Adhyaya 9
এই অধ্যায়ত দেৱী প্ৰভাসক্ষেত্ৰত শংকৰক সোমেশ্বৰ বুলি ভক্তিভাৱে প্ৰণাম কৰি কালাগ্নি-কেন্দ্ৰিত দিৱ্য ৰূপদৰ্শনৰ স্মৰণ কৰে। তেওঁ তাত্ত্বিক সন্দেহ উত্থাপন কৰে—অনাদি আৰু প্ৰলয়াতীত প্ৰভু কেনেকৈ মুণ্ডমালা ধাৰণ কৰে? ঈশ্বৰ উত্তৰ দিয়ে যে অনন্ত কল্পচক্ৰত অসংখ্য ব্ৰহ্মা আৰু বিষ্ণু উৎপন্ন হৈ লয় পায়; মুণ্ডমালা পুনঃপুনঃ হোৱা সৃষ্টি-প্ৰলয়ৰ ওপৰত প্ৰভুত্বৰ চিহ্ন। তাৰ পিছত প্ৰভাসত শিৱৰ শান্ত, জ্যোতির্ময়, আদি-মধ্য-অন্ত্যাতীত স্বৰূপ বৰ্ণনা কৰা হয়—বাওঁফালে বিষ্ণু, সোঁফালে ব্ৰহ্মা, অন্তৰত বেদ, আৰু নেত্ৰৰূপে বিশ্বদীপ্তি; ইয়াৰে দেৱীৰ সন্দেহ নিৱৃত্ত হয় আৰু তেওঁ বিস্তৃত স্তৱ কৰে। পিছত দেৱী প্ৰভাসৰ মহিমা অধিক শুনিবলৈ বিচাৰে আৰু বিষ্ণু কিয় দ্বাৰকা ত্যাগ কৰি প্ৰভাসতহে অন্ত পায়—এই বিষয়ে বহু প্ৰশ্ন কৰে; জগতকাৰ্য, অৱতাৰধৰ্ম, নিয়তি আদি বিষয়ো উত্থাপন কৰে। সূতে পৰিপ্ৰেক্ষিত গঢ়ি তোলে আৰু ঈশ্বৰ ‘ৰহস্য’ উপদেশ আৰম্ভ কৰে—প্ৰভাস অন্য তীৰ্থতকৈ ফলদায়ী; ইয়াত ব্ৰহ্ম-তত্ত্ব, বিষ্ণু-তত্ত্ব আৰু ৰৌদ্ৰ-তত্ত্বৰ অনন্য সংযোগ। ২৪/২৫/৩৬ তত্ত্বসংখ্যা ব্ৰহ্মা-বিষ্ণু-শিৱ সন্নিধিৰ সৈতে সংযুক্ত কৰি কোৱা হয়। শেষত ফলশ্ৰুতিত কোৱা হয় যে প্ৰভাসত মৃত্যু সকলো বৰ্ণ-আশ্ৰম আৰু সকলো যোনিৰ জীৱক—even ঘোৰ পাপভাৰাক্ৰান্তকো—উচ্চ গতি আৰু শুদ্ধি দিয়ে, এইদৰে ক্ষেত্ৰপাৱন তত্ত্ব প্ৰতিপাদিত হয়।
Shlokas
Verse 1
देव्युवाच । दिव्यं तेजो नमस्यामि यन्मे दृष्टं पुरातने । कालाग्निरुद्रमध्यस्थं प्रभासे शंकरोद्भवम्
দেৱীয়ে ক’লে: মই সেই দিব্য তেজক নমস্কাৰ কৰোঁ, যাক মই প্ৰাচীন কালত দেখিছিলোঁ—প্ৰভাসত শংকৰৰ পৰা উদ্ভূত, কালাগ্নিৰুদ্ৰৰ মধ্যত অৱস্থিত।
Verse 2
यो वेदसंघैरृषिभिः पुराणैर्वेदोक्तयोगैरपि इज्यमानः । तं देवदेवं शरणं व्रजामि सोमेश्वरं पापविनाशहेतुम्
যাক বেদসমূহৰ সমষ্টি, ঋষিসকল, পুরাণসমূহ আৰু বেদোক্ত যোগ-আচৰণৰ দ্বাৰাও পূজিত কৰা হয়—সেই দেবদেৱক মই শৰণ লওঁ: সোমেশ্বৰ, পাপবিনাশৰ হেতু।
Verse 3
देवदेव जगन्नाथ भक्तानुग्रहकारक । संशयो हृदि मे कश्चित्तं भवाञ्छेत्तुमर्हति
হে দেবদেৱ, জগন্নাথ, ভক্তসকলৰ অনুগ্ৰহকাৰী! মোৰ হৃদয়ত এক সন্দেহ আছে; তাক ছেদন কৰিবলৈ আপুনি যোগ্য।
