Adhyaya 285
এই অধ্যায়ত শিৱ–দেৱীৰ ধৰ্মসংবাদ তীৰ্থযাত্ৰাৰ ক্ৰমত বৰ্ণিত। ঈশ্বৰে দেৱীক ন্যাঙ্কুমতী নদীৰ পবিত্ৰ স্থানসমূহলৈ নিৰ্দেশ কৰে—গোষ্পদ নামৰ শ্ৰেষ্ঠ তীৰ্থত গয়া-শ্ৰাদ্ধ, বৰাহ-দৰ্শন, তাৰপিছত হৰিৰ ধাম দৰ্শন, মাতৃগণৰ পূজা, আৰু নদী–সমুদ্ৰ সঙ্গমত স্নান। তাৰ পাছত পূৰ্ব দিশে ন্যাঙ্কুমতীৰ মনোৰম তীৰত অৱস্থিত দিৱ্য অগস্ত্যাশ্ৰমৰ মাহাত্ম্য কোৱা হয়; ই ‘ক্ষুধা-হৰ’ আৰু পাপ-নাশক বুলি খ্যাত। দেৱীয়ে সোধে—বাতাপি কিয় দমন হ’ল, অগস্ত্যৰ ক্ৰোধৰ কাৰণ কি? ঈশ্বৰে ইল্বল–বাতাপিৰ কপট আতিথ্যৰ কাহিনী কয়—তেওঁলোকে ব্ৰাহ্মণক বাৰে বাৰে হত্যা কৰি পুনৰ্জীৱনৰ যুক্তিৰে প্ৰতাৰণা কৰিছিল; তেতিয়া ব্ৰাহ্মণসকলে অগস্ত্যৰ শৰণ লয়। প্ৰভাসত অগস্ত্য মেষৰূপে ৰন্ধা বাতাপিক ভক্ষণ কৰি তাৰ পুনৰুত্থান-যোজনা নষ্ট কৰে আৰু ইল্বলক ভস্ম কৰে; তাৰ পাছত ধনসমৃদ্ধ স্থান ব্ৰাহ্মণসকলক দান কৰে—সেইবাবে সেই ক্ষেত্ৰ ‘ক্ষুধা-হৰ’ নামে প্ৰসিদ্ধ হয়। দৈত্যভক্ষণজনিত দোষশান্তিৰ বাবে গঙ্গাক আহ্বান কৰা হয়; গঙ্গা তাত প্ৰতিষ্ঠিত হৈ অগস্ত্যক পাৱন কৰে আৰু তাতেই ‘গঙ্গেশ্বৰ’ শিৱলিঙ্গৰ নাম প্ৰচলিত হয়। গঙ্গেশ্বৰ দৰ্শন কৰি স্নান, দান আৰু জপ কৰিলে নিষিদ্ধ ভক্ষণজনিত পাপ মোচন হয় বুলি তীৰ্থমাহাত্ম্য স্পষ্ট কৰা হৈছে।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि पुनर्न्यंकुमतीं नदीम् । तत्र कृत्वा गयाश्राद्धं गोष्पदे तीर्थ उत्तमे
ঈশ্বৰে ক’লে: তেতিয়া, হে মহাদেৱী, পুনৰ ন্যংকুমতী নদীলৈ যোৱা উচিত। তাত উত্তম তীৰ্থ ‘গোষ্পদ’ত গয়া-শ্ৰাদ্ধ সম্পন্ন কৰিলে মহাপুণ্য লাভ হয়।
Verse 2
ततः पश्येद्वराहं तु तस्माद्धरिगृहं व्रजेत् । तत्र मातृस्तु संपूज्य स्नात्वा सागरसंगमे
তাৰ পাছত বৰাহদেৱৰ দৰ্শন কৰিব; তাতৰ পৰা হৰিৰ মন্দিৰলৈ যাব। তাত মাতৃদেৱীসকলক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰি সাগৰ-সঙ্গমত স্নান কৰিব।
Verse 3
न्यंकुमत्यर्णवोपेते ततः पूर्वमनु व्रजेत् । अगस्तेराश्रमं दिव्यं क्षुधाहरमितिस्मृतम्
তাৰ পাছত ন্যংকুমতী সাগৰত মিলিত হোৱা তীৰৰ ওচৰত, পূব দিশে আগবাঢ়ি অগস্ত্যৰ দীপ্তিমান আশ্ৰমলৈ যাব; যাক ‘ক্ষুধা-হৰ’ বুলি স্মৰণ কৰা হয়।
Verse 4
