
এই অধ্যায়ত দেৱী আৰু ঈশ্বৰৰ মাজত প্ৰশ্নোত্তৰ ৰূপে তত্ত্বচৰ্চা প্ৰকাশ পাইছে। ঈশ্বৰ প্ৰথমে প্ৰভাস-ক্ষেত্ৰ যাত্ৰাৰ ফল প্ৰদানকাৰী তিনিগৰাকী “দূতী” (ৰক্ষক নাৰীশক্তি)—মঙ্গলা়, বিশালাক্ষী আৰু চত্বৰ-দেৱী—ৰ নাম উল্লেখ কৰে। দেৱী তেওঁলোকৰ অৱস্থান আৰু পূজাবিধিৰ নিখুঁত বিৱৰণ বিচাৰে। ঈশ্বৰ তেওঁলোকক শক্তিৰূপে ব্যাখ্যা কৰে—মঙ্গলা় ব্ৰাহ্মী, বিশালাক্ষী বৈষ্ণৱী, আৰু চত্বৰ-দেৱী ৰৌদ্ৰী-শক্তি। মঙ্গলাৰ স্থান আজাদেৱীৰ উত্তৰে আৰু ৰাহ্বীশৰ পৰা বেছি দূৰ নহয়, দক্ষিণফালে বুলি কোৱা হৈছে। সোমদেৱে সোমেশ্বৰত কৰা অনুষ্ঠানৰ প্ৰসঙ্গত “মঙ্গলা়” নামৰ কাৰণ বৰ্ণিত—তেওঁ ব্ৰহ্মা আদি দেৱতাক মঙ্গল দান কৰিছিল, সেয়ে তেওঁ “সৰ্ব-মাঙ্গল্য-দায়িনী”। তৃতীয়াৰ পূজাৰে অমঙ্গল আৰু শোক-দুঃখ নাশ হয় বুলি ফলশ্ৰুতি দিয়া হৈছে। দম্পতী-ভোজন, বস্ত্ৰসহ ফলদান, আৰু পৃষদসহ ঘৃতসেৱন আদি পুণ্যকৰ্ম শুদ্ধি আৰু পুণ্যবৃদ্ধিৰ বাবে প্ৰশংসিত। শেষত মঙ্গলাৰ মাহাত্ম্য সৰ্বপাপ-নাশক বুলি সংক্ষেপে উপসংহাৰ কৰা হৈছে।
Verse 1
ईश्वर उवाच । प्रभासक्षेत्रदूतीनां त्रितयं वरवर्णिनि । अथ ते संप्रवक्ष्यामि शृणु ह्येकमनाः प्रिये
ঈশ্বৰে ক’লে: হে সুন্দৰবৰ্ণা প্ৰিয়ে, এতিয়া মই প্ৰভাসক্ষেত্ৰৰ দূতীসকলৰ ত্ৰয়ী বিষয়ে স্পষ্টকৈ ক’ম। একাগ্ৰচিত্তে শুনা।
Verse 2
प्रथमा मंगला देवी विशालाक्षी द्वितीयिका । तथा चत्वरदेवी तु तृतीया परिकीर्तिता
প্ৰথমা মঙ্গলাদেৱী; দ্বিতীয়া বিশালাক্ষী; আৰু তৃতীয়া চত্বৰাদেৱী বুলি কীৰ্তিত।
Verse 3
यथानुक्रमतः पूज्याः शक्तयस्ता वरानने । प्रभासक्षेत्रयात्रायाः फलप्रेप्सुर्नरो यदि
হে সুন্দৰমুখী, যদি কোনো নৰে প্ৰভাসক্ষেত্ৰ-যাত্ৰাৰ ফল লাভ কৰিব বিচাৰে, তেন্তে সেই শক্তিসকলক যথাক্ৰমে পূজা কৰিব লাগে।
Verse 4
देव्युवाच । कस्मिन्स्थाने स्थिता देव दूत्यस्ताः क्षेत्ररक्षिकाः । कस्य ताः कथमाराध्याः कथं पूज्या जगत्पते
দেৱীয়ে ক’লে: হে প্ৰভু, এই পৱিত্ৰ ক্ষেত্ৰৰ ৰক্ষিকা দূতীসকল কোন ঠাইত অৱস্থিত? তেওঁলোক কাৰ সেবিকা? হে জগত্পতে, তেওঁলোকক কেনেকৈ সন্তুষ্ট কৰিব লাগে আৰু কেনেকৈ পূজা কৰিব লাগে?
