतरम्

সেই ব্ৰাহ্মণে এক মাহ ধৰি একেৰাহে দীপ-দান নকৰিলে। সি শাক-পত্ৰ নাখাই, সদায় একবাৰ আহাৰেই নিৰন্তৰ থাকিল।

Verse 97

मासे नभस्ये संप्राप्ते प्राप्ते कृष्णे नृपोत्तम । न करोति गृहे श्राद्धं स्नानतर्पणवर्जितः

হে নৃপোত্তম! নাভস্য মাহ আহিলে আৰু কৃষ্ণপক্ষ উপস্থিত হ’লে, স্নান আৰু তৰ্পণ বর্জিত হৈ তেওঁ গৃহত শ্ৰাদ্ধ নকৰে।

Verse 98

न जानाति दिनं पित्र्यं पक्षमेकं निरन्तरम् । अन्यत्र भुंक्ते विप्रोऽसौ क्षयाहेऽपि समागते

সেই ব্ৰাহ্মণে পিতৃসকলৰ বাবে নিৰ্ধাৰিত পিতৃয় দিন আৰু এক পাক্ষিক ধাৰাবাহিক বিধিও নাজানে। ক্ষয়াহ উপস্থিত হ’লেও তেওঁ অন্য ঠাইত ভোজন কৰে, পিতৃকৰ্মত অশ্ৰদ্ধা দেখুৱাই।

Verse 99

मकरस्थेऽपि संक्रांतौ कृशरान्नं ददाति न । तिलान्सुवर्णं तारं वा वस्त्रं वा फलमेव च । शाकपत्रं स पुष्पं वा न ददाति तथेंधनम्

মকৰ সংক্রান্তিতো, সূৰ্য মকৰত প্ৰৱেশ কৰোঁতে, তেওঁ কৃশৰ অন্ন দান নকৰে। তিল, সোণ, ৰূপ, বস্ত্ৰ, ফল—একো নেদিয়ে; শাকপাত, ফুল, আৰু ইন্ধনো নেদিয়ে।

Verse 100

गवां गवाह्निकं नैव कथं मुक्तिर्भविष्यति । न याति विष्णुशरणं संप्राप्ते दक्षिणायने

যদি তেওঁ গৰুসমূহৰ প্ৰতি দৈনিক কৰ্তব্য নকৰে, তেন্তে মুক্তি কেনেকৈ হ’ব? দক্ষিণায়ন আহিলোও তেওঁ বিষ্ণুৰ শৰণ নাপায়।

Verse 101

धेनुं ददाति नो विप्रो ग्रहणे चंद्रसूर्ययोः

সেই ব্ৰাহ্মণে চন্দ্ৰ আৰু সূৰ্য গ্ৰহণৰ সময়তো দুগ্ধদায়িনী ধেনু দান নকৰে।

Verse 102

एकापि दत्ता सुपयस्विनी सा सवस्त्रघंटाभरणोपपन्ना । वत्सेन युक्ता हि ददाति दात्रे मुक्तिं कुलस्यास्य करोति वृद्धिम्

দুধে সমৃদ্ধ একেটি গাইও যদি বস্ত্ৰ, ঘণ্টা আৰু অলংকাৰসহ, বাছুৰসহ দান কৰা হয়, তেন্তে সেই দান দাতাক মুক্তি দিয়ে আৰু তাৰ বংশৰ বৃদ্ধি-সমৃদ্ধি সাধন কৰে।

Verse 103

यावंति रोमाणि भवंति तस्यास्तावंति वर्षाणि महीयते सः । ब्रह्मालये सिद्ध गणैर्वृतोऽसौ संतिष्ठते सूर्यसमानतेजाः

সেই গাইৰ যিমান লোম আছে, সিমান বছৰ দাতাৰ মহিমা গোৱা হয়। সিদ্ধগণৰ দলেৰে বেষ্টিত হৈ, তেওঁ ব্ৰহ্মালোকত অৱস্থিত থাকে, সূৰ্যসম তেজে দীপ্ত।