Verse 4
ईश्वर उवाच । कः संशयः समुत्पन्नस्तव देवि यशस्विनि । तन्मे कथय कल्याणि तत्सर्वं कथयाम्यहम्
ঈশ্বৰে ক’লে: হে যশস্বিনী দেবী, তোমাৰ ভিতৰত কোন সন্দেহ উদ্ভৱ হৈছে? হে কল্যাণী, মোক কোৱা; মই সকলো ব্যাখ্যা কৰিম।
Verse 5
देव्युवाच । यदि त्वं च महादेवो मुण्डमाला कथं कृता । अनादि निधनो धाता सृष्टिसंहारकारकः
দেৱীয়ে ক’লে: যদি তুমি সত্যই মহাদেৱ, তেন্তে মুণ্ডমালাৰ সৃষ্টি কেনেকৈ? তুমি অনাদি-নিধন বিধাতা, সৃষ্টিৰ আৰু সংহাৰৰ কৰ্তা।
Verse 6
ततो विहस्य देवेशः शंकरो वाक्यमब्रवीत् । अनेकमुण्डकोटीभिर्या मे माला विराजते
তেতিয়া দেৱেশ শংকৰ হাঁহি উঠি ক’লে: “মোৰ গলত যি মালা দীপ্তি পায়, সেয়া কোটি কোটি মুণ্ডেৰে গঠিত।”
Verse 7
नारायण सहस्राणां ब्रह्मणामयुतस्य च कृता शिरःकरोटीभिरनादिनिधना ततः
“ইহা সহস্ৰ নাৰায়ণ আৰু অযুত ব্ৰহ্মাৰ শিৰঃকৰোটিৰে গঢ়া; সেয়ে ই অনাদি আৰু অনন্ত।”
Verse 8
अन्यो विष्णुश्च भवति अन्यो ब्रह्मा भवत्यपि । कल्पे कल्पे मया सृष्टः कल्पे विष्णुः प्रजापतिः
“প্ৰতি কল্পে একে একে ভিন্ন বিষ্ণু হয়, আৰু ভিন্ন ব্ৰহ্মাও হয়। প্ৰতি কল্পে মোৰ দ্বাৰাই বিষ্ণু আৰু প্ৰজাপতি সৃষ্ট হয়।”
Verse 9
अहमेवंविधो देवि क्षेत्रे प्राभासिके स्थितः । कालाग्निलिंगमूले तु मुंडमालाविभूषितः
“হে দেৱি, মই এনেকুৱাই—প্ৰভাসৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত অৱস্থিত। কালাগ্নিলিঙ্গৰ মূলত, মুণ্ডমালাৰে বিভূষিত হৈ থাকোঁ।”
Verse 10
अक्षसूत्रधरः शान्त आदिमध्यांतवर्जितः । पद्मासनस्थो वरदो हिमकुन्देन्दुसन्निभः
অক্ষসূত্ৰ (জপমালা) ধাৰণ কৰা, শান্ত, আদি-মধ্য-অন্তৰ পৰা মুক্ত; পদ্মাসনত উপবিষ্ট, বৰদানদাতা, হিম, কুন্দফুল আৰু চন্দ্ৰৰ দৰে দীপ্তিমান।
Verse 11
मम वामे स्थितो विष्णुर्दक्षिणे च पितामहः । जठरे चतुरो वेदाः हृदये ब्रह्म शाश्वतम्
মোৰ বাওঁফালে বিষ্ণু স্থিত, আৰু সোঁফালে পিতামহ (ব্ৰহ্মা)। মোৰ উদৰত চাৰিও বেদ অৱস্থিত; মোৰ হৃদয়ত শাশ্বত ব্ৰহ্ম বিদ্যমান।
Verse 12
अग्निः सोमश्च सूर्यश्च लोचनेषु व्यवस्थिताः
অগ্নি, সোম আৰু সূৰ্য মোৰ চকুত স্থাপিত।
Verse 13
