
এই অধ্যায়ত শিৱ–দেৱীৰ সংলাপৰ জৰিয়তে প্ৰভাসক্ষেত্ৰত অৱস্থিত চ্যৱনেশ্বৰ লিঙ্গৰ মাহাত্ম্য বৰ্ণনা কৰা হৈছে; ইয়াক ‘সৰ্বপাতকনাশন’ বুলি কোৱা হৈছে। তাৰ পিছত ভাৰ্গৱ ঋষি চ্যৱনৰ পূৰ্বকথা আহে—তেওঁ প্ৰভাসলৈ আহি ঘোৰ তপস্যা কৰি স্থাণুৰ দৰে অচল হৈ পৰে; বাল্মীক, লতা আৰু পিঁপড়াই ঢাকি পেলালেও তপস্যাত অটল থাকে। ৰাজা শৰ্য্যাতি ডাঙৰ পৰিবাৰসহ তীৰ্থযাত্ৰাত কন্যা সুকন্যাক লৈ তাত উপস্থিত হয়। সুকন্যা সখীসকলৰ সৈতে ঘূৰি ফুৰোঁতে বাল্মীকৰ ওচৰলৈ গৈ ঋষিৰ চকুক দীপ্ত বস্তু বুলি ভুল বুজি কাঁটাৰে বিন্ধে। ঋষিৰ ক্ৰোধত ৰাজসেনাত দণ্ডৰূপ বাধা নামে—মল-মূত্ৰ বিসৰ্জনত ৰোধ হোৱা ধৰণৰ যন্ত্ৰণা। অনুসন্ধানত সুকন্যাই নিজৰ দোষ স্বীকাৰ কৰে; শৰ্য্যাতিয়ে ক্ষমা বিচাৰে। চ্যৱন ঋষিয়ে ক্ষমা দিয়ে, কিন্তু শর্ত ৰাখে—সুকন্যাক তেওঁৰ সৈতে বিবাহ দিব লাগিব; ৰজাই সন্মতি দিয়ে। শেষত সুকন্যাৰ আদৰ্শ সেৱা বৰ্ণিত—নিয়ম, অতিথিসত্কাৰ আৰু ভক্তিৰে তপস্বী স্বামীৰ পৰিচৰ্যা কৰি দায়িত্ব, প্ৰায়শ্চিত্ত আৰু নিষ্ঠাসেৱাৰ ধৰ্মক তীৰ্থমাহাত্ম্যৰ সৈতে সংযোগ কৰে।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि च्यवनेश्वरमुत्तमम् । तत्रैव संस्थितं लिंगं सर्वपातकनाशनम्
ঈশ্বৰে ক’লে: তাৰ পাছত, হে মহাদেৱী, উত্তম চ্যৱনেশ্বৰলৈ যোৱা উচিত। তাতেই স্থাপিত লিঙ্গ আছে, যি সকলো পাপ বিনাশ কৰে।
Verse 2
यत्र शर्यातिना दत्ता सुकन्या सा महर्षये । यत्र संस्तंभितं सैन्यमानाहार्त्तमथाकरोत्
ইয়াতেই ৰজা শৰ্য্যাতিয়ে সুকন্যাক মহাৰ্ষিক দান কৰিছিল; আৰু ইয়াতেই সেনাবাহিনী ৰোধ কৰা হৈছিল আৰু তাৰ পাছত সিহঁতক নিবৃত্ত কৰা হৈছিল।
Verse 3
एष शर्यातियज्ञस्य देशो देवि प्रकाशते । प्रभासक्षेत्रमध्ये तु साक्षात्पातकनाशनः
হে দেবি, এই স্থানেই শৰ্য্যাতিৰ যজ্ঞৰ দেশ বুলি খ্যাত। প্ৰভাসক্ষেত্ৰৰ মধ্যভাগত ই সাক্ষাৎ পাপ-নাশক ৰূপে প্ৰকাশিত।
Verse 4
साक्षात्तत्राभजत्सोममश्विभ्यां सह कौशिकः । चुकोप भार्गवश्चैव महेन्द्राय महातपाः
তাত কৌশিকে অশ্বিনীদ্বয়ৰ সৈতে সাক্ষাতে সোমৰস ভাগ কৰিলে; আৰু মহাতপস্বী ভাৰ্গৱো মহেন্দ্ৰ (ইন্দ্ৰ)ৰ প্ৰতি ক্ৰোধিত হ’ল।
