Adhyaya 317
ঈশ্বৰে দেৱীক প্ৰভাস-ক্ষেত্ৰৰ দিশা-চিহ্নে নিৰ্দিষ্ট এক স্থানত দেৱীৰ উৎপত্তি-কথা বৰ্ণনা কৰে। তাত পবিত্ৰ নদীতীৰত মহর্ষিসকলে মহা বৈদিক যজ্ঞ সম্পন্ন কৰি থাকে—বেদপাঠৰ ধ্বনি, গীত-বাদ্য, ধূপ-দীপ, হৱি-আহুতি আৰু পণ্ডিত ঋত্বিজসকলৰ বিধিবদ্ধ আচাৰে পৰিৱেশ পুণ্যময় হয়। সেই সময়তে মায়াবিদ্যাত নিপুণ বলৱান দৈত্যসকলে যজ্ঞ ভাঙিবলৈ উপস্থিত হয়। ভয়ত লোকসকল ছিটিকি পৰে; কিন্তু অধ্বৰ্যুৱে ধৈৰ্য ধৰি ৰক্ষাহোম কৰি সুৰক্ষাৰ্থে আহুতি দিয়ে। সেই সংস্কৃত কৰ্মৰ পৰা তেজোময়ী শক্তি প্ৰাদুৰ্ভূত হয়—আয়ুধধাৰিণী, ভয়ংকৰ আৰু দিৱ্য—আৰু তেওঁ বিঘ্নকাৰীসকলক সংহাৰ কৰি যজ্ঞৰ শৃঙ্খলা পুনঃস্থাপন কৰে। ঋষিসকলে দেৱীক স্তৱ কৰে; দেৱীয়ে বৰ দিয়ে। তপস্বী আৰু যজ্ঞধৰ্মৰ মঙ্গলৰ বাবে সেই স্থানতে চিৰনিবাস কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰাত দেৱী ‘কণ্টকশোষিণী’ নামে তাত প্ৰতিষ্ঠিত হয়—কণ্টকসদৃশ উপদ্ৰৱ শোষি নাশ কৰা। শেষত অষ্টমী বা নবমী তিথিত পূজাবিধান কোৱা হৈছে; ফলশ্ৰুতিত ৰাক্ষস-পিশাচভয় নাশ আৰু পৰম সিদ্ধিলাভৰ কথা উল্লেখ আছে।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि देवीं कंटकशोषिणीम् । उत्तरेण देवकुलाद्दक्षिणेनोन्नतात्स्थितात्
ঈশ্বৰে ক’লে: “তাৰ পাছত, হে মহাদেৱী, দেৱী কণ্টকশোষিণীৰ ওচৰলৈ যোৱা উচিত। তেওঁ দেৱকুলৰ উত্তৰে আৰু ‘উন্নতা’ নামৰ স্থানৰ দক্ষিণে অৱস্থিত।”
Verse 2
तस्योत्पत्तिं प्रवक्ष्यामि शृणु ह्येकमनाः प्रिये । उन्नताद्दक्षिणे भागे यजंते द्विजसत्तमाः
“মই তেওঁৰ উৎপত্তি ক’ম—হে প্ৰিয়ে, একাগ্ৰচিত্তে শুনা। উন্নতাৰ দক্ষিণ ভাগত শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকল যজ্ঞ সম্পাদন কৰে।”
Verse 3
भृगुरत्रिर्मरीचिश्च भरद्वाजोऽथ कश्यपः । कण्वो मंकिश्च सावर्णिर्जातूकर्ण्यस्तथैव च
“ভৃগু, অত্রি আৰু মৰীচি; ভৰদ্বাজ আৰু কশ্যপো; কণ্ব, মংকি, সাৱৰ্ণি, আৰু তেনেদৰে জাতূকৰ্ণ্য—”
Verse 4
वत्सश्चैव वसिष्ठश्च पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः । मनुर्यमोंऽगिरा विष्णुः शातातपपराशरौ
“আৰু বৎস আৰু বসিষ্ঠ; পুলস্ত্য, পুলহ আৰু ক্রতু; মনু, যম, অঙ্গিৰস, বিষ্ণু, আৰু শাতাতপ আৰু পৰাশৰো—”
Verse 5
शांडिल्यः कौशिकश्चैव गौतमो गार्ग्य एव च । दाल्भ्यश्च शौनकश्चैव शाकल्यो गालवस्तथा
শাণ্ডিল্য আৰু কৌশিক, গৌতম আৰু গাৰ্গ্যো; দাল্ভ্য আৰু শৌনক, শাকল্য, আৰু তদ্ৰূপ গালৱ—
Verse 6
जाबालिर्मुद्गलश्चैव ऋष्यशृंगो विभांडकः । विश्वामित्रः शतानंदो जह्नुर्विश्वावसुस्तथा