एवंविधो महादेवि प्रभासे संव्यवस्थितः । आप्यतत्त्वात्समानीते मा ते भूत्संशयः क्वचित्
হে মহাদেৱী, এই ৰূপেই মই প্ৰভাসাত দৃঢ়ভাৱে স্থিত। যিহেতু এই প্ৰকাশ জল-তত্ত্বৰ পৰা আনীত, সেয়ে তোমাৰ মনত কেতিয়াও সন্দেহ নোহওক।
Verse 14
एवमुक्ता तदा देवी हर्षगद्गदया गिरा । तुष्टाव देवदेवेशं भक्त्या परमया युता
এইদৰে কোৱা হ’লে, তেতিয়া দেৱীয়ে আনন্দত গদগদ কণ্ঠে, পৰম ভক্তিৰে যুক্ত হৈ, দেবদেৱেশ্বৰক স্তৱন কৰিলে।
Verse 15
देव्युवाच जय देव महादेव सर्वभावन ईश्वर । नमस्तेऽस्तु सुरेशाय परमेशाय वै नमः
দেৱীয়ে ক’লে: জয় হওক, হে দেৱ! হে মহাদেৱ, সকলো সত্তাৰ উৎপাদক ঈশ্বৰ। দেৱলোকৰ অধিপতি সুৰেশক নমস্কাৰ; পৰমেশ্বৰকো নমস্কাৰ।
Verse 16
अनादिसृष्टिकर्त्रे च नमः सर्वगताय च । सर्वस्थाय नमस्तुभ्यं धाम्नां धाम्ने नमोऽस्तु ते
অনাদি সৃষ্টিৰ স্ৰষ্টাক নমস্কাৰ, আৰু সৰ্বব্যাপীজনক নমস্কাৰ। সকলোত অৱস্থিত তোমাক নমস্কাৰ; ধামসমূহৰ ধাম, তোমাক নমো নমঃ।
Verse 17
षडंताय नमस्तुभ्यं द्वादशान्ताय ते नमः । हंसभेद नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यं च मोक्षद
ষড়ন্ত তত্ত্বৰূপ তোমাক নমস্কাৰ, আৰু দ্বাদশান্ত পৰ্যন্ত তোমাক নমস্কাৰ। হংস-ভেদকাৰী তোমাক নমস্কাৰ; হে মোক্ষদাতা, তোমাক নমস্কাৰ।
Verse 18
इति स्तुतस्तदा देव्या प्रचलच्चन्द्रशेखरः । ततस्तुष्टस्तु भगवानिदं वचनमब्रवीत्
এইদৰে দেৱীয়ে স্তৱন কৰাত চন্দ্ৰশেখৰ আনন্দত আন্দোলিত হ’ল। তাৰ পাছত সন্তুষ্ট ভগৱানে এই বাক্য ক’লে।
Verse 19
ईश्वर उवाच । साधुसाधु महाप्राज्ञे तुष्टोऽहं व्रियतां वरः
ঈশ্বৰে ক’লে: সাধু সাধু, হে মহাপ্ৰাজ্ঞে! মই সন্তুষ্ট—এটা বৰ বাছি লোৱা।
Verse 20
देव्युवाच । यदि तुष्टोऽसि देवेश वरार्हा यदि वाप्यहम् । प्रभास क्षेत्रमाहात्म्यं पुनर्विस्तरतो वद
দেৱীয়ে ক’লে: হে দেৱেশ্বৰ! যদি তুমি সন্তুষ্ট হোৱা আৰু যদি মই বৰ লাভৰ যোগ্য হওঁ, তেন্তে প্ৰভাস ক্ষেত্ৰৰ মাহাত্ম্য পুনৰ বিস্তাৰে কোৱা।
Verse 21
भूतेश भगवान्विष्णुर्दैत्यानामन्तकाग्रणीः । स कस्माद्द्वारकां हित्वा प्रभासक्षेत्रमाश्रितः
হে ভূতেশ্বৰ! ভগৱান বিষ্ণু, দৈত্যসমূহৰ অগ্ৰণী সংহাৰক—তেওঁ কিয় দ্বাৰকা ত্যাগ কৰি প্ৰভাস ক্ষেত্ৰত আশ্ৰয় ল’লে?
