
এই অধ্যায়টো শিৱ–দেৱীৰ সংলাপৰূপে গঠিত। ঈশ্বৰে মানুহৰ পাপনাশক এক গূঢ় আৰু শ্ৰেষ্ঠ তীৰ্থ ‘উন্নত-স্থান’ৰ কথা কৈ, তাত ব্ৰহ্মাৰ মাহাত্ম্য বৰ্ণনা কৰে। দেৱীয়ে সোধে—ইয়াত ব্ৰহ্মা কিয় বালৰূপ, যেতিয়া অন্য ঠাইত তেওঁক বৃদ্ধৰূপে বৰ্ণনা কৰা হয়; লগতে স্থানটোৰ অৱস্থান, ব্ৰহ্মাৰ তাত আগমনৰ কাৰণ, আৰু পূজাৰ বিধি-কাল জানিব বিচাৰে। ঈশ্বৰে উত্তৰ দিয়ে—ঋষিতোয়াৰ ওচৰত ব্ৰহ্মাৰ প্রধান আসন আছে, আৰু প্ৰভাসক্ষেত্ৰত ত্ৰিবিধ পূজাস্থান-বিন্যাস: শুভ নদীতীৰত ব্ৰহ্মা, অগ্নিতীৰ্থত ৰুদ্ৰ, আৰু মনোৰম ৰৈৱতক পৰ্বতত হৰি (দামোদৰ)। কাহিনিত সোমৰ প্ৰাৰ্থনাত ব্ৰহ্মা উন্নত-স্থানত আঠ বছৰৰ বালকৰূপে উপস্থিত হয়; কেৱল দৰ্শনেই ভক্ত পাপমুক্ত হয় বুলি কোৱা হৈছে। তাৰ পিছত তত্ত্বস্তৱ—ব্ৰহ্মাৰ সমান কোনো দেৱ, গুৰু, জ্ঞান বা তপস্যা নাই; পিতামহৰ প্ৰতি ভক্তিৰ দ্বাৰাই সংসাৰদুখৰ পৰা মোক্ষ লাভ হয়। শেষত বিধান—প্ৰথমে ব্ৰহ্মকুণ্ডত স্নান কৰি, তাৰ পিছত ফুল, ধূপ আদি উপচাৰে বালব্ৰহ্মাৰ বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিব লাগে।
Verse 1
ईश्वर उवाच । अथ ते कीर्तयिष्यामि रहस्यं स्थानमुत्तमम् । सर्वपापहरं नॄणामुन्नतस्थानवासिनाम्
ঈশ্বৰে ক’লে: এতিয়া মই তোমালৈ এক পৰম আৰু গোপন পুণ্যস্থান ঘোষণা কৰিম; উন্নত-স্থানত বাস কৰা মানুহৰ সকলো পাপ হৰণ কৰা স্থান।
Verse 2
श्रेष्ठदेवस्य माहात्म्यं ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । उन्नतस्थानसंस्थस्य देवस्य बालरूपिणः । यस्य दर्शनमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते
মই শ্ৰেষ্ঠ দেৱতা ব্ৰহ্মাৰ—যাৰ জন্ম অব্যক্ত—মাহাত্ম্য বৰ্ণনা কৰিম; তেওঁ উন্নত-স্থানত বাল-ৰূপে অৱস্থিত, আৰু কেৱল দৰ্শন মাত্ৰে সকলো পাপৰ পৰা মুক্তি দিয়ে।
Verse 3
देव्युवाच । बालरूपीति यत्प्रोक्तमुन्नतं तत्कथं वद । स्थानेष्वन्येषु सर्वत्र वृद्धरूपी पितामहः
দেৱীয়ে ক’লে: আপুনি ক’লে যে (ব্ৰহ্মা) উন্নত-স্থানত বাল-ৰূপী—সেয়া কেনেকৈ, কৃপা কৰি কওক। আন সকলো ঠাইতে পিতামহ ব্ৰহ্মা বৃদ্ধ-ৰূপেই চিত্ৰিত।
Verse 4
कस्मिन्स्थाने स्थितस्तत्र किमर्थं तत्र वा गतः । कथं स पूज्यो विप्रेन्द्रैस्तिथौ कस्यां क्रमाद्वद
তেওঁ তাত ঠিক কোন স্থানত প্ৰতিষ্ঠিত, আৰু কিহৰ কাৰণে তাত গ’ল? শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণসকলে কেনেকৈ তেওঁৰ পূজা কৰিব, আৰু কোন তিথিত—এই সকলো ক্ৰমে কওক।
Verse 5
ईश्वर उवाच । ऋषितोयापश्चिमे तु ऐशान्यां स्थलकेश्वरात् । ब्रह्मणः परमं स्थानं ब्रह्मलोक इवापरः
ঈশ্বৰে ক’লে: ঋষিতোয়া নদীৰ পশ্চিমে আৰু স্থলকেশ্বৰাৰ ঈশান কোণত ব্ৰহ্মাৰ পৰম স্থান আছে—যেন অন্য এক ব্ৰহ্মলোকেই।
Verse 6
ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च पूज्याः प्राभासिके सदा । ब्रह्मभागे स्थितो ब्रह्मा ऋषितोयातटे शुभे
প্ৰভাস ক্ষেত্ৰত ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু আৰু ৰুদ্ৰ সদায় পূজ্য। শুভ ঋষিতোয়া নদীৰ তীৰত ‘ব্ৰহ্মভাগ’ত ব্ৰহ্মা অৱস্থিত।
Verse 7