यत्रेल्वलं च वातापिं संहृत्य भगवान्मुनिः । मुक्त्वाऽपद्भ्यो ब्राह्मणांश्च तेभ्यः स्थानं ततो ददौ
সেই ঠাইত ভগৱান মুনিয়ে ইল্বল আৰু বাতাপীক সংহাৰ কৰিলে; আৰু ব্ৰাহ্মণসকলক বিপদৰ পৰা মুক্ত কৰি, তেওঁলোকক তেতিয়া নিৰ্ভয় আশ্ৰয়স্থান দান কৰিলে।
Verse 5
अगस्त्याश्रममेतद्धि अगस्तिप्रियमुत्तमम् । न्यंकुमत्यास्तटे रम्ये सर्वपातकनाशने
নিশ্চয়েই এইটো অগস্ত্যৰ আশ্ৰম—অগস্ত্যৰ অতি প্ৰিয় আৰু উত্তম—ন্যংকুমতীৰ মনোৰম তীৰত, যি সকলো পাপ বিনাশ কৰে।
Verse 6
देव्युवाच । अगस्तिनेह वातापिः किमर्थमुपशामितः । अत्र वै किंप्रभावश्च स दैत्यो ब्राह्मणांतकः । किमर्थं चोद्गतो मन्युरगस्तेस्तु महात्मनः
দেৱীয়ে ক’লে: “অগস্ত্যই ইয়াত বাতাপীক কিয় দমন কৰিলে? ইয়াত কিহৰ বিশেষ প্ৰভাৱ আছে, যিহেতু সেই দৈত্য ব্ৰাহ্মণ-ঘাতক আছিল? আৰু মহাত্মা অগস্ত্যৰ ক্ৰোধ কিয় উদিত হ’ল?”
Verse 7
ईश्वर उवाच । इल्वलो नाम दैत्येन्द्र आसीद्वै वरवर्णिनि । मणिमत्यां पुरा पुर्यां वातापिस्तस्य चानुजः
ঈশ্বৰে ক’লে: ‘হে সুন্দৰবৰ্ণিনী, পূৰ্বতে মণিমতী নামৰ নগৰত ইল্বল নামৰ দানৱৰ অধিপতি আছিল; আৰু তাৰ অনুজ ভাতাপি আছিল।’
Verse 8
स ब्राह्मणं तपोयुक्तमुवाच दितिनंदनः । पुत्र मे भगवन्नेकमिंद्रतुल्यं प्रयच्छतु
তেতিয়া দিতিৰ পুত্ৰে তপস্যাযুক্ত সেই ব্ৰাহ্মণক ক’লে: “হে ভগৱন, মোক এটা পুত্ৰ দান কৰক—যি ইন্দ্ৰৰ তুল্য।”
Verse 9
तस्मिन्स ब्राह्मणो नैच्छत्पुत्रं दातुं तथाविधम् । चुक्रोध दितिजस्तस्य ब्राह्मणस्य ततो भृशम्
কিন্তু সেই ব্ৰাহ্মণে তেনে ধৰণৰ পুত্ৰ দিবলৈ ইচ্ছা নকৰিলে। তেতিয়া দিতিজে সেই ব্ৰাহ্মণৰ ওপৰত অতিশয় ক্ৰোধ কৰিলে।
Verse 10
प्रभासक्षेत्रमासाद्य स दैत्यः पापबुद्धिमान् । मेषरूपी च वातापिः कामरूपोऽभवत्क्षणात्
প্ৰভাসক্ষেত্ৰত উপস্থিত হৈ সেই পাপবুদ্ধি দানৱ—ভাতাপি—ক্ষণমাত্ৰতে কামৰূপী হৈ মেষৰূপ ধাৰণ কৰিলে।
Verse 11
संस्कृत्य भोजयेत्तत्र विप्रान्स च जिघांसति । समा ह्वयति तं वाचा गतं चैव ततः क्षयम्
তাত তেওঁ ৰান্ধি-সাজি বিপ্ৰসকলক ভোজন কৰোৱাইছিল, কিন্তু অন্তৰে তেওঁলোকক বধ কৰাৰ ইচ্ছা আছিল। তাৰপিছত তেওঁ বাক্যেৰে তাক পুনৰ আহ্বান কৰিছিল, আৰু সি অৱশেষত বিনাশলৈ গৈ পৰিছিল।
Verse 12
स पुनर्देहमास्थाय जीवन्स्म प्रत्यदृश्यत । ततो वातापिरपि तं छागं कृत्वा सुसंस्कृतम् । ब्राह्मणं भोजयित्वा तु पुनरेव समाह्वयत्
