
ঈশ্বৰে মহাদেৱীক উপদেশ দিয়ে কয়—হিৰণ্যাৰ উত্তৰে থকা ‘সিদ্ধি-স্থান’ নামৰ অঞ্চলসমূহলৈ যোৱা উচিত, য’ত সিদ্ধ মহর্ষিসকল বাস কৰে। তাৰ পিছত অধ্যায়টোৱে প্ৰকীৰ্ণ তীৰ্থত থকা লিঙ্গসমূহৰ মাহাত্ম্য সংখ্যা সহ বৰ্ণনা কৰে—লিঙ্গ অগণিত যদিও কিছুমান মুখ্য গণনা দিয়া হৈছে: এটা গোটত শতাধিক প্ৰসিদ্ধ লিঙ্গ, বজ্ৰিণীৰ তীৰত ঊনৈশ, ন্যঙ্কুমতীৰ তীৰত ১২০০-ৰো অধিক, কপিলাৰ তীৰত ষাঠি শ্ৰেষ্ঠ লিঙ্গ, আৰু সৰস্বতীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত লিঙ্গসমূহ গণনাৰ অতীত। প্ৰভাসক্ষেত্ৰ সৰস্বতীৰ পঞ্চস্ৰোত (পাঁচ ধাৰা) দ্বাৰা নিৰ্ধাৰিত; এই ধাৰাসমূহে দ্বাদশ যোজন বিস্তৃত পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰ সীমাৰেখা আঁকে। অঞ্চলজুৰি পুখুৰী-কুঁৱাত জল উদ্ভৱ হয়; সেই জল ‘সাৰস্বত’ বুলি জানি পান কৰাটো প্ৰশংসনীয়। যথাযথ শ্ৰদ্ধাৰে য’তে-ত’তে স্নান কৰিলেও সাৰস্বত-স্নানৰ ফল লাভ হয় বুলি কোৱা হৈছে। শেষত ‘স্পৰ্শ-লিঙ্গ’ক শ্ৰী সোমেশ বুলি চিনাক্ত কৰি কোৱা হয়—ক্ষেত্ৰৰ মধ্যস্থ যিকোনো লিঙ্গক সোমেশৰূপে জানি পূজা কৰিলে, সেয়া প্ৰকৃততে সোমেশ পূজাই; এইদৰে বিচ্ছিন্ন শৈৱ তীৰ্থসমূহ একেটা তত্ত্বত একীভূত হয়।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि हिरण्यायाश्च उत्तरे । सिद्धिस्थानानि दिव्यानि यत्र सिद्धा महर्षयः
ঈশ্বৰে ক’লে: “তাৰ পাছত, হে মহাদেৱী, হিৰণ্যাৰ উত্তৰ দিশলৈ যোৱা উচিত; তাত সিদ্ধিলাভৰ দিৱ্য আসন আছে, য’ত সিদ্ধ মহর্ষিসকলে সিদ্ধি লাভ কৰিছে।”
Verse 2
तत्र लिंगान्यनेकानि शक्यंते कथितुं न हि । साग्रं शतं पुनस्तत्र लिंगानां प्रवरं स्मृतम्
“তাত লিঙ্গ অগণিত; সিহঁতৰ সম্পূৰ্ণ বৰ্ণনা কৰা সম্ভৱ নহয়। তথাপি, তাত লিঙ্গসমূহৰ ভিতৰত সোঁৰ অলপ অধিকক শ্ৰেষ্ঠ বুলি স্মৰণ কৰা হয়।”
Verse 3
वज्रिण्यास्तु तटे देवि लिंगान्येकोनविंशतिः । न्यंकुमत्यास्तटे देवि सहस्रं द्विशताधिकम्
“হে দেৱী, বজ্ৰিণীৰ তটত ঊনৈশটা লিঙ্গ আছে। আৰু হে দেৱী, ন্যঙ্কুমতীৰ তটত এক সহস্ৰ আৰু তাৰ ওপৰত দু’শ অধিক লিঙ্গ আছে।”
Verse 4
प्राधान्येन वरारोहे पूर्वे स्वायंभुवेंऽतरे । कपिलायास्तटेदेवि लिंगानां षष्टिरुत्तमा