Verse 22
षष्टि तीर्थसहस्राणि षष्टिकोटिशतानि च । द्वारकामध्यसंस्थानि कथं न्यक्कृतवान्हरिः
দ্বাৰকাৰ মাজত ষাঠি হাজাৰ তীৰ্থ আৰু ষাঠি কোটি অধিকো প্ৰতিষ্ঠিত; তেন্তে হৰিয়ে সিহঁতক কেনেকৈ ন্যূন কৰি প্ৰভাসক প্ৰাধান্য দিলে?
Verse 23
अमरैरावृतां पुण्यां पुण्यकृद्भिर्निषेविताम् । एवं तां द्वारकां त्यक्त्वा प्रभासं कथमागतः
দ্বাৰকা পুণ্যময়, অমৰসকলৰ দ্বাৰা আৱৃত আৰু পুণ্যকৰ্মীসকলে সেৱা কৰে; তথাপি তেওঁ সেই দ্বাৰকা ত্যাগ কৰি প্ৰভাসলৈ কেনেকৈ আহিল?
Verse 24
देवमानुषयोर्नेता द्योभुवोः प्रभवो हरिः । किमर्थं द्वारकां त्यक्त्वा प्रभासे निधनं गतः
হৰি দেৱ-মানৱৰ নেতা, দ্যৌ আৰু ভূৰ উৎস; তেন্তে কোন কাৰণে তেওঁ দ্বাৰকা ত্যাগ কৰি প্ৰভাসত নিজৰ অন্ত (নিধন) লাভ কৰিলে?
Verse 25
यश्चक्रं वर्त्तयत्येको मानुषाणां मनोमयम् । प्रभासे स कथं कालं चक्रे चक्रभृतां वरः
যি একাই মানুহৰ মনোময় সংসাৰ-চক্ৰ ঘূৰাই দিয়ে, সেই চক্ৰধাৰী শ্ৰেষ্ঠজনে প্ৰভাসত সময় কেনেকৈ কটালে?
Verse 26
गोपायनं यः कुरुते जगतः सार्वलौकिकम् । स कथं भगवान्विष्णुः प्रभासक्षेत्रमाश्रितः
যি সৰ্বলোকত সমগ্ৰ জগতক ৰক্ষা কৰে, সেই ভগৱান বিষ্ণু প্ৰভাসক্ষেত্ৰত আশ্ৰয় ল’লে—এয়া কেনেকৈ কোৱা যায়?
Verse 27
योंतकाले जलं पीत्वा कृत्वा तोयमयं वपुः । लोकमेकार्णवं चक्रे दृष्ट्या दृष्टेन चात्मना
যি অন্তকালত সকলো জল পান কৰি জলময় দেহ ধাৰণ কৰে, আৰু নিজৰ দৃষ্টিয়ে তথা প্ৰকাশিত আত্মাৰে জগতক একেটা মহাসাগৰ কৰি তোলে—তেওঁক প্ৰভাসত সাধাৰণ ভাষাৰে কেনেকৈ কোৱা যায়?
Verse 28
स कथं पञ्चतां प्राप प्रभासे पार्वतीपते । यः पुराणे पुराणात्मा वाराहं वपुरास्थितः
হে পাৰ্বতীপতি, প্ৰভাসত তেওঁ কেনেকৈ পঞ্চতত্ত্বৰ অৱস্থা (লয়) লাভ কৰিব পাৰে—যি পুৰাণসমূহত কোৱা সেই প্ৰাচীন আত্মা, যিয়ে বাৰাহ দেহ ধাৰণ কৰিছিল?
Verse 29
उद्दधार महीं कृत्स्नां सशैलवनकाननाम् । स कथं त्यक्तवान्गात्रं प्रभासे पापनाशने
যি পৰ্বত, বন আৰু উপবনসহ সমগ্ৰ পৃথিৱী উদ্ধাৰ কৰি তুলিছিল, সেইজন পাপনাশক প্ৰভাসত নিজৰ দেহ কেনেকৈ ত্যাগ কৰিব পাৰে?
