
এই অধ্যায়ত দেবী–ঈশ্বৰ সংলাপৰ জৰিয়তে তিনিটা বিষয়ৰ কাৰণ সোধা হয়—(১) আগতে কোৱা ‘স-কাৰ-পঞ্চক’ৰ তাৎপৰ্য, (২) প্ৰভাস ক্ষেত্ৰত সৰস্বতীৰ অৱস্থান আৰু প্ৰাকট্য, আৰু (৩) বডবানল (সমুদ্ৰাগ্নি)ৰ উৎপত্তি আৰু সময়। ঈশ্বৰে কয় যে প্ৰভাসত সৰস্বতী পাৱন শক্তিৰূপে প্ৰকাশ পায় আৰু হিৰণ্য়া, বজ্ৰিণী, ন্যঙ্কু, কপিলা, সৰস্বতী—এই পাঁচ নামৰে প্ৰসিদ্ধ। তাৰ পাছত কাৰণ-কথাত, সোম-সম্পৰ্কীয় কাৰণত দেব–অসুৰ সংঘৰ্ষ শান্ত হোৱাৰ পিছত ব্ৰহ্মাৰ আদেশত চন্দ্ৰই তাৰাক ঘূৰাই দিয়ে। দেবতাসকলে পৃথিৱীৰ ফালে দৃষ্টি দি দধীচি মহর্ষিৰ স্বৰ্গসদৃশ আশ্ৰম দেখে—ঋতুপুষ্প আৰু সুগন্ধি বনস্পতিত ভৰপূৰ। সংযমেৰে মানুহৰ দৰে তেওঁলোকে ওচৰলৈ যায়; ঋষিয়ে অৰ্ঘ্য–পাদ্যৰে সন্মান কৰি আসন দিয়ে। ইন্দ্ৰই অনুৰোধ কৰে যে দেবতাৰ অস্ত্ৰসমূহ সুৰক্ষাৰ্থে ঋষিয়ে গ্ৰহণ কৰক। দধীচিয়ে প্ৰথমে স্বৰ্গলৈ উভতি যাবলৈ কয়, কিন্তু ইন্দ্ৰই জোৰ দিয়ে—প্ৰয়োজনত অস্ত্ৰ পুনৰ পাব লাগিব। তেতিয়া ঋষিয়ে যুদ্ধকালত ঘূৰাই দিব বুলি সত্যপ্ৰতিজ্ঞা কৰি সন্মতি দিয়ে; ইন্দ্ৰই তেওঁৰ সত্যবাদিতাত বিশ্বাস কৰি অস্ত্ৰ জমা দি প্ৰস্থান কৰে। ফলশ্ৰুতিত কোৱা হৈছে—যি নিয়মেৰে মনোযোগসহ এই বৃত্তান্ত শ্ৰৱণ কৰে, সি যুদ্ধত বিজয়, সৎ সন্তান, আৰু ধৰ্ম–অৰ্থ–যশ লাভ কৰে।
Verse 1
देव्युवाच । सकारपंचकं प्रोक्तं यत्त्वया मम शंकर । कथं तदत्र संवृत्तमेतन्मे संशयं महत्
দেৱীয়ে ক’লে: হে শংকৰ! তুমি মোক ‘সকাৰ-পঞ্চক’—‘স’ৰে আৰম্ভ হোৱা পাঁচটি—বিষয়ে কৈছা। ই ইয়াত কেনেকৈ প্ৰতিষ্ঠিত হ’ল? মোৰ মনত এই বিষয়ে মহা সংশয়।
Verse 2
कथं वात्र समायाता कुतश्चापि सरस्वती । कथं स वाडवो जातः कस्मिन्काले कथं ह्यभूत् । तत्सर्वं विस्तरेणेदं यथावद्वक्तुमर्हसि
সৰস্বতী ইয়ালৈ কেনেকৈ আহিল, আৰু ক’ৰ পৰা আহিল? সেই বাডৱ অগ্নি কেনেকৈ জন্মিল—কোন সময়ত, আৰু কেনেকৈ ঘটিল? এই সকলো কথা যথাযথভাৱে আৰু বিস্তাৰে মোক ক’বলৈ অনুগ্ৰহ কৰা।
Verse 3
ईश्वर उवाच । शृणु देवि यथा जाता तस्मिन्क्षेत्रे सरस्वती । यतश्चैव समुद्भूता सर्वपापप्रणाशिनी
ঈশ্বৰে ক’লে: হে দেৱি, শুনা—সেই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত সৰস্বতী কেনেকৈ প্ৰকাশ পালে, আৰু কোন উৎসৰ পৰা উদ্ভৱ হ’ল, যিজনী সকলো পাপ বিনাশিনী।
Verse 4
हिरण्या वज्रिणी न्यंकुः कपिला च सरस्वती