Verse 5
संस्तंभयामास च तं वासवं च्यवनः प्रभुः । सुकन्यां चापि भार्यां स राजपुत्रीमवाप्तवान्
প্ৰভাৱান চ্যৱন ঋষিয়ে স্বয়ং বাসৱ (ইন্দ্ৰ)কো স্তম্ভিত কৰি ৰাখিলে; আৰু তেওঁ ৰজাৰ কন্যা সুকন্যাক পত্নী ৰূপে লাভ কৰিলে।
Verse 6
देव्युवाच । कथं विष्टंभितस्तेन भगवान्पाकशासनः । किमर्थं भार्गवश्चापि कोपं चक्रे महातपाः
দেৱীয়ে ক’লে: “তেওঁ কেনেকৈ ভগৱান পাকশাসন (ইন্দ্ৰ)ক স্তম্ভিত কৰিলে? আৰু মহাতপস্বী ভাৰ্গৱে কিহৰ কাৰণে ক্ৰোধ কৰিলে?”
Verse 7
नासत्यौ च कथं ब्रह्मन्कृ तवान्सोमपायिनौ । तत्सर्वं च यथावृत्तमाख्यातु भगवान्मम
“আৰু হে ব্ৰাহ্মণ! নাসত্য দ্বয়ক কেনেকৈ সোমপায়ী কৰিলে? যি দৰে সকলো ঘটিল, সেই সকলো ভগৱান দয়া কৰি মোক বৰ্ণনা কৰক।”
Verse 8
ईश्वर उवाच । भृगोर्महर्षेः पुत्रोऽभूच्च्यवनो नाम नामतः । स प्रभासं समासाद्य तपस्तेपे महामुनिः
ঈশ্বৰে ক’লে: “মহর্ষি ভৃগুৰ পুত্ৰৰ নাম আছিল চ্যৱন, নামতে প্ৰখ্যাত। তেওঁ প্ৰভাসত উপস্থিত হৈ সেই মহামুনিয়ে তপস্যা কৰিলে।”
Verse 9
स्थाणुभूतो महातेजा वीरस्थाने च भामिनि । अतिष्ठत्सुचिरं कालमेकदेशे वरानने
হে তেজস্বিনী ভামিনী! সেই বীৰস্থানত তেওঁ অতি দীঘল সময় স্তম্ভৰ দৰে অচল হৈ, একে ঠাইত থিয় হৈ ৰ’ল, হে সুন্দৰ-মুখী।
Verse 10
स वल्मीकोऽभवत्तत्र लताभिरभिसंवृतः । कालेन महता देवि समाकीर्णः पिपीलकैः
হে দেবী! সময়ৰ গতিৰে তেওঁ তাত লতাৰে আৱৃত হৈ, বাল্মীক (পিপীলিকাৰ ঢিপ) সদৃশ হ’ল; বহু যুগ পাৰ হোৱাত পিপীলিকাই চাৰিওফালে ভৰি পৰিল।
Verse 11
स तथा संवृतो धीमान्मृत्पिंड इव सर्वतः । तप्यते स्म तपो घोरं वल्मीकेन समावृतः
এইদৰে চাৰিওফালে মাটিৰ ঢেলা সদৃশ আৱৃত হৈ, বুদ্ধিমানজন বাল্মীকে ঢাকি থকাৰ মাজতে ভয়ংকৰ তপস্যা কৰি থাকিল।
Verse 12
अथास्य यातकालस्य शर्यातिर्नाम पार्थिवः । तीर्थयात्राप्रसंगेन श्रीसोमेशदिदृक्षया । आजगाम महाक्षेत्रं प्रभासं पापनाशनम्
তাৰ পাছত সময় গতিৰে, শৰ্য্যাতি নামৰ ৰজা তীৰ্থযাত্ৰাৰ উপলক্ষে, শ্ৰী সোমেশৰ দৰ্শন কামনা কৰি, পাপনাশক মহাক্ষেত্ৰ প্ৰভাসলৈ আহিল।
Verse 13