Verse 30
येन सिंहं वपुः कृत्वा हिरण्यकशिपुर्हतः । स कथं देवदेवेशः प्रभासं क्षेत्रमाश्रितः
যিজনে নৰসিংহ-ৰূপ ধৰি হিৰণ্যকশিপুক বধ কৰিলে, সেই দেৱদেৱেশ্বৰ প্ৰভাসৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত কেনেকৈ আশ্ৰয় ল’ব পাৰে?
Verse 31
सहस्रचरणं देवं सहस्राक्षं महाप्रभम् । सहस्रशिरसं वेदा यमाहुर्वै युगेयुगे
সহস্ৰ চৰণ, সহস্ৰ অক্ষি, মহা প্ৰভাযুক্ত সেই দেৱক—যাক বেদে যুগে যুগে সহস্ৰশিৰা এক বুলি ঘোষণা কৰে।
Verse 32
तत्याज स कथं देवः प्रभासे स्वं कलेवरम् । नाभ्यरण्यां समुद्भूतं यस्य पैतामहं गृहम्
সেই দেৱে প্ৰভাসত নিজৰ দেহ কেনেকৈ ত্যাগ কৰিব পাৰে—যাৰ নাভিৰ পদ্মবনৰ পৰা ‘পিতামহৰ গৃহ’ উদ্ভৱ হৈছিল?
Verse 33
एकार्णवगते लोके तत्पंकजमपंकजम् । येनोद्धृतं क्षणेनैव प्रभासस्थः स किं हरिः
যেতিয়া জগত একমাত্ৰ অৰ্ণৱত পৰিণত হৈছিল, তেতিয়া সেই নিৰ্মল পদ্ম তেওঁ ক্ষণমাত্ৰতে উদ্ধাৰ কৰিলে; যদি হৰি প্ৰভাসত অৱস্থিত, তেন্তে কি ক’ব পাৰি?
Verse 34
उत्तरांशे समुद्रस्य क्षीरोदस्या मृतोदधेः । यः शेते शाश्वतं योगमास्थाय परवीरहा । स कथं त्यक्तवान्देहं प्रभासे परमेश्वरः
সমুদ্ৰৰ উত্তৰাংশত, ক্ষীৰোদ সাগৰ সেই অমৃত উদধিত যি শাশ্বত যোগত স্থিত হৈ শয়ন কৰে, শত্রু-বীৰনাশক—সেই পৰমেশ্বৰ প্ৰভাসত দেহ কেনেকৈ ত্যাগ কৰিব পাৰে?
Verse 35
हव्यादान्यः सुरांश्चक्रे कव्यादांश्च पितॄ नपि । स कथं देवदेवेशः प्रभासं क्षेत्रमाश्रितः
যিজনে হব্য-অৰ্ঘ্য গ্ৰহণৰ অধিকাৰ দেৱতাসকলক আৰু কব্য-অৰ্ঘ্য গ্ৰহণৰ অধিকাৰ পিতৃসকলক বিধান কৰিলে—সেই দেৱদেৱেশ প্ৰভাসৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত আশ্ৰয় কেনেকৈ ল’ব পাৰে?
Verse 36
युगानुरूपं यः कृत्वा रूपं लोकहिताय वै । धर्ममुद्धरते देवः स कथं क्षेत्रमाश्रितः
যিজনে যুগানুৰূপে লোকহিতৰ বাবে ৰূপ ধৰি ধৰ্ম উদ্ধাৰ কৰে—সেই দেৱক কেনেকৈ কোনো এক ক্ষেত্ৰত আশ্ৰিত বুলি ক’ব পাৰি?
Verse 37
त्रयो वर्णास्त्रयो लोकास्त्रैविद्यं पाठकास्त्रयः । त्रैकाल्यं त्रीणि कर्माणि त्रयो देवास्त्रयो गुणाः । सृष्टं येन पुरा देवः स कथं क्षेत्रमाश्रितः
তিন বৰ্ণ, তিন লোক, ত্ৰৈবিদ্য আৰু তাৰ তিন পাঠক; ত্ৰিকাল, তিন কৰ্ম, তিন দেৱ আৰু তিন গুণ—যিজনে প্ৰাচীনতে এই ত্ৰয়সমূহ সৃষ্টি কৰিলে, সেই স্ৰষ্টা-প্ৰভু কেনেকৈ এক ক্ষেত্ৰত আশ্ৰিত হ’ব পাৰে?
