Adhyaya 34

Verse 1

ईश्वर उवाच । सरस्वती वरं प्राप्य वरिष्ठं वडवानलात् । पुनस्तं सागरे क्षेप्तुमुद्यता सा मनस्विनी

ঈশ্বৰে ক’লে: বাডৱানলৰ পৰা সৰস্বতীয়ে অতি উত্তম বৰ লাভ কৰি, সেই দৃঢ়মনাসিনী পুনৰ তাক সাগৰত নিক্ষেপ কৰিবলৈ উদ্যত হ’ল।

Verse 2

देवादेशात्प्रभासस्य पुरतः संस्थिता तदा । समुद्रमाहूय तदा वाडवार्पणकांक्षिणी

দেৱতাৰ আদেশত সি তেতিয়া প্ৰভাসৰ সন্মুখত থিয় হ’ল; সাগৰক আহ্বান কৰি, বাডৱ অগ্নিক তাত অৰ্পণ কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰিলে।

Verse 3

त्वमादिः सर्वदेवानां त्वं प्राणः प्राणिनां सदा । देवादेशाद्गृहाण त्वमागत्यार्णव वाडवम्

তুমি সকলো দেৱতাৰ আদিস্ৰোত; তুমি সদায় প্ৰাণীৰ প্ৰাণবায়ু। সেয়ে দেৱসকলৰ আদেশত, হে সাগৰ, আগবাঢ়ি আহি ৱাডৱ অগ্নিক গ্ৰহণ কৰা।

Verse 4

एवं संचिंतितो देव्या यदासावंभसांपतिः । तथा जलात्समुत्तीर्य समायातो महाद्युतिः

দেৱীয়ে এইদৰে চিন্তা কৰোঁতেই, তেতিয়াই জলসমূহৰ অধিপতি সাগৰৰ পৰা উঠি আহিল আৰু মহা তেজে দীপ্ত হৈ আগবাঢ়ি আহিল।

Verse 5

तं दृष्ट्वा विस्मिता देवी दिव्यं विष्णुमिवापरम् । श्यामं कमलपत्राक्षं सागरं सुमनोरमम्

তাক দেখি দেৱী বিস্মিত হ’ল—সেয়া যেন অন্য এক দিৱ্য বিষ্ণু: শ্যামবৰ্ণ, কমলপত্ৰ-নয়ন, স্বয়ং সাগৰ, অতি মনোহৰ।

Verse 6

विचित्रमाल्याभरणं चित्रवस्त्रानुलेपनम् । आपगाभिः सरूपाभिः स्त्रीरूपाभिः समावृतम्

তেওঁ বিচিত্ৰ মালা-অলংকাৰ পিন্ধিছিল, চিত্ৰবস্ত্ৰ আৰু সুগন্ধি অনুলেপনে শোভিত; আৰু একে ৰূপধাৰী নদীসমূহে স্ত্ৰী-ৰূপ লৈ তেওঁক ঘেৰি আছিল।

Verse 7

एवंविधं समालोक्य सा देवी ब्रह्मणः सुता । सरस्वती जलनिधिमुवाचेदं शुचिस्मिता

এনেদৰে সেই ৰূপ দেখি, ব্ৰহ্মাৰ কন্যা দেৱী সৰস্বতীয়ে পবিত্ৰ মৃদু হাসি মেলি জলনিধি (সাগৰ)ক এই বাক্য ক’লে।

Verse 8

त्वमग्रजः सर्वभवोद्भवानां त्वं जीवितं जन्मवतां नराणाम् । तस्मात्सुराणां कुरु कार्यमिष्टं वह्निं गृहाण त्वमिहोपनीतम्

তুমি সকলো উদ্ভৱ হোৱা সত্তাৰ অগ্ৰজ; জন্মধাৰী নৰমানৱৰ প্ৰাণ-জীৱন তুমি নিজেই। সেয়ে দেৱতাসকলৰ ইষ্ট কাৰ্য সম্পন্ন কৰা—ইয়ালৈ অনা এই অগ্নি তুমি গ্ৰহণ কৰা।

Verse 9

अत्रांतरे सोऽपि विमृश्य सर्वं कार्यं स्वबुद्ध्या किमिहोपपन्नम् । कृत्वाऽनलस्य ग्रहणं मयेदं कार्यं सुराणां विहितं भवेच्च

ইতিমধ্যে সিও নিজৰ বুদ্ধিৰে সকলো কথা বিবেচনা কৰিলে—ইয়াত কোন পথ উপযুক্ত? ‘মই যদি এই অগ্নি গ্ৰহণ কৰোঁ, তেন্তে দেৱতাসকলৰ নিৰ্ধাৰিত উদ্দেশ্য নিশ্চয় মোৰ দ্বাৰাই সম্পন্ন হ’ব।’