জাবালি আৰু মুদ্গল; ঋষ্যশৃঙ্গ আৰু বিভাণ্ডক; বিশ্বামিত্ৰ, শতানন্দ, জহ্নু, আৰু তদ্ৰূপ বিশ্বাৱসু—
Verse 7
एते चान्ये च मुनयो यजंते विविधैर्मखैः । यज्ञवाटं च निर्माय ऋषितोयातटे शुभे
এইসকল আৰু আন আন মুনিসকলে নানা প্ৰকাৰ মখেৰে যজ্ঞ সম্পন্ন কৰে। যজ্ঞৱাট নিৰ্মাণ কৰি, ঋষিতোয়া নামৰ নদীৰ শুভ তীৰত আৰাধনা কৰে।
Verse 8
देवगन्धर्वनृत्यैश्च वेणुवीणानिनादितम् । वेदध्वनितघोषेण यज्ञहोमाग्निहोत्रजैः
সেই স্থান দেবতা আৰু গন্ধৰ্বৰ নৃত্য, বাঁহী আৰু বীণাৰ ধ্বনিত গুঞ্জৰিত হৈছিল; বেদপাঠৰ নিনাদে, আৰু যজ্ঞজাত হোম তথা নিত্য অগ্নিহোত্ৰ কৰ্মে।
Verse 9
धूपैः समावृतं सर्वमाज्यगंधिभिरर्चितम् । शोभितं मुनिभिर्दिव्यैश्चातुर्वेद्यैर्द्विजोत्तमैः
সমগ্ৰ স্থান ধূপে আচ্ছাদিত আছিল, ঘিঁউৰ সুগন্ধেৰে অৰ্চিত হৈছিল। দিৱ্য মুনিসকল—চাৰিও বেদৰ পণ্ডিত, উত্তম দ্বিজ—ইয়াক শোভিত কৰিছিল।
Verse 10
एवंविधं प्रदेशं तु दृष्ट्वा दैत्या महाबलाः । समुद्रमध्यादायाता यज्ञविध्वंसहेतवे
এনেধৰণৰ পবিত্ৰ প্ৰদেশ দেখি মহাবলী দৈত্যসকল সাগৰৰ মাজৰ পৰা ওলাই আহিল, যজ্ঞ ধ্বংস কৰাৰ উদ্দেশ্যে।
Verse 11
मायाविनो महाकायाः श्यामवर्णा महोदराः । लंबभ्रूश्मश्रुनासाग्रा रक्ताक्षा रक्तमूर्धजाः
তেওঁলোক আছিল মায়াবী, মহাকায়, শ্যামবৰ্ণ আৰু মহোদৰ; লম্ব ভ্ৰূ, ঘন গোঁফ আৰু উঁচু নাসাগ্ৰ, ৰক্তচক্ষু আৰু ৰক্তবৰ্ণ কেশধাৰী।
Verse 12
यज्ञं समागताः सर्वे दैत्याश्चैव वरानने । तान्दृष्ट्वा मुनयः सर्वे रौद्ररूपान्भयंकरान्
হে সুমুখী দেৱী, সেই সকলো দৈত্য যজ্ঞস্থললৈ আহিল; তেওঁলোকক ৰৌদ্ৰ আৰু ভয়ংকৰ ৰূপে দেখি সকলো মুনিয়ে ভীত হৈ পৰিল।
Verse 13
केचिन्निपतिता भूमौ तथान्ये ऽग्नौ स्रुचीकराः । पत्नीशालां समाविष्टा हविर्धानं तथा परे
কিছুমান মাটিত লুটি পৰিল, আন কিছুমান অগ্নিৰ ফালে দৌৰি গৈ স্ৰুচি (হোম-চামুচ) ধৰি ল’লে। কিছুমান পত্নীশালাত সোমাল, আৰু আন কিছুমান হৱিৰ্ধান (আহুতি-ভঁৰাল)ত জোৰকৈ প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 14
ऋत्विजस्तु सदोमध्ये स्थिता वाचंयमास्तथा
আৰু ঋত্বিজসকল সদসৰ মাজত থিয় হৈ থাকিল, বাক্সংযমী হৈ—শান্ত আৰু মৌন।
Verse 15
एवं देवि यदा वृत्तं मुनीनां च महात्मनाम् । तदाध्वर्युर्महातेजा धैर्यमालम्ब्य सादरः
এইদৰে, হে দেবী, যেতিয়া এই ঘটনা মুনি আৰু মহাত্মাসকলৰ ক্ষেত্ৰত ঘটিল, তেতিয়া মহাতেজস্বী অধ্বৰ্যুৱে ধৈৰ্য ধৰি, সাদৰে সাহস অৱলম্বন কৰি কাৰ্য কৰিলে।
Verse 16
अग्निहोत्रं हविष्यं च हविर्विन्यस्य मन्त्रवित् । सुसमिद्धं जुहावाग्निं रक्षसां नाशहेतवे