Verse 38
या गतिर्द्धर्मयुक्तानामगतिः पापकर्मिणाम् । चातुर्वर्ण्यस्य प्रभवश्चातुर्वर्ण्यस्य रक्षिता
ধৰ্মযুক্তসকলৰ যি পৰম গতি, পাপকর্মীসকলৰ যি অগতি; চাতুৰ্বৰ্ণ্যৰ উৎস আৰু তাৰ ৰক্ষক—এনেকুৱা প্ৰভুক স্থানৰে কেনেকৈ মাপিব পাৰি?
Verse 39
चातुर्विद्यस्य यो वेत्ता चातुराश्रम्यसंस्थितः । कस्मात्स द्वारकां हित्वा प्रभासे पंचतां गतः
যিজনে চাতুৰ্বিদ্যাৰ জ্ঞানী আৰু চাৰ আশ্ৰমৰ অনুশাসনত স্থিত—সেইজন কিয় দ্বাৰকা ত্যাগ কৰি প্ৰভাসত ‘পঞ্চতা’ (পঞ্চভূতত লয়) লাভ কৰিলে?
Verse 40
दिगंतरं नभोभूमिरापो वायुर्विभावसुः । चंद्रसूर्यद्वयं ज्योतिर्युगेशः क्षणदातनुः
সেই দিশাৰ বিস্তাৰ, আকাশ আৰু পৃথিৱী; জল, বায়ু আৰু দহি উঠা অগ্নি। চন্দ্ৰ-সূৰ্যৰ যুগল জ্যোতি তেওঁৱেই; যুগেশ্বৰ—যাৰ দেহ ক্ষণ-ক্ষণে মাপা কাল।
Verse 41
यः परं श्रूयते ज्योतिर्यः परं श्रूयते तपः । यः परं परतः प्रोक्तः परं यः परमात्मवान्
যাক পৰম জ্যোতি বুলি শ্ৰৱণ কৰা যায়, যাক পৰম তপস্যা বুলি শ্ৰৱণ কৰা যায়। যাক পৰমৰো ওপৰত পৰম বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে; যি পৰম—পৰমাত্মা-স্বভাৱযুক্ত।
Verse 42
आदित्यादिश्च यो दिव्यो यश्च दैत्यांतको विभुः । स कथं देवकीसूनुः प्रभासे सिद्धिमीयिवान्
যি দিব্য—আদিত্যৰ দৰে অগ্ৰগণ্য—আৰু যি বিভু দৈত্যান্তক। সেই একেই প্ৰভু, দেবকীৰ পুত্ৰ ৰূপে, প্ৰভাসত কেনেকৈ সিদ্ধি (পৰিপূৰ্ণতা) লাভ কৰিলে?
Verse 43
युगांते चांतको यश्च यश्च लोकांतकांतकः । सेतुर्यो लोकसत्तानां मेध्यो यो मेध्यकर्मणाम्
যি যুগান্তত অন্ত স্বৰূপ, আৰু যি লোকান্তককো অন্ত কৰে। যি লোকসত্তাসকলৰ বাবে সেতু, আৰু যি মেধ্যকৰ্মত ৰতসকলৰ বাবে স্বয়ং পবিত্ৰতা।
Verse 44
वेत्ता यो वेदविदुषां प्रभुर्यः प्रभवात्मनाम् । सोमभूतस्तु भूतानामग्निभूतोऽग्निवर्त्मनाम्
যি বেদবিদুষাসকলৰ মাজত পৰম বেত্তা, আৰু প্ৰভৱাত্মাসকলৰ প্ৰভু। তেওঁ ভূত-প্ৰাণীৰ বাবে সোম স্বৰূপ হয়, আৰু অগ্নিবর্ত্ম (যজ্ঞ-অনুশাসন) অনুসৰণকাৰীৰ বাবে অগ্নি স্বৰূপ হয়।
Verse 45
मनुष्याणां मनोभूतस्तपोभूतस्तपस्विनाम् । विनयो नयभूतानां तेजस्तेजस्विनामपि
মানুহৰ মাজত তেওঁ মনস্বৰূপ; তপস্বীৰ মাজত তেওঁ তপস্যাই। নীতিধাৰীসকলৰ বাবে তেওঁ বিনয়, আৰু তেজস্বীসকলৰ বাবেও তেওঁ দিৱ্য তেজ।
Verse 46
विग्रहो विग्रहाणां यो गतिर्गतिमतामपि । स कथं द्वारकां हित्वा प्रभासक्षेत्रमाश्रितः
যি সকলো দেহধাৰী ৰূপৰ আদৰ্শ স্বৰূপ, আৰু উচ্চতম পথ লাভ কৰা লোকৰ বাবেও পৰম গতি—সেইজন কেনেকৈ দ্বাৰকা ত্যাগ কৰি প্ৰভাসৰ পৱিত্ৰ ক্ষেত্ৰত আশ্ৰয় ল’ব?