সিও পুনৰ দেহ ধৰি জীৱিত অৱস্থাত আকৌ দেখা দিলে। তাৰ পাছত বাতাপিও সুসজ্জিত ছাগ ৰূপ ধৰি, ব্ৰাহ্মণক ভোজন কৰাই, পুনৰায় আহ্বান কৰা হ’ল।
Verse 13
स तस्य पार्श्वं निर्भिद्य ब्राह्मणस्य महात्मनः । वातापिः प्रहसंस्तत्र निश्चक्राम द्विजोदरात्
সেই মহাত্মা ব্ৰাহ্মণৰ কাষ ফালি, বাতাপি তাত হাঁহি মাৰি দ্বিজৰ উদৰৰ পৰা বাহিৰ ওলাই আহিল।
Verse 14
एवं स ब्राह्मणान्देवि भोजयित्वा पुनःपुनः । विनिर्भिद्योदरं तेषामेवं हंति द्विजान्बहून्
এইদৰে, হে দেবী, সি ব্ৰাহ্মণসকলক বাৰে বাৰে ভোজন কৰাই, তেওঁলোকৰ উদৰ ফালি দিত; এইভাৱেই সি বহু দ্বিজক বধ কৰিছিল।
Verse 15
ततो वै ब्राह्मणाः सर्वे भयभीताः प्रदुद्रुवुः । अगस्तेराश्रमं जग्मुः कथयामासुरग्रतः
তেতিয়া সকলো ব্ৰাহ্মণ ভয়ত আতংকিত হৈ পলাই গ’ল। তেওঁলোকে অগস্ত্যৰ আশ্ৰমলৈ গৈ সন্মুখতে সকলো কথা জনালে।
Verse 16
भगवञ्छृणु नो वाक्यमस्माकं तु भयावहम् । निमंत्रिताः स्म सर्वे वा इल्वलेन वयं प्रभो
“হে ভগৱান, আমাৰ কথা শুনক; ই আমাৰ বাবে ভয়ংকৰ। হে প্ৰভু, ইল্বলে আমাক সকলোকে নিমন্ত্ৰণ কৰিছে।”
Verse 17
अस्माकं मृत्युरूपं तद्भोजनं नास्ति संशयः । तदस्मान्रक्ष भगवन्विषण्णागतचेतसः
আমালৈ সেই ভোজনেই মৃত্যুৰূপ—ইয়াত একো সন্দেহ নাই। সেয়ে, হে ভগৱান, আমাক ৰক্ষা কৰা; দুখে ব্যাকুল, বিষণ্ণচিত্তে আমি তোমাৰ শৰণ লৈ আহিছোঁ।
Verse 18
ततः प्रभासमासाद्य यत्र तौ दैत्यपुंगवौ । ब्रह्मघ्रौ पापनिरतौ ददर्श स महामुनिः
তাৰ পাছত তেওঁ প্ৰভাস—পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰ—ত উপনীত হ’ল, য’ত সেই দুজন দানৱপুঙ্গৱ আছিল। ব্ৰাহ্মণঘাতক, পাপত নিমগ্ন সেই দুজনক মহামুনিয়ে তাত দেখিলে।
Verse 19
वातापिं संस्कृतं दृष्ट्वा मेषरूपं महासुरम् । उवाच देहि मे भोज्यं बुभुक्षा मम वर्तते
বাতাপিক সংস্কৃত (পকোৱা) অৱস্থাত দেখি, মেষৰূপী সেই মহাসুৰক লক্ষ্য কৰি তেওঁ ক’লে—“মোক খাবলৈ কিবা দিয়া; মোৰ ভিতৰত ভোক উঠিছে।”
Verse 20
इत्युक्तौ स्वागतं तत्र चक्राते मुनये तदा । भगवन्भोजनं तुभ्यं दास्येऽहं बहुविस्तरम् । कियन्मानस्तवाहारस्तावन्मानं पचाम्यहम्