Verse 10

एवं चिंतयतस्तस्य ग्रहणं रुचितं ततः । वाडवाग्नेः समुद्रस्य सुरपीडाकृते यदा

এনেদৰে চিন্তা কৰোঁতে তাৰ বাবে গ্ৰহণ কৰাটো মনোমত হ’ল; যেতিয়া দেৱতাসকলৰ পীড়া নিবারণৰ বাবে সাগৰে বাডৱ অগ্নি ধাৰণ কৰিবলগীয়া হৈছিল।

Verse 11

तदा तेन पुरःस्थेन देवी साभिहिता भृशम् । वाडवं संप्रयच्छैनं सुरशत्रुं सरस्वति

তেতিয়া সি তাইৰ সন্মুখত থিয় হৈ দেৱীক অতি বিনীতভাৱে ক’লে: “হে সৰস্বতী, এই বাডৱ—দেৱতাসকলৰ শত্রু—মোক অৰ্পণ কৰা।”

Verse 12

ततस्तया प्रणम्याशु पितामहपुरःसरान् । चारणांश्चारुचित्रांग्या सरस्वत्या दिवि स्थितान्

তাৰ পাছত মনোমোহা আৰু আশ্চৰ্য ৰূপধাৰী সৰস্বতীয়ে শীঘ্ৰে প্ৰণাম কৰি পিতামহ (ব্ৰহ্মা)ৰ নেতৃত্বত থকা সকলক আৰু স্বৰ্গত অৱস্থিত চাৰণসকলক নমস্কাৰ কৰিলে।

Verse 13

पुनश्च करसंस्थोऽसौ वाडवोऽभिहितस्तया । त्वमपो भक्षयस्वेति सुरैरुक्त इमा इति

পুনৰ তাইৰ হাতত ধৰা সেই ৱাডৱ অগ্নিক দেৱীয়ে ক’লে—“এই জলসমূহ পান কৰা”; দেৱতাসকলৰ আদেশ অনুসৰি তেনেকৈ কোৱা হৈছিল।

Verse 14

एवमुक्त्वा समुद्रस्य तदा देव्या समर्प्पितः । वाडवोऽग्निः सरस्वत्या सुरादेशान्महाबलः

এইদৰে ক’লে, দেৱতাসকলৰ আদেশ মানি দেৱী সরস্বতীয়ে মহাবলী ৱাডৱ অগ্নিক তেতিয়া সমুদ্ৰৰ হাতত অৰ্পণ কৰিলে।

Verse 15

तं समर्प्य ततस्तस्मि न्नदी भूत्वा सरस्वती । प्रविष्टा सागरं देवी नारदेश्वरमार्गतः

তাক অৰ্পণ কৰি, তাৰ পাছত সরস্বতী নদীৰ ৰূপ ধৰি দেৱী নাৰদেশ্বৰ-মাৰ্গেৰে সাগৰত প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 16

दैत्यसूदनसांनिध्ये दत्त्वार्घ्यं लवणांभसि । अर्घ्येश्वरं प्रतिष्ठाप्य दैत्यसूदन पश्चिमे

দৈত্যসূদনৰ সান্নিধ্যত তাই লৱণজলত অৰ্ঘ্য অৰ্পণ কৰিলে; আৰু অৰ্ঘ্যেশ্বৰক প্ৰতিষ্ঠা কৰি দৈত্যসূদনৰ পশ্চিমে স্থাপন কৰিলে।

Verse 17

ततोऽब्धिं संप्रविष्टा सा पंचस्रोता महानदी । स्वरूपेणैव सा पुण्या पुनः पुण्यतमाऽभवत्

তাৰ পাছত পঞ্চস্ৰোতা সেই মহানদী সাগৰত প্ৰৱেশ কৰিলে; স্বভাৱতে পবিত্ৰ হ’লেও তাই তাত পুনৰ অতি-পুণ্যময়ী হ’ল।

Verse 18

प्रभासक्षेत्रसंपर्कात्समुद्रस्य च संगमात् । सागरोऽपि समासाद्य सरस्वत्यास्तु वाडवम् । निर्धनो वै धनं प्राप्याचिन्तयत्क्व क्षिपाम्यहम्

প্ৰভাসক্ষেত্ৰৰ সংস্পৰ্শ আৰু সাগৰৰ পবিত্ৰ সঙ্গমৰ ফলত, সাগৰো সৰস্বতীৰ ৱাডৱ অগ্নি লাভ কৰি, ধনহীন মানুহে ধন পালে যেন চিন্তা কৰে—‘ইয়াক মই ক’ত থ’ম?’