“হে সুশ্ৰী নিতম্বিনী, পূৰ্বৰ স্বায়ম্ভুৱ যুগত, হে দেৱী, কপিলাৰ তটত প্ৰাধান্যৰে লিঙ্গসমূহৰ ভিতৰত ষাঠি উৎকৃষ্ট লিঙ্গ প্ৰসিদ্ধ।”
Verse 5
सरस्वत्यां पुनस्तत्र लिंगसंख्या न विद्यते । एवं पंचमुखा देवि लिंगमाला विभूषिता
কিন্তু তাত, সৰস্বতীৰ দেশত লিঙ্গৰ সংখ্যা জনা নাযায়। এইদৰে, হে দেবী, পঞ্চমুখ প্ৰভু লিঙ্গমালাৰে বিভূষিত।
Verse 6
प्रभासे कथिता देवि पंचस्रोताः सरस्वती । यस्याः प्रवाहैः संभिन्नं क्षेत्रं द्वादशयोजनम्
হে দেবী, প্ৰভাসত সৰস্বতীক পঞ্চস্ৰোতা বুলি কোৱা হয়। তাইৰ প্ৰবাহে দ্বাদশ যোজন বিস্তৃত পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰখন জালৰ দৰে সংযুক্ত হৈ বহু ধাৰাত বিভক্ত।
Verse 7
तत्र वापीषु कूपेषु यत्र तत्रोद्भवं जलम् । सारस्वतं तु तज्ज्ञेयं ते धन्या ये पिबंति तत्
তাত, পুখুৰী আৰু কূপত য’তেই পানী উদ্ভৱ হয়, তাক ‘সাৰস্বত’ জল বুলি জানিব। ধন্য সেয়াই, যিসকলে সেই জল পান কৰে।
Verse 8
यत्रतत्र नरः स्नात्वा सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः । सारस्वतस्नानफलं लभते नात्र संशयः
তাত য’তেই মানুহে যথাযথ শ্ৰদ্ধাৰে স্নান কৰে, সি সাৰস্বত-স্নানৰ ফল লাভ কৰে—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 9
यत्प्रोक्तं स्पर्शलिंगं तु श्रीसोमेशेति विश्रुतम् । प्रभासक्षेत्रलिंगानां कला तस्यैव शांकरी
যি লিঙ্গক ‘স্পৰ্শ-লিঙ্গ’ বুলি কোৱা হৈছিল, সেয়াই ‘শ্ৰী সোমেশ’ নামে প্ৰসিদ্ধ। প্ৰভাস-ক্ষেত্ৰৰ লিঙ্গসমূহৰ শাঙ্কৰী কলা প্ৰকৃততে তেঁওৰে নিজস্ব।
Verse 10
यद्वा तद्वा पूजयित्वा लिंगं क्षेत्रस्य मध्यगम् । श्रीसोमेशमिति ज्ञात्वा सोमेशः पूजितो भवेत्
ক্ষেত্ৰৰ মধ্যভাগত অৱস্থিত যিকোনো লিঙ্গক পূজা কৰি, তাক ‘শ্ৰী সোমেশ’ বুলি জানিলে, তেনে কৰিলে সোমেশ দেৱ নিজেই পূজিত হয়।
Verse 365
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये प्रकीर्णस्थानलिंगमाहात्म्यवर्णनंनाम पंचषष्ट्युत्तरत्रिशततमोऽध्यायः
এইদৰে পবিত্ৰ স্কন্দ মহাপুৰাণত—একাশীতিসাহস্ৰ্য সংহিতাৰ অন্তৰ্গত, সপ্তম বিভাগ প্ৰভাসখণ্ডত, প্ৰথম ‘প্ৰভাসক্ষেত্ৰমাহাত্ম্য’ত—‘প্ৰকীৰ্ণস্থান লিঙ্গমাহাত্ম্য বৰ্ণন’ নামক অধ্যায়, অধ্যায় ৩৬৬, সমাপ্ত হ’ল।