এনেদৰে কোৱা মাত্ৰেই তেওঁলোকে তাত মুনিক স্বাগতম জনালে। “হে ভগৱন, মই তোমাক বহুবিস্তাৰ ভোজন দিম। তোমাৰ আহাৰৰ যিমান পৰিমাণ, সিমান পৰিমাণেই মই ৰান্ধিম।”
Verse 21
अगस्त्य उवाच । अन्नं पचस्व दैत्येन्द्र किंचित्तृप्तिर्भविष्यति । एवमस्त्विति दैत्येन्द्रः पक्वमाह महामुने
অগস্ত্য ক’লে—“হে দৈত্যেন্দ্ৰ, অন্ন ৰান্ধা; কিঞ্চিৎ তৃপ্তি নিশ্চয় হ’ব।” দৈত্যেন্দ্ৰে ক’লে—“এৱমস্তু,” আৰু মহামুনিক ক’লে—“পকিল।”
Verse 22
आस्यतामासनमिदं भुज्यतां स्वेच्छया मुने । इत्युक्तोऽघोरमंत्रं स जपन्कल्पांतकारकम् । धुर्यासनमथासाद्य निषसाद महामुनिः
“হে মুনি, এই আসনত বহা; ইচ্ছামতে ভোজন কৰা।” এইদৰে কোৱা হ’লে মহামুনিয়ে কল্পান্ত-নাশক অঘোৰ মন্ত্র জপ কৰি, সন্মানিত আসনৰ ওচৰলৈ গৈ তাত বহিল।
Verse 23
तं पर्यवेषद्दैत्येंद्र इल्वलः प्रहसन्निव । शतहस्तप्रमाणेन राशिमन्नस्य सोऽकरोत्
তাৰ পাছত দৈত্যেন্দ্ৰ ইল্বলে যেন উপহাসে হাঁহি মাৰি তেওঁক পৰিবেশন কৰিলে আৰু সি সোঁ হাতৰ মাপে শতহস্ত পৰিমাণে অন্নৰ এটা ডাঙৰ ৰাশি সাজিলে।
Verse 24
ततो हष्टमनाऽगस्त्यः प्राग्रसत्कवलद्वयम् । रूपं कृत्वा महत्तद्वद्यद्वत्सागरशोषणे
তাৰ পাছত আনন্দিতচিত্ত অগস্ত্য মুনিয়ে প্ৰথমে দুটা কৱল গিলিলে। তেওঁ সাগৰ শোষণৰ সময়ত যেনেকৈ কৰিছিল, তেনেকৈ বিশাল ৰূপ ধাৰণ কৰিলে।
Verse 25
समस्तमेव तद्भोज्यं वातापिं बुभुजे ततः । भुक्तवत्यसुरो ह्वानमकरोत्तस्य इल्वलः
তাৰ পাছত তেওঁ সেই সমগ্ৰ ভোজন—ৱাতাপিকোসহ—ভক্ষণ কৰিলে। অসুৰটো ভক্ষিত হোৱাৰ পাছত ইল্বলে তাক বাহিৰ ওলাই আহিবলৈ ডাকি উঠিল।
Verse 26
ततोऽसौ दत्तवानन्नमगस्त्यस्य महात्मनः । भस्मीचकार सर्वं स तदन्नं च सदानवम्
তাৰ পাছত মহাত্মা অগস্ত্যক অন্ন দিয়া হোৱাৰ পিছত, তেওঁ সেই অন্ন আৰু তাৰ ভিতৰত থকা দানৱকো সম্পূৰ্ণ ভস্ম কৰি পেলালে।
Verse 27
इल्वलं क्रोधमुष्ट्या तु भस्मीचक्रे महामुनिः । ततो हाहारवं कृत्वा सर्वे दैत्या ननंशिरे
তেতিয়া মহামুনিয়ে ক্ৰোধমুষ্টিৰ এক আঘাতে ইল্বালক ভস্ম কৰি দিলে। তাৰ পাছত ‘হায় হায়’ বুলি আৰ্তনাদ কৰি সকলো দৈত্য পলাই গ’ল।
Verse 28
ततोऽगस्त्यो महातेजा आहूय द्विजपुंगवान् । तत्स्थानं च ददौ तेभ्यो दैत्य्रानां द्रव्यपूरितम्
তেতিয়া মহাতেজস্বী অগস্ত্য ঋষিয়ে শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকলক আহ্বান কৰি, দৈত্যসকলৰ ধনেৰে পূৰ্ণ সেই স্থান তেওঁলোকক দান কৰিলে।