Verse 104

देवालयं नो विदधाति वापीं कूपं तडागं न करोति कुण्डम् । पुण्यं विवाहं सुजनोपकारं नासौ सतां वा द्विजमंदिरं च

সেইজন নেদেৱালয় নিৰ্মাণ কৰে, নে বাপী/বাওলী, নে কূপ; নে তড়াগ (পুখুৰী) নে কুণ্ড। নে পুণ্যময় বিবাহ সম্পন্ন কৰে, নে সজ্জনৰ উপকাৰ; নে সৎলোকৰ বাসস্থান, নে দ্বিজ (ব্ৰাহ্মণ) মন্দিৰ/গৃহ স্থাপন কৰে।

Verse 105

धनं सदा भूमिगतं करोति धर्मं न जानाति कुलस्य चासौ । अहं हि तस्यानुगता भवामि कथं हि कांतं परिवं चयामि

সেইজন সদায় ধন মাটিৰ তলত পুঁতে ৰাখে আৰু কুলধাৰক ধৰ্ম নাজানে। তথাপি মই তেওঁৰ অনুগতা হৈ থাকোঁ—মোৰ প্ৰিয় স্বামীক কেনেকৈ ত্যাগ কৰি আন ঠাইলৈ যাম?

Verse 106

एवं हि वर्त्तमानः स कालधर्ममुपेयिवान् । धनलोभान्मया देव मरणं परिवर्जितम्

এইদৰে আচৰণ কৰি তেওঁ কালধৰ্ম, অৰ্থাৎ মৃত্যুৰ বিধানত পতিত হ’ল। হে প্ৰভু, ধনৰ লোভৰ কাৰণে মই তেওঁৰ মৃত্যুক আঁতৰাই ৰাখিলোঁ।

Verse 107

पश्यन्त्या गोत्रिभिः सर्वं गृहीतं धनसंचयम् । कालेन महता देव मृताऽहं द्विजमंदिरे

মোৰ গোত্ৰীয়সকলে চাই থাকোঁতেই সকলো ধন-সঞ্চয় কেঢ়াই লোৱা হ’ল। বহু কাল পাৰ হৈ, হে দেৱ, মই এজন ব্ৰাহ্মণৰ গৃহতে মৃত্যু বৰণ কৰিলোঁ।

Verse 108

श्वेतसर्पः समभवद्देशे तस्मिन्नरोत्तम । तत्रैवाहं ब्राह्मणस्य संजाता तनया नृप

হে নৰোত্তম, সেই দেশতেই এটা শুভ্ৰ সৰ্প উদ্ভৱ হ’ল। আৰু তাতেই, হে ৰাজন, মই এজন ব্ৰাহ্মণৰ কন্যা ৰূপে জন্মিলোঁ।

Verse 109

वर्षेष्टमे तु संप्राप्ते परिणीता द्विजन्मना । तस्मिन्नेव गृहे सर्पो मदीये वसते नृप

অষ্টম বছৰত উপনীত হোৱাত, এজন দ্বিজে মোক বিবাহ কৰিলে। সেই একে গৃহতে, হে নৃপ, সৰ্পটো বাস কৰিছিল—মোৰেই বাসগৃহত।

Verse 110

भार्या ममेति संदष्टो रात्रौ भर्त्ता महा हिना । मृतोऽपि ब्राह्मणैः सर्पो लगुडैर्विनिपातितः

ৰাতি মোৰ স্বামী “ই মোৰ ভাৰ্যা” বুলি ভাবি মহাসৰ্পে দংশন কৰিলে। আৰু সৰ্পটো মৰি থাকিলেও ব্ৰাহ্মণসকলে লাঠিৰে আঘাত কৰি তাক নিপাত কৰিলে।

Verse 111

वैधव्यं मम दत्त्वा तु द्विजसर्पौ मृतावुभौ । पित्रा मात्रा महाशोकं कृत्वा मे मुण्डितं शिरः

মোক বৈধব্য দান কৰি দ্বিজ আৰু সৰ্প—দুয়ো মৰি গ’ল। তাৰ পাছত মোৰ পিতা-মাতাই মহাশোকে ডুবি মোৰ মূৰ মুণ্ডন কৰালে।

