Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 5

Devanagari script

नीलांजननिभो दैत्यो निहतश्चांतकः पुरा । तस्य रोदयिता स्त्रीणां नीलरुद्रस्ततः स्मृतः

Transliteration

nīlāṃjananibho daityo nihataścāṃtakaḥ purā | tasya rodayitā strīṇāṃ nīlarudrastataḥ smṛtaḥ

Translation

পূৰ্বতে নীল অঞ্জনৰ দৰে ক’লা অন্তক নামৰ দানৱ নিহত হৈছিল। সি স্ত্ৰীসকলৰ কান্দোনৰ কাৰণ হোৱা বাবে, সেই হেতুতে সি ‘নীলৰুদ্ৰ’ বুলি স্মৰণীয়।

Word by Word

• नीलाञ्जननिभः: resembling blue collyrium
• नीलाञ्जननिभः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नील (प्रातिपदिक) + अञ्जन (प्रातिपदिक) + निभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (नीलाञ्जनस्य निभः = सदृशः)

• दैत्यः: the demon
• दैत्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दैत्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन

• निहतः: was slain
• निहतः: Kriya (Predicate/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: नि + √हन् (धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (क्त)

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक निपात (conjunction)

• अन्तकः: Antaka (name)
• अन्तकः: Karta (Apposition/समनाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अन्तक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषनाम

• पुरा: formerly
• पुरा: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (temporal adverb)

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन; सर्वनाम

• रोदयिता: one who made (others) weep
• रोदयिता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: √रुद् (धातु) + णिच् (causative) + तृ (कृत्प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कृदन्त—तृ (agent noun), णिजन्त—‘रोदयति’ (causes to weep)

• स्त्रीणाम्: of women
• स्त्रीणाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन

• नीलरुद्रः: Nīlarudra (Blue Rudra)
• नीलरुद्रः: Karta (Predicate nominative/समनाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नील (प्रातिपदिक) + रुद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारय (नीलः रुद्रः)

• ततः: therefore
• ततः: Hetu/Anantara (Reason/sequence)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; हेत्वर्थ/अनन्तरार्थ (therefore/thereupon)

• स्मृतः: is remembered/called
• स्मृतः: Kriya (Predicate/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: √स्मृ (धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (क्त) — ‘is remembered/called’

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Nīlarudra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A dark, collyrium-blue demon (Antaka) lies slain; women in the background lament, while a fierce yet compassionate Rudra presence sanctifies the scene, explaining the epithet ‘Nīlarudra’.

Characters & Entities

• Antaka (Daitya)
• Nīlarudra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic place-names preserve moral memory: destructive forces are subdued, and their legacy becomes a marker within sacred geography.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Nīlarudra, whose name is explained through a local Purāṇic legend connected to Antaka.

What ritualistic prescription is mentioned?

None here; the verse provides a naming/legendary explanation.