तस्य स्त्रीणां सहस्राणि चत्वार्यासन्परिग्रहाः । एकैव तु सुता शुभ्रा सुकन्यानाम नामतः
তেওঁৰ চাৰিহাজাৰ পত্নী আছিল; কিন্তু উজ্জ্বল একমাত্ৰ কন্যা আছিল, নামত সুকন্যা বুলি খ্যাত।
Verse 14
सा सखीभिः परिवृता सर्वाभरणभूषिता । चंक्रम्यमाणा वल्मीकं भार्गवस्य समासदत्
সখীসকলৰ দ্বাৰা পৰিবৃতা, সকলো অলংকাৰৰে ভূষিতা হৈ, ঘূৰি-ফুৰি চলোঁতে তাই ভাৰ্গৱৰ বাল্মীক (পিঁপৰাৰ ঢিপ)ৰ ওচৰত উপনীত হ’ল।
Verse 15
सा चैव सुदती तत्र पश्यमाना मनोरमान् । वनस्पतीन्विचिन्वंती विजहार सखीवृता
তাত সেই সুদন্তী কন্যাই মনোৰম বনস্পতিসকল চাই চাই, গছ-গছনি আৰু ফুল-পাত বাছি ল’লে, সখীসকলৰ সৈতে আনন্দেৰে বিচৰণ কৰিলে।
Verse 16
रूपेण वयसा चैव सुरापानमदेन च । बभंज वनवृक्षाणां शाखाः परम पुष्पिताः
ৰূপ-যৌৱনৰ গৰ্বে আৰু সুৰাপানৰ মদে মত্ত হৈ, তাই বনবৃক্ষসকলৰ অতি ফুলেৰে ভৰা ডাল-শাখা ভাঙি পেলালে।
Verse 17
तां सखीरहितामेकामेकवस्त्रामलंकृताम् । ददर्श भार्गवो धीमांश्चरंतीमिव विद्युतम्
ধীমন্ত ভাৰ্গৱ ঋষিয়ে তাইক একাকী—সখীৰহিতা—অলংকৃত আৰু একমাত্ৰ বস্ত্ৰধাৰিণী, বিজুলীৰ দৰে বিচৰণ কৰা দেখিলে।
Verse 18
तां पश्यमानो विजने स रेमे परमद्युतिः । क्षामकण्ठश्च ब्रह्मर्षिस्तपोबलसमन्वितः
নিৰ্জন ঠাইত তাইক চাই চাই সেই পৰম তেজস্বী আনন্দিত হ’ল; তাতেই ক্ষীণকণ্ঠ ব্ৰহ্মর্ষি তপোবলে সমন্বিত হৈ উপস্থিত আছিল।
Verse 19
तामभाषत कल्याणीं सा चास्य न शृणोति वै । ततः सुकन्या वल्मीके दृष्ट्वा भार्गवचक्षुषी
তেওঁ সেই কল্যাণী কন্যাক কথা ক’লে, কিন্তু তাই তেওঁৰ কথা নুশুনিলে। তেতিয়া সুকন্যাই বাল্মীকৰ ভিতৰত ভাৰ্গৱ ঋষিৰ চকু দেখি লক্ষ্য কৰিলে।
Verse 20
कौतूहलात्कण्टकेन बुद्धिमोहबलात्कृता । किन्नु खल्विदमित्युक्त्वा निर्बिभेदास्य लोचने
কৌতূহলত, মোহে বুদ্ধি আচ্ছন্ন হৈ, তাই ক’লে—“এয়া সঁচাকৈ কি?” আৰু কাঁটাৰে তেওঁৰ চকু দুটা বিন্ধিলে।
Verse 21
अकुध्यत्स तया विद्धो नेत्रे परममन्युमान् । ततः शर्यातिसैन्यस्य शकृन्मूत्रे समावृणोत्
তাই তেওঁৰ চকু বিন্ধিলেও, পৰম ক্ৰোধসম্ভৱ হ’লেও, তেওঁ ক্ৰুদ্ধ নহ’ল। কিন্তু তাৰ পাছত তেওঁ ৰজা শৰ্য্যাতিৰ সৈন্যৰ শকৃৎ-মূত্ৰৰ গতি ৰুদ্ধ কৰিলে।