হিৰণ্য়া, বজ্ৰিণী, ন্যংকু, কপিলা—আৰু সৰস্বতী।
Verse 5
ऋषिभिः पञ्चभिश्चात्र समाहूता यथा पुरा । वाडवेनाग्निना युक्ता यथा जाता शृणुष्व तत्
শুনা, কেনেকৈ প্ৰাচীন কালে পাঁচজন ঋষিয়ে তেওঁক ইয়াত আহ্বান কৰিছিল, আৰু কেনেকৈ তেওঁ বাডৱ অগ্নিৰ সৈতে যুক্ত হ’ল—সেই কথা শুনা।
Verse 6
पुरा देवासुरे युद्धे निवृत्ते सोमकारणात् । पितामहस्य वचनात्तारां चन्द्रः समर्पयत्
পূৰ্বকালত, সোম-প্ৰসঙ্গৰ কাৰণে দেৱ-অসুৰ যুদ্ধ নিবৃত্ত হোৱাত, পিতামহ ব্ৰহ্মাৰ বাক্য অনুসৰি চন্দ্ৰই তাৰাক পুনৰ সমৰ্পণ কৰিলে।
Verse 7
ततो याताः सुराः स्वर्गं पश्यन्तोऽधोमुखा महीम् । ददृशुस्ते ततो देवा भूम्यां स्वर्गमिवापरम्
তাৰ পাছত দেৱসকলে স্বৰ্গলৈ গ’ল, তলমুখে পৃথিৱীলৈ চাই; আৰু তাতে তেওঁলোকে ভূমিত যেন আন এক স্বৰ্গ, তেনে দৃশ্য দেখিলে।
Verse 8
आश्रमं मुनिमुख्यस्य दधीचेर्लोक विश्रुतम् । सर्वर्त्तुकुसुमोपेतं पादपैरुपशोभितम् । केतकीकुटजोद्भूत बकुलामोदमोदितम्
তেওঁলোকে লোকবিখ্যাত, মুনিমুখ্য দধীচিৰ আশ্ৰম দেখিলে—সকলো ঋতুৰ ফুলেৰে পৰিপূৰ্ণ, বৃক্ষৰে শোভিত, আৰু কেতকী, কুটজ আৰু বকুল ফুলৰ সুবাসে মনোহৰ।
Verse 9
एवंविधं समासाद्य तदाश्रमपदं गुरु । कौतुकाद्द्रष्टुमारब्धाः सर्वे देवा मनोरमम्
এনেকুৱা অদ্ভুত ৰূপৰ, গুৰুভাৱসম্পন্ন সেই আশ্ৰমধামত উপনীত হৈ, সকলো দেৱে কৌতূহলবশত সেই মনোহৰ স্থান চাবলৈ ধৰিলে।
Verse 10
ते च तीर्थाश्रमे तस्मिन्यानान्युत्सृज्य संयताः । प्रवृत्तास्तमृषिं द्रष्टुं प्राकृताः पुरुषा यथा
আৰু সেই তীৰ্থ-আশ্ৰমত তেওঁলোকে নিজৰ যান ত্যাগ কৰি, মন সংযত কৰি, সেই ঋষিক দর্শন কৰিবলৈ আগবাঢ়িল—যেন সাধাৰণ মানুহ।
Verse 11
दृष्टवंतः सुराः सर्वे पितामहमिवापरम् । ततस्त ऋषिणा सर्वे पाद्यार्घ्यादिभिरर्च्चिताः
সকলো দেৱতাই তেওঁক দেখা মাত্ৰে, তেওঁক যেন আন এজন পিতামহ ব্ৰহ্মা বুলি গণ্য কৰিলে। তাৰ পাছত সেই ঋষিয়ে পাদ্য-অৰ্ঘ্য আদি জল-অৰ্পণ আৰু বিধিমতে আচাৰে সকলোকে পূজিলে।
Verse 12
यथोक्तमासनं भेजुः सर्वे देवाः सवासवाः । तेषां मध्ये समुत्थाय शक्रः प्रोवाच तं मुनिम्
যেনেকৈ কোৱা হৈছিল, তেনেকৈয়ে বাসৱ (ইন্দ্ৰ) সহ সকলো দেৱতাই আসন গ্ৰহণ কৰিলে। তাৰ মাজত উঠি দাঁড়াই শক্ৰে সেই মুনিক সম্বোধন কৰি ক’লে।
Verse 13
आयुधानि विमुच्याग्रे भवान्गृह्णात्विमानि हि । तन्निशम्य वचः प्राह दधीचिः पाकशासनम्
