Adhyaya 278
এই অধ্যায়ত শিৱ–দেৱীৰ সংলাপ বৰ্ণিত। ঈশ্বৰে দেৱিকা নদীৰ মনোৰম তীৰৰ ওচৰত ভাস্কৰ (সূৰ্য)‑সম্পৰ্কিত এক প্ৰসিদ্ধ স্থানৰ মাহাত্ম্য দেখুৱায়। দেৱীয়ে সোধে—ৱাল্মীকি কেনেকৈ “সিদ্ধ” হ’ল আৰু সপ್ತঋষিক কিয় লুট কৰা হ’ল? তেতিয়া ঈশ্বৰে পূৰ্বকথা কয়: ব্ৰাহ্মণ বংশত জন্ম লোৱা এজন পুত্ৰ (বৈশাখ/বিশাখ) বৃদ্ধ পিতৃ‑মাতৃ আৰু সংসাৰ পোহপাল দিবলৈ চুৰিৰ পথ লয়। তীৰ্থযাত্ৰাত সপ্তঋষিক দেখি তেওঁলোকক ধমকায়; কিন্তু ঋষিসকল সমচিত্ত থাকে। অঙ্গিৰাই নৈতিক প্ৰশ্ন তোলে—অধৰ্মে উপাৰ্জিত ধনৰ পাপভাৰ কোনে ভাগ ল’ব? চোৰে পিতৃ‑মাতৃ আৰু পাছত পত্নীক সোধে; তেওঁলোকে কয়, কৰ্মফল কৰ্তাই ভোগে, পাপ ভাগ-বতৰা নহয়। ইয়াৰ ফলত তাৰ বৈৰাগ্য জাগে। তেওঁ অপৰাধ স্বীকাৰ কৰি হিংসা/চৌৰ্যবৃত্তিৰ পৰা আঁতৰি যোৱাৰ উপায় বিচাৰে। ঋষিসকলে চাৰি অক্ষৰৰ মন্ত্ৰ “ঝাটঘোট” উপদেশ দিয়ে—গুৰু‑আশ্ৰয়ে একাগ্ৰচিত্তে জপ কৰিলে ই পাপনাশক আৰু মোক্ষদায়ক। দীঘলীয়া জপ‑সমাধিত তেওঁ স্থিৰ হয়; কালক্ৰমে তেওঁৰ দেহ ভাল্মীক (পিঁপৰা ঢিবি)য়ে ঢাকি পেলায়। পাছত ঋষিসকল ঘূৰি আহি ঢিবি খুঁদি তেওঁক উলিয়াই আনে, সিদ্ধি চিনাক্ত কৰি “ৱাল্মীকি” নাম দিয়ে আৰু ৰামায়ণ ৰচনাৰ প্ৰেৰিত বাক্শক্তিৰ ভবিষ্যৎ ঘোষণা কৰে। তাৰ পিছত ক্ষেত্ৰমাহাত্ম্য: নিম গছৰ মূলত সূৰ্য ক্ষেত্ৰদেৱতা ৰূপে অধিষ্ঠিত; এই স্থান “সূৰ্যক্ষেত্ৰ” আৰু “মূলস্থান” নামে প্ৰসিদ্ধ। ইয়াত স্নান, তিলজল তৰ্পণ আৰু শ্ৰাদ্ধে পিতৃউদ্ধাৰ হয়; জলস্পৰ্শে পশুৰো কল্যাণ হয় বুলি কোৱা হৈছে। নিৰ্দিষ্ট তিথি/কালত কৰা বিধিয়ে কিছুমান চর্মৰোগ শমে বুলিও উল্লেখ আছে। শেষত দেৱদৰ্শন আৰু এই কাহিনী শ্ৰৱণ মহাদোষনাশক বুলি প্ৰশংসা কৰা হৈছে।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि शूलस्थानमिति श्रुतम् । देविकायास्तटे रम्ये भास्करं वारितस्करम्
ঈশ্বৰে ক’লে: তাৰ পাছত, হে মহাদেৱী, ‘শূলস্থান’ নামে খ্যাত সেই স্থানলৈ যোৱা উচিত। দেৱিকা নদীৰ মনোৰম তীৰত ভাস্কৰ দেৱ আছেন, যি চোৰক নিবাৰণ কৰে।
Verse 2
यत्रातपत्तपो घोरं वाल्मीकिर्मुनिपुंगवः । वाल्मीकिनामा विप्रर्षिर्यत्र सिद्धो महामुनिः
সেই ঠাইত মুনিসকলৰ অগ্ৰগণ্য বাল্মীকিয়ে ঘোৰ তপস্যা কৰিছিল। সেই ঠাইতেই বাল্মীকি নামৰ ব্ৰাহ্মণ-ঋষি, সেই মহামুনি, সিদ্ধি লাভ কৰিছিল।