Verse 22
ततो रुद्धे शकृन्मूत्रे सैन्यमानाहदुःखितम् । तथागतमभिभेक्ष्य पर्यतप्यत पार्थिवः
যেতিয়া শকৃৎ-মূত্ৰ ৰুদ্ধ হ’ল, সৈন্যদল পীড়িত হৈ দুখে চিঞৰি উঠিল। যি ঘটিল তাক দেখি ৰজা গভীৰভাৱে ব্যাকুল হ’ল।
Verse 23
तपोनित्यस्य वृद्धस्य रोषणस्य विशेषतः । केनापकृतमद्येह भार्गवस्य महात्मनः । ज्ञातं वा यदि वाऽज्ञातं तदिदं ब्रूत मा चिरम्
“এই মহাত্মা ভাৰ্গৱ সদা তপস্যাত নিবিষ্ট, বৃদ্ধ, আৰু ক্ৰুদ্ধ হ’লে বিশেষ ভয়ংকৰ। আজি ইয়াত কোনে তেওঁৰ অপকাৰ কৰিলে? জ্ঞাতে বা অজ্ঞাতে—বিলম্ব নকৰিবা, সোনকালে কোৱা।”
Verse 24
तत्रोचुः सैनिकाः सर्वे न विद्मोऽपकृतं वयम् । सर्वोपायैर्यथाकामं भवान्समधिगच्छतु
তেতিয়া সকলো সৈন্যই ক’লে, “এই অপকাৰ কোনে কৰিলে আমি নাজানোঁ। আপুনি যি উপায় যথোচিত বুলি ভাবিব, সেই উপায়ে ইয়াক বিচাৰি উলিয়াওক।”
Verse 25
ततः स पृथिवीपालः साम्ना चोग्रेण च स्वयम् । पर्यपृच्छत्सुहृद्वर्गं प्रत्यजानन्न चैव ते
তাৰ পাছত পৃথিৱীৰ ৰক্ষক ৰজাই কেতিয়াবা কোমল বাক্যৰে, কেতিয়াবা কঠোৰ বাক্যৰে নিজেই নিজৰ সখী-মিত্ৰবৰ্গক সোধ-পোছ কৰিলে; তথাপি তেওঁলোকে একো স্বীকাৰ নকৰিলে।
Verse 26
आनाहार्त्तं ततो दृष्ट्वा तत्सैन्यं संमुखोदितम् । पितरं दुःखितं चापि सुकन्यैवमथाब्रवीत्
তাৰ পাছত সন্মুখত থিয় হৈ থকা সেই সৈন্যদলক আহাৰবিহীন যেন দুখিত দেখি, আৰু নিজৰ পিতাকো শোকাকুল দেখি, সুকন্যাই এইদৰে ক’লে।
Verse 27
मया तातेह वल्मीके दृष्टं सर्वमभिज्वलत् । उद्द्योतवदविज्ञानात्तन्मया विद्धमन्तिकात्
“হে পিতা, মই ইয়াত এই বাল্মীকৰ ভিতৰত সকলো জ্বলন্ত দেখিছিলোঁ। অজ্ঞানত তাক উজ্জ্বল জ্যোতি বুলি ভাবি, ওচৰৰ পৰা মই তাক আঘাত কৰিলোঁ।”
Verse 28
एतच्छ्रुत्वा तु शर्याति र्वल्मीकं क्षिप्रमभ्यगात् । तत्रापश्यत्तपोवृद्धं वयोवृद्धं च भार्गवम्
এই কথা শুনি শৰ্য্যাতিয়ে তৎক্ষণাৎ বাল্মীকৰ ওচৰলৈ গ’ল। তাত তেওঁ ভাৰ্গৱক দেখিলে—তপস্যাৰে মহীয়ান আৰু বয়সতো বৃদ্ধ।
Verse 29
अथावदत्स्वसैन्यार्थं प्रांजलिः स महीपतिः । अज्ञानाद्बालया यत्ते कृतं तत्क्षंतुमर्हसि