Verse 5
ईश्वर उवाच । ब्राह्मी तु मंगला प्रोक्ता विशालाक्षी तु वैष्णवी । रौद्रीशक्तिः समाख्याता देवी सा चत्वरप्रिया
ঈশ্বৰে ক’লে: ব্ৰাহ্মী শক্তিৰূপে তাই মঙ্গলাৰূপে কথিত; বৈষ্ণৱী শক্তিৰূপে তাই বিশালাক্ষী নামে প্ৰসিদ্ধ। তাই ৰৌদ্ৰী-শক্তি বুলিও খ্যাত—চত্বৰ, অৰ্থাৎ পৱিত্ৰ চৌমুখত আনন্দ পোৱা সেই দেৱী।
Verse 6
मंगला प्रथमं पूज्या अजादेव्युत्तरे स्थिता । राह्वीशाद्दक्षिणेभागे नातिदूरे वरानने
“প্ৰথমে মঙ্গলাক পূজা কৰিব লাগে। তাই অজাদেৱীৰ উত্তৰে অৱস্থিত; আৰু হে সুন্দৰ-মুখী, ৰাহ্বীশৰ দক্ষিণ ভাগত, বেছি দূৰ নহয়।”
Verse 7
सोमेश्वरप्रतिष्ठाप्य प्रारब्धे यज्ञकर्मणि । सोमेन तत्र देवानामागता सा दिदृक्षया
“যেতিয়া সোমে সোমেশ্বৰ (লিঙ্গ) প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে আৰু যজ্ঞকৰ্ম আৰম্ভ হ’ল, তেতিয়া দেৱতাসকলক দৰ্শন কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰি তাই সোমৰ সৈতে তাত আহিল।”
Verse 8
ब्रह्मादीनां च सा यस्मान्मांगल्यं कृतवत्युमे । तस्मात्सा मंगला प्रोक्ता सर्वमांगल्यदायिनी
“হে উমে, ব্ৰহ্মা আদি দেৱতাসকলৰ বাবে যিহেতু তাই মঙ্গল সাধন কৰিলে, সেয়েহে তাই ‘মঙ্গলা’ বুলি কোৱা হয়—সকলো মঙ্গল দানকাৰিণী।”
Verse 9
तृतीयायां तु या नारी नरो वा पूजयिष्यति । तस्याऽमंगल्यदुःखानि नाशं यास्यंति कृत्स्नशः
তৃতীয়াত যি নাৰী বা নৰ তেখেতৰ পূজা কৰে, তেখেতৰ সকলো অমঙ্গল আৰু দুখ সম্পূৰ্ণৰূপে নাশ হয়।
Verse 10
दम्पतीभोजनं तत्र फलदानं सकञ्चुकम् । प्रशस्तं पृषदाज्यस्य प्राशनं पापनाशनम्
তাত দম্পতীক ভোজন কৰোৱা আৰু বস্ত্ৰসহ ফল দান কৰা অতি প্ৰশংসিত; আৰু পৃষদাজ্য গ্ৰহণ পাপনাশক বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 11
इति संक्षेपतः प्रोक्तं महाभाग्यं महोदयम् । मंगलायाश्च माहात्म्यं सर्वपातकनाशनम्
এইদৰে সংক্ষেপে কোৱা হ’ল এই মহাভাগ্য আৰু মহোন্নতি—মঙ্গলাৰ মাহাত্ম্য, যি সকলো পাপ-পাতক নাশ কৰে।
Verse 60
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये मङ्गलामाहात्म्यवर्णनंनाम षष्टितमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশী-সহস্ৰ শ্লোকীয়া সংহিতাৰ সপ্তম প্ৰভাসখণ্ডৰ প্ৰথম প্ৰভাসক্ষেত্ৰমাহাত্ম্যত ‘মঙ্গলামাহাত্ম্যবৰ্ণন’ নাম ষষ্টিতম অধ্যায় সমাপ্ত।