Verse 29
क्षुधा हृता ततो देवि तत्रागस्त्यस्य दानवैः । तेन क्षुधा हरंनाम स्थानमासीद्विजन्मनाम्
তাৰ পাছত, হে দেবী, তাত দানৱসকলে অগস্ত্যৰ ক্ষুধা দূৰ কৰিলে। সেয়ে দ্বিজসকলৰ মাজত সেই স্থান ‘ক্ষুধা-হৰ’—ক্ষুধা নাশক—নামে খ্যাত হ’ল।
Verse 30
तस्य पश्चिमभागे तु नातिदूरे व्यवस्थितम् । गंगेश्वरमिति ख्यातं गंगया यत्प्रतिष्ठितम्
তাৰ পশ্চিম ভাগত, বেছি দূৰ নহয়, ‘গঙ্গেশ্বৰ’ নামে খ্যাত এক ধাম আছে, যাক দেৱী গঙ্গাই তাত প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।
Verse 31
वातापिभक्षणेपूर्वमगस्त्येन महात्मना । दैत्यसंभक्षणोत्पन्नसर्वपातकशुद्धये । समाहूता महादेवि गंगापातकनाशिनी
বাতাপী ভক্ষণৰ আগতে, হে মহাদেবী, মহাত্মা অগস্ত্যই দৈত্যভক্ষণৰ পৰা উদ্ভৱ হ’ব পৰা সকলো পাপ শুদ্ধ কৰিবলৈ, পাপনাশিনী দেৱী গঙ্গাক আহ্বান কৰিলে।
Verse 32
ततो देवि समा याता गंगा पातकनाशिनी । शुद्धिं चकार तस्यर्षेस्तत्र स्थाने स्थिताऽभवत्
তেতিয়া, হে দেবী, পাপনাশিনী গঙ্গা আহিল; তেখেতে সেই ঋষিক শুদ্ধ কৰিলে আৰু সেই স্থানতেই স্থিত হৈ ৰ’ল।
Verse 33
अगस्त्यस्याऽश्रमे रम्ये नृणां पापभयापहे । तत्र गंगेश्वरं दृष्ट्वा अभक्ष्योद्भवपातकात् । मुच्यते नात्र संदेहः स्नानदानजपादिना
অগস্ত্যৰ মনোৰম আশ্ৰমত, যি মানুহৰ পাপ-ভয় দূৰ কৰে, তাত গঙ্গেশ্বৰক দৰ্শন কৰিলে নিষিদ্ধ আহাৰৰ পৰা উৎপন্ন পাপৰ পৰা মুক্তি পোৱা যায়—ইয়াত সন্দেহ নাই; বিশেষকৈ স্নান, দান, জপ আদি কৰ্মেৰে।
Verse 285
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमेप्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये न्यंकुमतीमाहात्म्येऽगस्त्याश्रमगंगेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम पञ्चाशीत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী স্কান্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতিসাহস্ৰ্য সংহিতাৰ সপ্তম প্ৰভাসখণ্ডত, প্ৰথম প্ৰভাসক্ষেত্ৰমাহাত্ম্যৰ ন্যংকুমতীমাহাত্ম্য অন্তৰ্গত “অগস্ত্যাশ্ৰমস্থিত গঙ্গেশ্বৰ-মাহাত্ম্য বৰ্ণনা” নামক দুইশ পঁচাশি তম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।