তেতিয়া মহাৰাজে দুহাত জোৰ কৰি নিজৰ সৈন্যৰ হৈ ক’লে— “অজ্ঞানত এজনী কিশোৰীয়ে আপোনাৰ প্ৰতি যি অপৰাধ কৰিলে, হে মহাত্মা, অনুগ্ৰহ কৰি ক্ষমা কৰক।”
Verse 30
ततोऽब्रवीन्महीपालं च्यवनो भार्गवस्तदा । रूपौदार्यसमायुक्तां लोभमोहसमावृताम्
তেতিয়া চ্যৱন ভাৰ্গৱে মহীপালক ক’লে— “সেই কন্যা ৰূপ আৰু উদাৰতাৰে সমৃদ্ধ, কিন্তু লোভ আৰু মোহে আচ্ছন্ন।”
Verse 31
तामेव प्रतिगृह्याहं राजन्दुहितरं तव । क्षमिष्यामि महीपाल सत्यमेतद्ब्रवीमि ते
“হে ৰাজন, তোমাৰ সেই কন্যাক যদি মই গ্ৰহণ কৰোঁ, তেন্তে হে ভূমিপাল, মই সেই অপৰাধ ক্ষমা কৰিম—এই কথা তোমাক সত্যকৈ ক’লোঁ।”
Verse 32
ईश्वर उवाच । ऋषेर्वचनमाज्ञाय शर्यातिरविचारयन् । ददौ दुहितरं तस्मै च्यवनाय महात्मने
ঈশ্বৰ ক’লে— ঋষিৰ বাক্য বুজি শৰ্য্যাতিয়ে একো দ্বিধা নকৰাকৈ সেই মহাত্মা চ্যৱনক নিজৰ কন্যা দান কৰিলে।
Verse 33
प्रतिगृह्य च तां कन्यां भगवान्प्रससाद ह । प्राप्ते प्रसादे राजा तु ससैन्यः पुरमाव्रजत्
সেই কন্যাক গ্ৰহণ কৰি ভগৱান ঋষি প্ৰসন্ন হ’ল। প্ৰসাদ লাভ হোৱাত ৰজা সৈন্যসহ নগৰলৈ উভতি গ’ল।
Verse 34
सुकन्यापि पतिं लब्ध्वा तपस्विनमनिन्दितम् । नित्यं पर्यचरत्प्रीत्या तपसा नियमेन च
সুকন্যাই নিন্দাহীন তপস্বী স্বামী লাভ কৰি, প্ৰেমেৰে নিত্য তেওঁৰ সেৱা কৰিলে—তপস্যা আৰু নিয়ম-ব্ৰতেৰে।
Verse 35
अग्नीनामतिथीनां च शुश्रूषुरनसूयया । समाराधयत क्षिप्रं च्यवनं सा शुभानना
অনসূয়াৰে, ঈৰ্ষাহীন হৈ, শুভমুখী সুকন্যাই অগ্নিসকল আৰু অতিথিসকলক নিষ্ঠাৰে সেৱা কৰিলে; তেনেদৰে সি শীঘ্ৰে ঋষি চ্যৱনৰ পূৰ্ণ অনুগ্ৰহ লাভ কৰিলে।
Verse 280
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभास क्षेत्रमाहात्म्ये च्यवनेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामाशीत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী স্কান্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতিসাহস্ৰী সংহিতাৰ সপ্তম প্ৰভাসখণ্ডত, প্ৰথম প্ৰভাস ক্ষেত্ৰমাহাত্ম্যৰ অন্তৰ্গত “চ্যৱনেশ্বৰ-মাহাত্ম্য বৰ্ণনা” নামৰ দ্বিশতাশীতিতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।