Verse 19

स तेनैव करस्थेन दीप्य मानेन सागरः । वह्निना शिखरस्थेन भाति मेरुरिवापरः

সেই একে অগ্নিক যেন হাতত ধৰি থকা দৰে দীপ্তিমান হৈ, সাগৰ জ্বলি উঠিল—শিখৰত অগ্নি থকা আন এক মেৰু পৰ্বতৰ দৰে।

Verse 20

तं तथाविधमालोक्य तत्र ये जलचारिणः । यादोगणास्ते मुमुचुर्दाहभीता महास्वनम्

সাগৰক তেনে ভয়ংকৰ অৱস্থাত দেখি, তাত থকা জলচৰ প্ৰাণীসমূহ—মৎস্যাদি যাদোগণ—দাহৰ ভয়ত মহা গর্জন কৰি উঠিল।

Verse 21

तं श्रुत्वा भैरवं शब्दमायातो दैत्यसूदनः । आह यादोगणान्सर्वान्मा भैष्ट सुमहाबलाः

সেই ভয়ংকৰ শব্দ শুনি দৈত্যসূদন তাত আহিল আৰু সাগৰৰ সকলো যাদোগণক ক’লে—“ভয় নকৰিবা, হে মহাবলৱানসকল!”

Verse 22

यस्मादनेन प्रथमा आपो भक्ष्या न तत्रगाः । प्राणिनस्तन्न भेतव्यं भवद्भिस्तु ममाज्ञया

কাৰণ এই অগ্নিৰ দ্বাৰা তাত থকা জলসমূহ প্ৰথমৰ দৰে ভক্ষ্য নহয়; সেয়ে, মোৰ আজ্ঞাত, তোমালোক প্ৰাণীসকলে ভয় নকৰিবা—নিঃশঙ্ক হৈ থাকিবা।

Verse 23

एवमुक्तस्तु कृष्णेन तूष्णींभूता जलेचराः

কৃষ্ণৰ এই বাক্য শুনি জলবাসীসকল নীৰৱ হৈ পৰিল।

Verse 24

तूष्णींभूतेषु सर्वेषु जलजेषु जलेश्वरम् । प्राहाच्युतः प्रक्षिप त्वमपां मध्ये तु वाडवम्

যেতিয়া সকলো জলজ প্ৰাণী নীৰৱ হ’ল, অচ্যুতই জলৰ অধিপতিৰ প্ৰতি ক’লে: “আপোনি আপসমূহৰ মাজত বাডৱ-অগ্নি নিক্ষেপ কৰক।”

Verse 25

अगाधेम्भसि तेनासौ निक्षिप्तो वाडवोऽनलः । वरुणेन पिबन्नास्ते तज्जलं सुमहाबलः

তেনেকৈ বাডৱ-অগ্নি অগাধ জলত নিক্ষিপ্ত হ’ল; আৰু সুমহাবলী সেই অগ্নি, বৰুণৰ দ্বাৰা সেই জল পান কৰি, তাতেই সংযত হৈ অৱস্থিত থাকে।

Verse 26

तस्योच्छ्वासानिलोद्धूतं तत्तोयं सागराद्बहिः । निर्मर्यादेव युवतिरितश्चेतश्चधावति

তাৰ উচ্ছ্বাসৰ বতাহে উড়াই দিয়া সেই জল সাগৰৰ বাহিৰলৈ নিক্ষিপ্ত হয়; আৰু সীমাহীন যুৱতীৰ দৰে ইফালে-সিফালে দৌৰি ফুৰে।

Verse 27

अथ काले गते देवि शुष्यत्यंबु शनैःशनैः । विदित्वा क्षीयमाणास्ता अपो जलनिधिस्ततः

তাৰ পিছত, হে দেবী, সময় গ’লত পানী ধীৰে ধীৰে শুকাবলৈ ধৰিলে। সেই জল ক্ষয়মান বুলি জানি সাগৰ (জলনিধি) তেতিয়া উদ্বিগ্ন হ’ল।

Verse 28

आहैवं पुंडरीकाक्षमपः कुरु त्वमक्षयाः । अन्यथा सर्वनाशेन जलानां मामिहाग्रतः । भक्षयिष्यत्यसौ वह्निर्वाडवो हि जनार्द्दन

তেওঁ পদ্মনয়ন প্ৰভুক এইদৰে ক’লে: “হে জনাৰ্দন, জলসমূহ অক্ষয় কৰি দিয়া। নতুবা মোৰ চকুৰ আগতেই সেই বাডৱ অগ্নি মোক সম্পূৰ্ণ ভস্ম কৰি জলৰ সৰ্বনাশ ঘটাব।”