Verse 47
आकाशप्रभवो वायुर्वायुप्राणो हुताशनः । देवा हुताशनप्राणाः प्राणोऽग्नेर्मधुसूदनः । सकथं पद्मजप्राणः प्रभासं क्षेत्रमाश्रितः
আকাশৰ পৰা বায়ু উৎপন্ন হয়; বায়ুৰ প্ৰাণ অগ্নি। দেৱতাসকল অগ্নিৰ প্ৰাণেৰে জীৱে, আৰু অগ্নিৰো প্ৰাণ মধুসূদন (বিষ্ণু)। তেন্তে যিজন পদ্মজ (ব্ৰহ্মা)-ৰ প্ৰাণ, তেওঁ কেনেকৈ প্ৰভাসৰ পৱিত্ৰ ক্ষেত্ৰত আশ্ৰয় ল’ব?
Verse 48
सूत उवाच । इति प्रोक्तस्तदा देव्या शंकरो लोकशंकरः । उवाच प्रहसन्वाक्यं पार्वतीं द्विजसत्तमाः
সূতে ক’লে: দেৱীয়ে এইদৰে কোৱাত, লোককল্যাণকাৰী শংকৰ তেতিয়া হাঁহি মাৰি পাৰ্বতীক এই বাক্য ক’লে, হে শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকল।
Verse 49
ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि प्रभासक्षेत्रविस्तरम् । रहस्यं सर्वपापघ्नं देवानामपि दुर्ल्लभम्
ঈশ্বৰে ক’লে: শুনা, হে দেবি, মই প্ৰভাস-ক্ষেত্ৰৰ মহিমা বিস্তাৰে ক’ম। ই এক গোপন তত্ত্ব, যি সকলো পাপ নাশ কৰে আৰু দেৱতাসকলৰ বাবেও দুষ্প্ৰাপ্য।
Verse 50
देवि क्षेत्राण्यनेकानि पृथिव्यां संति भामिनि । तीर्थानि कोटिसंख्यानि प्रभावस्तेषु संख्यया
হে দেবী, ভামিনী! পৃথিৱীত বহু পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰ আছে; আৰু তীৰ্থ কোটিসংখ্যক—প্ৰত্যেকৰে নিজ নিজ আধ্যাত্মিক প্ৰভাৱ আছে, যি পৰিমাপে গণ্য।
Verse 51
असंख्येय प्रभावं हि प्रभासं परिकीर्तितम् । ब्रह्मतत्त्वं विष्णुतत्त्वं रौद्रतत्त्वं तथैव च
প্ৰভাসক সঁচাকৈয়ে অসংখ্য আধ্যাত্মিক প্ৰভাৱযুক্ত বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে; কিয়নো তাত ব্ৰহ্ম-তত্ত্ব, বিষ্ণু-তত্ত্ব আৰু ৰৌদ্ৰ-তত্ত্বো নিবাস কৰে।
Verse 52
तत्र भूयः समायोगो दुर्ल्लभोऽन्येषु पार्वति । प्रभासे देवदेवेशि तत्त्वानां त्रितयं स्थितम्
হে পাৰ্বতী, এনে পূৰ্ণ সমায়োগ আন ঠাইত দুৰ্লভ। হে দেবদেবেশী, প্ৰভাসত এই তত্ত্বসমূহৰ ত্ৰয়ী দৃঢ়ভাৱে স্থিত।
Verse 53
चतुर्विंशतितत्त्वैश्च ब्रह्मा लोकपितामहः । बालरूपी च नाम्नां च तत्र स्थाने स्थितः स्वयम्
তাত চৌব্বিশ তত্ত্বৰ সৈতে সংযুক্ত ব্ৰহ্মা—লোকপিতামহ—স্বয়ং সেই স্থানত বালৰূপ ধৰি, খ্যাত নামসমূহেৰে স্থিত আছে।