Verse 112

वसाना श्वेतवस्त्रं च विष्णुभक्तिपरायणा । मासोपवासनिरता यानि तीर्थान्यनेकशः

শ্বেত বস্ত্ৰ পৰিধান কৰি আৰু বিষ্ণু ভক্তিপৰায়ণ হৈ, মাহেকীয়া উপবাসত ব্ৰতী হৈ মই বাৰে বাৰে বহুতো তীৰ্থ ভ্ৰমণ কৰিছিলো।

Verse 113

सर्पस्तु मकरो जातो गोदावर्यां शिवालये । देवं भीमेश्वरं द्रष्टुं गताऽहं स्वजनैः सह

সেই সাপটো গোদাৱৰী নীত শিৱালয়ৰ ওচৰত মকৰ ৰূপে জন্ম লৈছিল। মই মোৰ আত্মীয়-স্বজনৰ সৈতে ভগৱান ভীমেশ্বৰক দৰ্শন কৰিবলৈ গৈছিলো।

Verse 114

यावत्स्नातुं प्रविष्टाऽहं वृता सर्वजनैर्नृप । मकरेण तदा दृष्टा भार्येयं मम वल्लभा । गृहीता मकरेणाहं नेतुमंतर्जले नृप

হে ৰাজন! যেতিয়া মই স্নান কৰিবলৈ পানীত নামিলো, চাৰিওফালে মানুহে আগুৰি আছিল, তেতিয়া মকৰটোৱে মোক দেখিলে আৰু ভাবিলে, "এয়া মোৰ প্ৰিয় পত্নী।" সি মোক ধৰি গভীৰ পানীলৈ টানি নিবলৈ ধৰিলে।

Verse 115

हाहाकारः समभवज्जनः क्षुब्धः समंततः । कुंताघातेन केनासौ मकरस्तु निपातितः

চাৰিওফালে হাহাকাৰ আৰু আতংকৰ সৃষ্টি হ’ল। তেতিয়া কোনোবা এজনে বৰছাৰ আঘাতেৰে সেই মকৰটোক বধ কৰিলে।

Verse 116

झषवक्त्रः स्थिता चाहं मृता कृष्टा जनैर्बहिः । अग्निं दत्त्वा जले क्षिप्त्वा भस्म लोका गृहान्गताः

মাছৰ দৰে বিকৃত মুখমণ্ডল লৈ মই তাত মৃত অৱস্থাত পৰি আছিলো আৰু মানুহে মোক টানি উলিয়াই আনিলে। অগ্নি সৎকার কৰি আৰু ভস্ম পানীত বিসৰ্জন দি মানুহবোৰ নিজৰ ঘৰলৈ উভতি গ’ল।

Verse 117

स्त्रीवधाल्लुब्ध्वको जातो झषस्तीर्थप्रभावतः । मानुषीं योनिमापन्नस्तस्मिन्नेव महावने

স্ত্ৰী-বধৰ পাপত লুব্ধক, অৰ্থাৎ শিকারী হৈ পৰিল; তথাপি ঝষ-তীৰ্থৰ প্ৰভাৱত সেই মহাবনতেই পুনৰ মানৱ-যোনি লাভ কৰিলে।

Verse 118

अग्नेर्जलाच्च सर्पाच्च गजात्सिंहादवृषादपि । झषाद्विस्फोटकान्मृत्युर्येषां ते नरके गताः

যিসকল লোক অগ্নি, জল, সাপ, হাতী, সিংহ, ষাঁড়, মাছ বা বিস্ফোটক ৰোগত মৃত্যু পায়—তেওঁলোক নৰকলৈ গ’ল বুলি কোৱা হয়।

Verse 119

आत्महा भ्रूणहा स्त्रीहा ब्रह्मघ्नः कूटसाक्ष्यदः । कन्याविक्रयकर्ता च मिथ्या ब्रतधरस्तु यः