Verse 29

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य समुद्रस्य तु भीषणम् । कृतं तदक्षयं तोयमा त्मनो भयनाशनम्

সমুদ্ৰৰ সেই ভয়ংকৰ বাক্য শুনি, তেওঁ জলক অক্ষয় কৰি দিলে—এইদৰে তাৰ নিজ অস্তিত্বলৈ অহা ভয় নাশ কৰিলে।

Verse 30

ज्ञात्वा सुराः सर्वमिदं विचेष्टितं कृत्यानलस्यास्य निबंधनं तथा । प्रलोभनं तोयपुरःसरा द्विषः पुपूजिरे केशवमत्र चारिणम्

দেৱতাসকলে এই সমগ্ৰ ঘটনা বুজি পালে—কিদৰে সেই অশুভ অগ্নিক বন্ধন কৰা হ’ল আৰু কিদৰে জলক অগ্ৰগামী কৰি শত্রুক প্ৰলোভিত কৰা হ’ল—তেতিয়া তেওঁলোকে তাত বিচৰণকাৰী কেশৱক পূজা কৰিলে।

Verse 31

एवं सरस्वती प्राप्ता प्रभासं क्षेत्रमुत्तमम् । ब्रह्मलोकान्महादेवि सर्वपापप्रणाशिनी

এইদৰে, হে মহাদেৱী, সৰ্বপাপপ্ৰণাশিনী সৰস্বতী ব্ৰহ্মলোকৰ পৰা প্ৰভাসৰ উত্তম তীৰ্থক্ষেত্ৰত উপস্থিত হ’ল।

Verse 32

सोमेशाद्दक्षिणाग्नेये सागरस्य समी पतः । संस्थिता तु महादेवी वडवानलधारिणी

সোমেশৰ দক্ষিণ-পূৰ্ব দিশত, সাগৰৰ ওচৰত, মহাদেৱীয়ে নিজৰ স্থান গ্ৰহণ কৰিলে—যি বাডৱানল (সমুদ্ৰান্তৰ অগ্নি) ধাৰণকাৰিণী।

Verse 33

स्नात्वाऽग्नितीर्थे पूर्वं तां पूजयेद्विधिना नरः । दंपत्योर्भोजनं तत्र परिधानं सकञ्चु कम्

আগ্নিতীৰ্থত প্ৰথমে স্নান কৰি মানুহে বিধি অনুসাৰে তেঁওক পূজা কৰিব। তাত দম্পতীক ভোজন কৰাই বস্ত্ৰ আৰু কাঁচুকী (চোলি) দান কৰিব।

Verse 34

दत्त्वा ततो महादेवं पूजयेच्च कपर्द्दिनम् । इति वृत्तं पुरा देवि चाक्षुषस्यांतरेऽभवत्

দান দি তাৰ পাছত কপৰ্দ্দিন মহাদেৱক পূজা কৰিব। এইদৰে, হে দেবী, এই ঘটনা প্ৰাচীন কালে চাক্ষুষ মন্বন্তৰৰ ভিতৰত ঘটিছিল।

Verse 35

दधीच्यन्वयजातस्य वाडवस्य महा त्मनः । अस्मिन्पुनर्महादेवि प्राप्ते वैवस्वतेंऽतरे । और्वस्तु भार्गवे वंशे समुत्पन्नो महाद्विजः

দধীচিৰ বংশত মহাত্মা ৱাডৱ জন্মিল। পুনৰ, হে মহাদেৱী, যেতিয়া বৈৱস্বত মন্বন্তৰ আহিল, তেতিয়া ভাৰ্গৱ বংশত মহাদ্বিজ ঔৰৱ উৎপন্ন হ’ল।

Verse 36

संक्षिप्तोऽसौ सरस्वत्या देवमात्रा महाप्रभः । तावत्स्थास्यत्यपां गर्भे यावन्मन्वतरावधिः

সেই মহাপ্ৰভু দেবমাতা সরস্বতীয়ে সংক্ষিপ্ত (অন্তৰ্ভুক্ত) কৰিলে। মন্বন্তৰৰ অন্ত পৰ্যন্ত তেওঁ জলৰ গৰ্ভত অৱস্থান কৰিব।

Verse 37

इति ते कथितं देवि सरस्वत्याः समुद्भवम् । श्रुतं पापहरं नृणां कीर्त्तिदं पुण्यवर्द्धनम्

এইদৰে, হে দেবী, মই তোমাক সরস্বতীৰ উদ্ভৱ কাহিনী ক’লোঁ। ই শুনিলে মানুহৰ পাপ নাশ হয়, যশ প্ৰদান কৰে আৰু পুণ্য বৃদ্ধি কৰে।