Verse 3
यत्र सप्तर्षयो मुष्टास्तेनैव मुनिना प्रिये । तस्यैव पश्चिमे भागे मरीचिप्रमुखा द्विजाः
সেই ঠাইত, হে প্ৰিয়ে, সেই একে মুনিয়েই সপ্তঋষিসকলক আবদ্ধ কৰি ৰাখিছিল। আৰু সেই স্থানৰ পশ্চিম ভাগত মৰীচি আদি ব্ৰাহ্মণসকল বাস কৰে।
Verse 4
देव्युवाच । कथं तु सिद्धो वाल्मीकिः कथं चौर्येऽकरोन्मनः । कथं सप्तर्षयो मुष्टा एतन्मे वद शंकर
দেৱীয়ে ক’লে: বাল্মীকি কেনেকৈ সিদ্ধ হ’ল? আৰু তেওঁ কেনেকৈ চৌৰ্য্যৰ প্ৰতি মন স্থাপন কৰিলে? সপ্তঋষিসকল কেনেকৈ ধৰা পৰিল? হে শংকৰ, এই কথা মোক কোৱা।
Verse 5
ईश्वर उवाच । आसीत्पूर्वं द्विजो देवि नाम्ना ख्यातः शमीमुखः । गार्हस्थ्ये वर्तमानस्य तस्य पुत्रो व्यजायत । वैशाख इति नाम्नाऽसौ रौद्रकर्मा व्यजायत
ঈশ্বৰে ক’লে: পূৰ্বতে, হে দেৱী, শমীমুখ নামে খ্যাত এজন দ্বিজ আছিল। গাৰ্হস্থ্য ধৰ্মত থাকোঁতে তেওঁৰ এজন পুত্ৰ জন্মিল। তেওঁৰ নাম আছিল বৈশাখ; তেওঁ কঠোৰ কৰ্মত প্ৰবৃত্ত হ’ল।
Verse 6
मुक्त्वैकां गुरुशुश्रूषां नान्यत्किंचिदसौ द्विजः । अकरोच्छोभनं कर्म दिवाप्रभृति नित्यशः
গুৰু-শুশ্ৰূষাৰ এটা মাত্ৰ কৰ্ম বাদে, সেই দ্বিজে আন কোনো সৎকৰ্ম নকৰিলে। দিন উদয় হোৱাৰ পৰাই সি নিত্য অশোভন কৰ্মত লিপ্ত হৈ থাকিল।
Verse 7
अथ कालेन महता पितरौ तस्य तौ प्रिये । वार्द्धक्यभावमापन्नौ भर्तव्यौ तस्य विह्वलौ
বহু সময় বাগৰি যোৱাৰ পিছত, তাৰ প্ৰিয় পিতৃ-মাতৃ দুয়ো বাৰ্ধক্যত উপনীত হ’ল। জৰাজীৰ্ণ অৱস্থাত দুৰ্বল আৰু ব্যাকুল হৈ, তেওঁলোক তাৰ ভৰণ-পোষণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল হ’ল।
Verse 8
स नित्यं पदवीं गत्वा मुष्ट्वा लोकान्स्वशक्तितः । द्रव्यमादाय पितरौ भार्यां चापि पुपोष च
সি নিত্য পথলৈ গৈ, নিজৰ শক্তি অনুসাৰে লোকক লুটি লুটি ধন কঢ়িয়াই আনিছিল। সেই ধনেৰে সি পিতৃ-মাতৃ আৰু নিজৰ পত্নীকো পোষণ কৰিছিল।
Verse 9
कस्यचित्त्वथ कालस्य तेन मार्गेण गच्छतः । सप्तर्षींश्च तदापश्यत्तीर्थयात्रापरायणान्
তাৰ পিছত কোনো এক সময়ত, সি সেই পথেদি গৈ থাকোঁতে, সপ্তর্ষিক দেখিলে—তীৰ্থযাত্ৰাত সম্পূৰ্ণ নিবিষ্ট।
Verse 10
तान्दृष्ट्वा यष्टिमुद्यम्य भर्त्सयन्प रुषाक्षरैः । वाक्यैरुवाच तान्सर्वांस्तिष्ठध्वमिति भूरिशः