আত্মহত্যাকাৰী, ভ্ৰূণহন্তা, স্ত্ৰীহন্তা, ব্ৰাহ্মণঘাতক, কূটসাক্ষী, কন্যা-বিক্ৰেতা আৰু মিছাকৈ ব্ৰতচিহ্ন ধাৰণকাৰী—এনে লোকক মহাপাপী বুলি গণ্য কৰা হয়।

Verse 120

विक्रीणाति क्रतुं यस्तु मद्यपः स्याद्द्विजस्तु यः । राजद्रोही स्वर्णचौरो ब्रह्मवृत्तिविलोपकः

যি যজ্ঞ বিক্ৰী কৰে, যি দ্বিজ হৈ মদ্য পান কৰে, যি ৰাজদ্ৰোহী, যি স্বৰ্ণচোৰ, আৰু যি ব্ৰাহ্মণৰ নিৰ্ধাৰিত জীৱিকা নষ্ট কৰে—এনে লোকক মহাঅপৰাধী বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে।

Verse 121

गोघ्नस्तु निक्षेपहरो ग्रामसीमाहरस्तु यः । सर्वे ते नरकं यांति या च स्त्री पतिवंचका

গোহন্তা, নিক্ষেপ (অমানত) হৰণকাৰী, আৰু গাঁও-সীমাৰ ভূমি চুৰকাৰী—সকলো নৰকলৈ যায়; তদুপৰি যি স্ত্ৰী পতিক প্ৰবঞ্চনা কৰে সিও।

Verse 122

झषमृत्युप्रभावेन जाता क्रौंची वने नृप । गोदावरीवने व्याधो भ्रमते मृगमार्गकः

মাছজনিত মৃত্যুৰ প্ৰভাৱত, হে ৰাজন, মই অৰণ্যত ক্ৰৌঞ্চী (মাইকী ক্ৰৌঞ্চ-পক্ষী) ৰূপে জন্মিলোঁ। গোদাৱৰীৰ বনাঞ্চলত এজন ব্যাধ মৃগৰ পথ অনুসৰি ঘূৰি ফুৰিছিল।

Verse 123

वने क्रौंचः सकामो मां मुदा कामयितुमुद्यतः । दृष्टाहं भ्रमता तेन व्याधेनाकृष्य कार्मुकम्

অৰণ্যত কামে ভৰা এজন পুৰুষ ক্ৰৌঞ্চ আনন্দেৰে মোৰ সৈতে মিলনৰ বাবে উদ্‌গ্ৰীৱ হৈছিল। তেতিয়াই ঘূৰি ফুৰা সেই ব্যাধে মোক দেখি ধনু টানি ল’লে।

Verse 124

हतः क्रौंचो मृतो राज न्नष्टा स्थानादहं ततः । गोदावरीवने तस्मिन्नेवंरूपं ददर्श तम्

ক্ৰৌঞ্চটো আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈ মৰিল, হে ৰাজন; তাৰ পাছত মই সেই স্থানৰ পৰা অদৃশ্য হ’লোঁ। সেই একে গোদাৱৰীৰ বনতে সি তাক তেনেকুৱা ৰূপত দেখিলে।

Verse 125

ऋषिर्व्याधं शशापाथ दृष्ट्वा कर्म विगर्हितम् । कामधर्ममकुर्वाणं प्रिया संभाषतत्परम् । क्रौंचं त्वमवधीर्यस्मात्तस्मात्सिंहो भविष्यसि

তেতিয়া এজন ঋষিয়ে ব্যাধৰ নিন্দনীয় কৰ্ম দেখি তাক শাপ দিলে—যেতিয়া পক্ষীটি কামধৰ্মৰ স্বাভাৱিক কৰ্মত লীন আৰু প্ৰিয়াৰ সৈতে কথোপকথনত মগ্ন আছিল, তেতিয়া তই ক্ৰৌঞ্চক বধ কৰিলি; সেয়ে তই সিংহ হ’বি।

Verse 126

ऋषिस्तेन विनीतेन स्थित्वा सन्तोषितो नृप । ऋषिर्वदति तस्याग्रे न मे मिथ्या वचो भवेत्