“আগতে তোমালোকৰ আয়ুধসমূহ থৈ, অনুগ্ৰহ কৰি এইবোৰ গ্ৰহণ কৰা।” এই বাক্য শুনি দধীচিয়ে পাকশাসন (ইন্দ্ৰ)ক উত্তৰ দিলে।
Verse 14
मुक्तास्त्राणि ममाभ्याशे यूयं यात त्रिविष्टपम् । तं शक्रः प्राह चैतानि कार्यकाले ह्युपस्थिते
“মোৰ ওচৰত তোমালোকৰ অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ থৈ তোমালোক ত্ৰিৱিষ্টপ (স্বৰ্গ)লৈ যোৱা।” তেতিয়া শক্ৰে তেওঁক ক’লে, “কাৰ্যৰ সময় উপস্থিত হ’লে এইবোৰ (আয়ুধ) পুনৰ লোৱা হ’ব।”
Verse 15
देयानि ते पुनः शत्रूनभिजेष्यामहे रणे । पुनःपुनस्ततः शक्रः संदिश्य मुनिसत्तमम्
“এইবোৰ তোমাৰ পৰা পুনৰ আমাক দিব লাগিব; তেতিয়াই আমি ৰণত শত্রুসকলক জয় কৰিম।” এইদৰে শক্ৰে মুনিশ্ৰেষ্ঠক বাৰে বাৰে উপদেশ দিলে।
Verse 16
अस्माकमेव देयानि न चान्यस्य त्वया मुने । बाढमित्युदिते शक्रमुक्तवान्मुनिसत्तमः
“এই দানসমূহ কেৱল আমাকেই দিবা, হে মুনি; আন কাকো নহয়।” শক্ৰে এইদৰে ক’লে, মুনিশ্ৰেষ্ঠে উত্তৰ দিলে—“তথাস্তु।”
Verse 17
दास्यामि ते समस्तानि युद्धकाले विशेषतः । नास्य मिथ्या भवेद्वाक्यमिति मत्वा शचीपतिः । मुक्त्वास्त्राणि तदभ्याशे पुनः स्वर्गं गतस्तदा
“মই এই সকলো তোমাক দিম, বিশেষকৈ যুদ্ধকালত।” তেওঁৰ বাক্য মিছা নহ’ব বুলি নিশ্চিত হৈ শচীপতি ইন্দ্ৰে সেই ঠাইতে অস্ত্ৰসমূহ থৈ পুনৰ স্বৰ্গলৈ গ’ল।
Verse 18
अस्त्रार्पणं यः प्रयतः प्रयत्नाच्छृणोति राजा भुवि भावितातात्मा । सोऽभ्येति युद्धे विजयं परं हि सुतांश्च धर्मार्थयशोभिरामाः
যি ৰজা পৃথিৱীত সংযমী হৈ, মনোযোগী প্ৰয়াসে অস্ত্ৰ-সমৰ্পণৰ এই কাহিনী শুনে—যাৰ অন্তৰাত্মা পৰিশুদ্ধ হয়—সেইজন যুদ্ধত পৰম বিজয় লাভ কৰে আৰু ধৰ্ম, অৰ্থ আৰু যশত আনন্দিত পুত্ৰসন্তান পায়।
Verse 31
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभा सखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये वडवानलोत्पत्तिवृत्तान्ते दधीचिमहर्षये सर्वदेवकृतस्वस्वशस्त्रसमर्पणवर्णनंनामैकत्रिंशोध्यायः
এইদৰে শ্ৰীস্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশী-সহস্ৰ শ্লোকযুক্ত সংহিতাৰ সপ্তম প্ৰভাস-খণ্ডত, প্ৰথম প্ৰভাসক্ষেত্ৰ-মাহাত্ম্যৰ অন্তৰ্গত, বডবানলৰ উৎপত্তি-বৃত্তান্তত, “মহর্ষি দধীচিৰ ওচৰত সকলো দেৱতাৰ নিজ নিজ অস্ত্ৰ সমৰ্পণৰ বৰ্ণনা” নামক একত্ৰিংশ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।