তেওঁলোকক দেখি সি লাঠি উঠাই, কঠোৰ বাক্যৰে গালি দি সকলোকে ক’লে, “থিয় হৈ থাকক!”—অতি উদ্ধত সেই মানুহ।
Verse 11
अथ ते मुनयः शांताः समलोष्टाश्मकांचनाः । समाः शत्रौ च मित्रे च रोषरागविवर्जिताः
তেতিয়া সেই শান্ত মুনিসকল মাটি-ঢেলা, শিল আৰু সোণক একে দৃষ্টিতে দেখিছিল; শত্রু-মিত্ৰত সমভাব, ক্ৰোধ আৰু আসক্তিৰ পৰা মুক্ত আছিল।
Verse 12
अस्माकं दर्शनं चास्य संभाष्यमृषिभिः सह । संजातं निष्फलं मा स्यादित्युवाचांगिरा वचः
অঙ্গিৰাই ক’লে, “তেওঁৰ সৈতে আমাৰ দৰ্শন আৰু মুনিসকলৰ সৈতে এই কথোপকথন যেন নিষ্ফল নহয়।”
Verse 13
अंगिरा उवाच । भोभोस्तस्कर मे वाक्यं शृणुष्वावहितः क्षणात् । आत्मनस्तु हितार्थाय सत्यं चैव वदाम्यहम् । तव कः पोष्यवर्गोऽस्ति तच्च सर्वं वदस्व मे
অঙ্গিৰাই ক’লে: “হে চোৰ! মোৰ কথা শুনা, এক মুহূৰ্ত মনোযোগী হোৱা। তোমাৰ মঙ্গলৰ বাবে মই সত্য কওঁ। কোৱা, তোমাৰ আশ্ৰয়ে কোন কোন পোষিত? সকলোকে মোক ক’।”
Verse 14
तस्कर उवाच । स्यातां मे पितरौ वृद्धौ भार्यैकाऽपत्यवर्ज्जिता । एका दासी ह्यहं षष्ठो नान्यदस्त्यधिकं मुने
চোৰে ক’লে: “মোৰ দুজন বৃদ্ধ পিতামাতা আছে, আৰু এক পত্নী—সন্তানহীনা। এক দাসীও আছে; মই ষষ্ঠজন। ইয়াতকৈ অধিক একো নাই, হে মুনি।”
Verse 15
अंगिरा उवाच । गत्वा पृच्छस्व तान्सर्वान्पुष्टान्पापार्जितैर्धनैः । अहं करोमि पापानि सर्वे यूयं तु भक्षकाः
অঙ্গিৰাই ক’লে: “যোৱা, পাপাৰ্জিত ধনেৰে পোষিত সেই সকলোকে সুধা: ‘পাপ কৰোঁ মই, কিন্তু ভোগ কৰোঁ তোমালোক সকলোৱে।’”
Verse 16
तत्पापं भविता कस्य कथयंत्विति मे लघु । तथैव गत्वा पप्रच्छ पितरौ तावथोचतुः
সি ক’লে, “সোনকালে কওক—সেই পাপ কাৰ ওপৰত পৰিব?” এইদৰে কৈ তেওঁ গৈ মাতা-পিতাক সুধিলে; তেতিয়া সেই দুয়োজনে উত্তৰ দিলে।
Verse 17
मातापितरावूचतुः । एकः पापानि कुरुते फलं भुंक्ते महा जनः । भोक्तारो विप्रमुच्यंते कर्ता दोषेण लिप्यते
মাতা-পিতা ক’লে: “এজনে পাপ কৰে, কিন্তু ফল ভোগে আন এজন—কোনো ‘মহাজন’। কেৱল ভোগ কৰাসকল মুক্ত হ’ব পাৰে, কিন্তু কৰ্তা দোষে লিপ্ত হয়।”
Verse 18
यः करोत्यशुभं कर्म कुटुंबार्थं तु मंदधीः । आत्मा न वल्लभस्तस्य नूनं पुंसः सुपापिनः