সেই বিনীত জনে তেওঁৰ সন্মুখত থিয় হোৱাত, হে ৰাজন, ঋষি সন্তুষ্ট হ’ল। ঋষিয়ে তাৰ আগত ক’লে—“মোৰ বাক্য মিছা নহ’ব।”

Verse 127

सिंहस्थस्य प्रसादं ते करिष्ये मुक्तिहेतवे । सुराष्ट्रदेशे भविता सिंहो रैवतके गिरौ

যেতিয়া তুমি সিংহ-ৰূপে প্ৰতিষ্ঠিত হ’বা, মুক্তিৰ হেতু মই তোমাক অনুগ্ৰহ দিম। সুৰাষ্ট্ৰ দেশত ৰৈৱতক পৰ্ব্বতৰ ওপৰত তুমি সিংহ হৈ উঠিবা।

Verse 128

वस्त्रापथे महा क्षेत्रे मुक्तिस्ते विहिता ध्रुवा । इत्युक्त्वा स ऋषिर्देव गतो भीमेश्वरं प्रति । दुर्वचःश्रवणाद्व्याधः क्रमात्पंचत्वमाययौ

বস্ত্ৰাপথৰ মহা পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত তোমাৰ মুক্তি ধ্ৰুৱভাৱে বিধান কৰা হৈছে। এইদৰে কৈ দেৱঋষি ভীমেশ্বৰলৈ গ’ল। কিন্তু ব্যাধে কঠোৰ পাপময় বাক্য শুনি ক্ৰমে মৃত্যুলোক প্ৰাপ্ত হ’ল।

Verse 129

क्रौंची क्रौंचवियोगेन गता सा च वनांतरे । मृता दैववशाज्जाता मृगी रैवतके गिरौ

নিজ ক্ৰৌঞ্চ-সঙ্গীৰ বিচ্ছেদত সেই ক্ৰৌঞ্চী বনান্তৰত ঘূৰি ফুৰিলে। দেৱবিধিৰ বশত মৃত্যু পাই, ৰৈৱতক পৰ্ব্বতত সি মৃগী (হৰিণী) ৰূপে পুনর্জন্ম ল’লে।

Verse 130

मृगयूथगता नित्यं मोदते मदविह्वला । व्याधः सिंहः समभवद्गिरेस्तस्य महावने

মৃগদলৰ মাজত সদায় থাকি সেই মৃগী যৌৱনৰ উন্মাদ আনন্দত মুগ্ধ হৈ থাকিল। আৰু সেই ব্যাধে সেই পৰ্ব্বতৰ মহাবনত সিংহ ৰূপ লাভ কৰিলে।

Verse 131

कामार्ता भ्रमता दृष्टा मृगी सिंहेन यत्नतः । तत्र संभ्रमते नित्यं सिंहश्चापि मृगी वने

কামাতুৰ হৈ ঘূৰি ফুৰা সেই মৃগীক সিংহে যত্নসহকাৰে লক্ষ্য কৰিলে। তাৰ পিছত সেই বনতে সিংহো সদায় মৃগীক মনত ধৰি ঘূৰি ফুৰি থাকিল।

Verse 132

सिंहोऽपि दैवयोगेन ममेयमिति मन्यते । परं हिंस्रस्वभावेन तामादातुं प्रचक्रमे

দৈৱ-যোগত সিংহেও মনে কৰিলে—“এই মৃগী মোৰেই।” কিন্তু হিংস্ৰ স্বভাৱবশে সি তাক দখল কৰিবলৈ আগবাঢ়িল।

Verse 133

चलत्वं मृगजातीनां विहितं वेधसा स्वयम् । पुनर्गता मृगी यूथं क्रीडते चारुलोचना

মৃগজাতিৰ চঞ্চলতা বিধাতাই নিজে বিধান কৰিছে। সেয়ে সুশোভিত-নয়না মৃগী পুনৰ নিজৰ ইউথলৈ গৈ ক্ৰীড়া কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 134

भवस्य पश्चिमे भागे तत्र रैवतके गिरौ । अनुयातः शनैः सोऽथ मृगेन्द्रो मृगयूथपः । उत्पपात ततः सिंहो संघस्य मूर्द्धनि

