Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 36

Devanagari script

तत्र ते संप्लुताः सर्वे विमुक्ता विपुलाच्छ्रमात् । कृताऽह्ना गोरसस्वैव पानार्थं समुपस्थिताः

Transliteration

tatra te saṃplutāḥ sarve vimuktā vipulācchramāt | kṛtā'hnā gorasasvaiva pānārthaṃ samupasthitāḥ

Translation

তাত তেওঁলোকে সকলোৱে স্নান কৰি মহা ক্লান্তিৰ পৰা মুক্ত হ’ল। আহ্নিক কৰ্ম সম্পূৰ্ণ কৰি, গোৰস পান কৰিবলৈ আগবাঢ়ি আহিল।

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; देशवाचक-क्रियाविशेषणम् (there)

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; सर्वनाम-रूपम् (they)

• संप्लुताः: bathed/immersed
• संप्लुताः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम्-प्लु (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (क्त); पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; ‘bathed/immersed’

• सर्वे: all
• सर्वे: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; ते इति विशेषणम्

• विमुक्ताः: freed
• विमुक्ताः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि-मुच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (क्त); पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; ‘freed’

• विपुलात्: from great
• विपुलात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Adjective
• Root: विपुल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे पञ्चमी-विभक्तिः, एकवचनम्; श्रमात् इति विशेषणम् (from great)

• श्रमात्: fatigue
• श्रमात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: श्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे पञ्चमी-विभक्तिः, एकवचनम्

• कृत-अह्ना: when the day was done
• कृत-अह्ना: Adverbial (काल/क्रियाविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृत (कृ+क्त) + अहन् (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (कृतम् अह्नः/अह्ना); पुंलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘after the day was done / when the day had passed’ (temporal-instrumental)

• गोरसस्य: of cow’s milk
• गोरसस्य: Sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक) + रस (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (गोः रसः); पुंलिङ्गे षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्

• एव: indeed/only
• एव: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अवधारणार्थक-निपातः (only/indeed)

• पान-अर्थम्: for drinking
• पान-अर्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: पान (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी-तत्पुरुषः (पानाय अर्थः); नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; प्रयोजनवाचकः

• समुपस्थिताः: assembled/approached
• समुपस्थिताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम्-उप-स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (क्त); पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; ‘having approached/assembled’

Speaker

Narrator (contextual purāṇic narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A group of travel-worn sages arrive at Prabhāsa, immerse in the sacred waters, emerge refreshed, and approach to drink milk offered as divine hospitality.

Characters & Entities

• Devī (implied)
• Tīrtha/Kuṇḍa (implied)
• Brāhmaṇas/Ascetics

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tīrtha-snānā is portrayed as both purifying and restorative, preparing the pilgrim for further worship and right conduct.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The warm-water kuṇḍa established by the Goddess within Prabhāsakṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

Bathing (saṃplava/snānā) and performing āhnika (kṛtāhna) before partaking of food/drink.