মন্ত্ৰবিদে অগ্নিহোত্ৰ আৰু হৱিষ্য বিধিমতে সজাই, সুপ্ৰজ্বলিত অগ্নিত আহুতি ঢালিলে—ৰাক্ষসসকলৰ বিনাশৰ হেতুস্বৰূপে।
Verse 17
हुते हविषि देवेशि तत्क्षणादेव चोत्थिता । शक्तिः शक्तित्रिशूलाढ्या चर्महस्ता महोज्ज्वला
হে দেবেশী, হৱিষ আহুতি দিয়া শেষ হতেই সেই ক্ষণতে শক্তি উঠি আহিল—অতি উজ্জ্বল—শক্তি আৰু ত্ৰিশূলধাৰী, হাতে চর্ম ধৰি, মহাতেজে দীপ্ত।
Verse 18
तया ते निहता दैत्या यज्ञविध्वंसकारिणः । ततस्तां विविधैः स्तोत्रैर्मुनयस्तुष्टुवुस्तदा
তাইৰ দ্বাৰাই যজ্ঞবিধি ধ্বংসকাৰী সেই দৈত্যসকল নিধন হ’ল। তাৰপিছত মুনিসকলে তৎক্ষণাৎ নানা প্ৰকাৰ স্তোত্ৰেৰে তাইক স্তুতি কৰিলে।
Verse 19
प्रसन्ना भूयसी देवी तानृषीन्प्रत्युवाच ह । वरं वृणुध्वं मुनयो दास्यामि वरमुत्तमम्
অতি প্ৰসন্ন হৈ দেবীয়ে সেই ঋষিসকলক ক’লে—“হে মুনিসকল, বৰ বাছি লওক; মই তোমালোকক উত্তম বৰ দিম।”
Verse 20
ऋषय ऊचुः । कृतं वै सकलं कार्यं यज्ञा नो रक्षितास्त्वया । यदि देयो वरोऽस्माकं त्वया चासुरमर्द्दिनि
ঋষিসকলে ক’লে: “কৰিবলগীয়া সকলো কাৰ্য সম্পন্ন হ’ল; আমাৰ যজ্ঞসমূহ তোমাৰ দ্বাৰা ৰক্ষিত হ’ল। হে অসুৰ-মৰ্দ্দিনী, যদি তুমি আমাক বৰ দিয়া…”
Verse 21
अस्मिन्स्थाने सदा तिष्ठ मुनीनां हितकाम्यया । कंटकाः शोषिता दैत्यास्तेन कंटकशोषिणी । अद्यप्रभृति नामास्तु तेन देवि सदा त्विह
“হে দেবী, মুনিসকলৰ হিত কামনা কৰি এই স্থানত সদায় অৱস্থান কৰা। তুমি ‘কণ্টক’ সদৃশ দানৱসকলক শোষাই নাশ কৰিলা; সেয়ে ইয়াত তোমাৰ নাম ‘কণ্টকশোষিণী’ হওক। আজিৰ পৰা, হে দেবী, এই নামেই হওক আৰু তুমি ইয়াত সদায় থাকিবা।”
Verse 22
ईश्वर उवाच । एवं भविष्यतीत्युक्त्वा सा देव्यन्तर्हिता तदा । अष्टम्यां वा नवम्यां वा पूजयिष्यति मा नवः
ঈশ্বৰে ক’লে: “এনেই হ’ব,” বুলি কৈ সেই দেবী তেতিয়া অন্তৰ্হিত হ’ল। অষ্টমী বা নবমী তিথিত মানুহে ইয়াত মোৰ পূজা কৰিব।
Verse 23
राक्षसेभ्यः पिशाचेभ्यो भयं तस्य न जायते । प्राप्नुयात्परमां सिद्धिं मानवो नात्र संशयः
সেই ভক্তৰ ৰাক্ষস আৰু পিশাচৰ ভয় জন্মে নাহে। মানুহে পৰম সিদ্ধি লাভ কৰে—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 317
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये कंटकशोषणीमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तदशोत्तरत्रिशततमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণত—একাশি হাজাৰ শ্লোকৰ সংহিতাৰ ভিতৰত—সপ্তম প্ৰভাসখণ্ডৰ প্ৰথম প্ৰভাসক্ষেত্ৰমাহাত্ম্য অংশত ‘কণ্টকশোষিণীৰ মাহাত্ম্য বৰ্ণনা’ নামৰ অধ্যায়, অৰ্থাৎ ৩১৭তম অধ্যায়, সমাপ্ত হ’ল।