ভৱৰ ক্ষেত্ৰৰ পশ্চিম ভাগত, তাত ৰৈৱতক গিৰিত, মৃগেন্দ্ৰ—ইউথপতি—তাইৰ পিছে ধীৰে ধীৰে গ’ল। তাৰ পাছত সিংহে ইউথৰ মূৰতে জঁপিয়াই পৰিল।

Verse 135

सिंहस्य न मृगैः कार्यं हरिणीं प्रति पश्यतः । यत्र सा हरिणी याति ययौ सिंहस्तथैव ताम्

সিংহৰ অন্য মৃগবোৰৰ প্ৰতি কোনো চিন্তা নাছিল; সি কেৱল সেই হৰিণীকেই চাই আছিল। য’তে য’তে সেই হৰিণী গ’ল, সিংহো তেনেকৈয়ে তাইৰ পিছে গ’ল।

Verse 136

यदा वेगं मृगी चक्रे सिंहः कुद्धस्तदा वने । सिंहोऽपि वेगवाञ्जातो मृगीवेगाधिकोऽभवत्

যেতিয়া বনতে মৃগীয়ে বেগ ধৰিলে, তেতিয়া সিংহ ক্ৰুদ্ধ হ’ল। সিংহো বেগৱান হৈ মৃগীৰ বেগকো অতিক্ৰম কৰিলে।

Verse 137

यदा सिंहेन संक्रांता ददौ झम्पां मृगी तु सा । भवस्याग्रे नदीतोये पतिता जलमूर्द्धनि

যেতিয়া সিংহই তাইৰ ওপৰত জঁপিয়াই পৰিল, সেই হৰিণীজনীয়ে লগে লগে জাপ মাৰিলে। তাই ভৱৰ (শিৱৰ) সন্মুখত নদীৰ পানীত পৰি গ’ল আৰু সোঁতত ডুব গ’ল।

Verse 138

लंबते तु शरीरं मे वेणौ प्रोतं शिरो मम । सिंहः सहैव पतितो मृतः पयसि मध्यतः

মোৰ শৰীৰটো ওলমি আছে, কিন্তু মোৰ মূৰটো বাঁহৰ গছত লাগি ধৰিল। সিংহটোও মোৰ লগত একেলগে পানীত পৰি মৰি থাকিল।

Verse 139

स्वर्णरेषाजले देव विशीर्णं मम तद्वपुः । न तु वक्त्रं निपतितं त्वक्सारशिरसि स्थितम्

হে দেৱ, স্বৰ্ণৰেখাৰ পানীত মোৰ শৰীৰটো ছিন্ন-ভিন্ন হৈ গ’ল; তথাপিও মোৰ মুখমণ্ডল পানীত নপৰিল—ই সেই বাঁহৰ আগত লাগি থাকিল।

Verse 140

एतच्चरित्रं यत्सर्वं दृष्टं सारस्वतेन वै । तत्तीर्थस्य प्रभावेन सिंहस्त्वं समजायथाः

এই সমগ্ৰ ঘটনা সাৰস্বতে প্ৰত্যক্ষ কৰিছিল। আৰু সেই তীৰ্থৰ প্ৰভাৱত তুমি সিংহ ৰূপে জন্ম লৈছিলা।

Verse 141

इदं हि सप्तमं जन्म सर्वपापक्षयोदयम् । कान्यकुब्जे महादेशे राजा भोजेतिविश्रुतः

এয়া সঁচাকৈয়ে সপ্তম জন্ম—যি সকলো পাপ নাশ কৰে। কান্যকুব্জৰ মহান দেশত ভোজ নামেৰে এজন বিখ্যাত ৰজা আছে।

Verse 142

अहं हि हरिणीगर्भे जाता मानुषरूपिणी । जातं वक्त्रं मृगीणां मे यस्मान्न पतितं जले

নিশ্চয়েই মই হৰিণীৰ গৰ্ভত জন্মিলোঁ, তথাপি মানৱৰূপিণী হৈ। আৰু মোৰ মুখ হৰিণীৰ দৰে হ’ল—কাৰণ সেয়া জলে পতিত নহ’ল।