Verse 54
पंचविशतितत्त्वानाम धिपो देवताग्रणीः । तस्मिन्स्थाने स्थितः साक्षाद्दैत्यानामंतकः शुभे
হে শুভে, পঁচিশ তত্ত্বৰ অধিপতি, দেবতাসকলৰ অগ্ৰগণ্য—দৈত্যনাশক—সেইজন সঁচাকৈয়ে সেই স্থানত প্ৰকাশৰূপে স্থিত।
Verse 55
अहं देवि त्वया सार्द्धं षट्त्रिंशत्तत्त्वसंयुतः । निवसामि महाभागे प्रभासे पापनाशने
হে দেবী, মই নিজে তোমাৰ সৈতে একেলগে ছত্ত্ৰিংশ তত্ত্বে সংযুক্ত হৈ, পাপনাশক প্ৰভাসত বাস কৰোঁ, হে মহাভাগ্যে।
Verse 56
एवं तत्त्वमयं क्षेत्रं सर्वतीर्थमयं शुभम् । प्रभासमेव जानीहि मा कार्षीः संशयं क्वचित्
এইদৰে এই ক্ষেত্ৰ তত্ত্বময়, শুভ আৰু সকলো তীৰ্থময়। ইয়াক নিশ্চয়েই প্ৰভাস বুলিয়েই জানিবা; কেতিয়াও সন্দেহ নকৰিবা।
Verse 57
अपि कीटपतंगा ये म्रियंते तत्र ये नराः । तेऽपि यांति परं स्थानं नात्र कार्या विचारणा
তাত যি কীট-পতঙ্গ মৰে আৰু যি নৰ তাত প্ৰাণ ত্যাগ কৰে, তেওঁলোকেও পৰম স্থানলৈ যায়; ইয়াত বিচাৰ কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই।
Verse 58
स्त्रियो म्लेच्छाश्च शूद्राश्च पशवः पक्षिणो मृगाः । प्रभासे तु मृता देवि शिवलोकं व्रजंति ते
হে দেবী, নাৰী, ম্লেচ্ছ, শূদ্ৰ আৰু পশু—পক্ষী আৰু মৃগ—যদি প্ৰভাসত মৰে, তেন্তে তেওঁলোকে শিৱলোকলৈ গমন কৰে।
Verse 59
कामक्रोधेन ये बद्धा लोभेन च वशीकृताः । अज्ञानतिमिराक्रांता मायातत्त्वे च संस्थिताः
যিসকল কাম আৰু ক্ৰোধে বাঁধ খাইছে, লোভে বশীভূত, অজ্ঞানৰ অন্ধকাৰত আচ্ছন্ন, আৰু মায়া-তত্ত্বত স্থিত—
Verse 60
कालपाशेन ये बद्धास्तृष्णाजालेन मोहिताः । अधर्मनिरता ये च ये च तिष्ठंति पापिनः
যিসকল কালৰ পাশত বাঁধ খাই আছে, তৃষ্ণাৰ জালত মোহিত; যিসকল অধৰ্মত ৰত আৰু যিসকল পাপী হৈ স্থিৰ থাকে—
Verse 61
ब्रह्मघ्नाश्च कृतघ्नाश्च ये चान्ये गुरुतल्पगाः । महापातकिनश्चापि ते यान्ति परमां गतिम्
ব্ৰাহ্মণ-হন্তা, কৃতঘ্ন আৰু আন যিসকল গুৰু-তল্পগামী; তেনে মহাপাতকীসকলেও পৰম গতি লাভ কৰে।
Verse 62
मातृहंता नरो यस्तु पितृहंता तथैव च । ते सर्वे मुक्तिमायांति किं पुनः शुभकारिणः
যি নৰ মাতৃহন্তা আৰু তেনেদৰে পিতৃহন্তা—তেওঁলোক সকলোৱে মুক্তি লাভ কৰে; তেন্তে শুভকৰ্মীসকলৰ কথা কিমান অধিক!