रुद्रभागेऽग्नितीर्थे च पूज्यो रुद्रः सनातनः । गिरौ रैवतके रम्ये पूज्यो दामोदरो हरिः
ৰুদ্ৰভাগত, অগ্নিতীৰ্থত সনাতন ৰুদ্ৰ পূজ্য। আৰু মনোহৰ ৰৈৱতক পৰ্ব্বতত দামোদৰ—হৰি—পূজ্য।
Verse 8
सोमेन प्रार्थितो देवो बालरूपी पितामहः । आगतश्चाष्टवर्षस्तु ह्युन्नते स्थान उत्तमे
সোমে প্ৰাৰ্থনা কৰাত দেৱ পিতামহ বালৰূপ ধৰি আহিল—আঠ বছৰীয়া শিশুৰূপে—সেই উত্তম উচ্চ পবিত্ৰ স্থানত।
Verse 9
दृष्ट्वा ब्रह्मा द्विजाञ्छ्रेष्ठांस्तत्र स्थाने स्थितो विभुः
তাত সেই স্থানত শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকলক দেখি, সর্বব্যাপী প্ৰভু ব্ৰহ্মা সেই পবিত্ৰ ঠাইতে অৱস্থিত হৈ ৰ’ল।
Verse 10
नास्ति ब्रह्मसमो देवो नास्ति ब्रह्मसमो गुरुः । नास्ति ब्रह्मसमं ज्ञानं नास्ति ब्रह्मसमं तपः
ব্ৰহ্মাৰ সমান কোনো দেৱ নাই; ব্ৰহ্মাৰ সমান কোনো গুৰু নাই। ব্ৰহ্মাৰ সমান কোনো জ্ঞান নাই, আৰু ব্ৰহ্মাৰ সমান কোনো তপস্যা নাই।
Verse 11
तावद्भ्रमंति संसारे दुःखशोकभयाप्लुताः । न भवंति सुरज्येष्ठे यावद्भक्ताः पितामहे
জীৱসকল সংসাৰত তেতিয়ালৈকে ভ্ৰমি ফুৰে, দুখ-শোক-ভয়ত আপ্লুত—যেতিয়ালৈকে দেৱসকলৰ জ্যেষ্ঠ পিতামহ ব্ৰহ্মাৰ ভক্ত নহয়।
Verse 12
समासक्तं यथा चित्तं जंतोर्विषयगोचरे । यद्येवं ब्रह्मणि न्यस्तं को न मुच्येत बंधनात्
যেনেকৈ জীৱৰ চিত্ত বিষয়-গোচৰত গভীৰভাৱে আসক্ত হয়, যদি সেইদৰে তাক ব্ৰহ্মত ন্যস্ত কৰা যায়, তেন্তে কোনে বন্ধনৰ পৰা মুক্ত নহ’ব?
Verse 13
परमायुः स्मृतो ब्रह्मा परार्धं तस्य वै गतम् । उन्नतस्थानसंस्थस्य द्वितीयं भविताऽधुना
ব্ৰহ্মাক পৰম আয়ুৰ অধিকাৰী বুলি স্মৰণ কৰা হয়; তেওঁৰ আয়ুৰ এক পৰাৰ্ধ নিশ্চয়েই অতীত হৈছে। এতিয়া উন্নত স্থানে অৱস্থিত জনৰ বাবে দ্বিতীয় পৰাৰ্ধ আৰম্ভ হ’ব।
Verse 14
यदासावुन्नते स्थाने ब्रह्मलोकात्पितामहः । आगतश्चाष्टवर्षस्तु बालरूपी तदोच्यते
যেতিয়া পিতামহ ব্ৰহ্মা ব্ৰহ্মলোকৰ পৰা সেই উন্নত স্থানে আহে, তেতিয়া তেওঁক ‘বাল-ৰূপী’ বুলি কোৱা হয়—অৰ্থাৎ আঠ বছৰীয়া শিশু।
Verse 15
स्थानेष्वन्येषु विप्राणां वृद्धरूपी पितामहः । युक्तं तदुन्नतस्थानं सदा च ब्रह्मणः प्रियम्
হে বিপ্ৰসকল, অন্য স্থানসমূহত পিতামহ ব্ৰহ্মা বৃদ্ধ-ৰূপে থাকে। সেয়ে সেই উন্নত স্থান যথার্থই উপযুক্ত আৰু সদায় ব্ৰহ্মাৰ প্ৰিয়।
Verse 16
स्नात्वा च विधिवत्पूर्वं ब्रह्मकुंडे नरोत्तम । पूजयेत्पुष्पधूपाद्यैर्ब्रह्माणं बालरूपिणम्
প্ৰথমে বিধিমতে ব্ৰহ্মকুণ্ডত স্নান কৰি, হে নৰোত্তম, পুষ্প, ধূপ আদি উপচাৰে বালৰূপী ব্ৰহ্মাদেৱক পূজা কৰিব লাগে।
Verse 321
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य उन्नतस्थाने ब्रह्ममाहात्म्यवर्णनंनामैकविंशत्युत्तर त्रिशततमोध्यायः
এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশী হাজাৰ শ্লোকযুক্ত সংহিতাত, সপ্তম প্ৰভাসখণ্ডৰ প্ৰথম বিভাগ ‘প্ৰভাসক্ষেত্ৰমাহাত্ম্য’ৰ অন্তৰ্গত ‘উন্নত স্থানে ব্ৰহ্মাৰ মাহাত্ম্য বৰ্ণনা’ নামক তিনিশ একবিংশ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।