যি মন্দবুদ্ধি মানুহে কুটুম্বৰ অৰ্থে অশুভ কৰ্ম কৰে—সেই মহাপাপীৰ বাবে নিশ্চয়েই নিজৰ আত্মাও প্ৰিয় নহয়।
Verse 19
ईश्वर उवाच । तयोः स वचनं श्रुत्वा पुनर्भीतमनास्तदा । तयोस्तु संनतिं कृत्वा पितरौ पुनरब्रवीत्
ঈশ্বৰ ক’লে: তেওঁলোকৰ বাক্য শুনি সি পুনৰ মনত ভয় পালে। তেওঁলোকক প্ৰণাম কৰি, সি আকৌ মাতা-পিতাক ক’লে।
Verse 20
युवाभ्यां हितमेवाहं यत्करोम्यशुभं क्वचित् । तस्यांशं भुज्यते किंचिद्युवाभ्यां वा न वोच्यताम्
“তোমালোকৰ মঙ্গলৰ বাবেই মই কেতিয়াবা অশুভ কৰ্ম কৰি পেলাওঁ। সেয়ে তাৰ কিছুমান অংশ তোমালোকেই ভোগ কৰা—নচেৎ অন্ততঃ মোক বাধা নিদিবা।”
Verse 21
पितरावूचतुः । पूर्वे वयसि पुत्र त्वमावाभ्यां पाल्य एव हि । उत्तरे तु वयं पाल्याः सम्यक्पुत्र त्वया पुनः
পিতৃ-মাতৃ ক’লে: পুত্ৰ, তোমাৰ শৈশৱত আমিয়েই তোমাক পালন কৰিছিলোঁ। কিন্তু আমাৰ বাৰ্ধক্যত আমিয়েই পালনীয়; এতিয়া তুমি পুনৰ সঠিকভাৱে আমাক যত্ন ল’বা।
Verse 22
इतरेतरधर्मोऽयं निर्दिष्टः पद्मयोनिना । आवाभ्यां यत्कृतं कर्म युष्मदर्थं शुभाशुभम् । भोक्ष्यामो वयमेवेह तत्सर्वं नात्र संशयः
এই পৰস্পৰ ধৰ্ম পদ্মযোনি ব্ৰহ্মাই নিৰ্দেশ কৰিছে। তোমাৰ অৰ্থে আমি যি কৰ্ম—শুভ বা অশুভ—কৰিলোঁ, তাৰ ফল আমি নিজেই ইয়াত ভোগ কৰিম; ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 23
अथ त्वमपि यद्वत्स प्रकरोषि शुभाशुभम् । भोक्ष्यसे सकलं तद्वत्स्वयं नान्यः परत्र च
আৰু তুমিও, প্ৰিয় বৎস, যি শুভ বা অশুভ কৰ্ম কৰিবা, সেয়া সকলো তুমি নিজেই ভোগ কৰিবা; পৰলোকত আন কোনো নহয়।
Verse 24
अवश्यं स्वयमश्नाति कृतं कर्म शुभाशुभम् । तस्मान्नरेण कर्तव्यं शुभं कर्म विपश्चिता
মানুহে নিজৰ কৰা শুভ-অশুভ কৰ্মৰ ফল অৱশ্যম্ভাৱীভাৱে নিজেই ভোগ কৰে। সেয়ে বিচক্ষণ জনে কেৱল শুভ কৰ্মহে কৰা উচিত।
Verse 25
चौर्यं वाथ कृषिं वाथ कुसीदं वाथ पुत्रक । वाणिज्यमथवा प्रेष्यं कृत्वाऽस्माकं च भोजनम् । अहर्निशं त्वया देयं न दोषोऽस्मासु पुत्रक
চৌৰ্যই হওক বা কৃষিই হওক, বা সূদত ধন দিয়া হওক, পুত্ৰ, বা বাণিজ্য বা চাকৰি—যি কৰিয়েই হওক, আমাৰ আহাৰ তোমাক দিন-ৰাতি যোগাব লাগিব। পুত্ৰ, ইয়াত আমাৰ কোনো দোষ নাই।
Verse 26
ताभ्यां तद्वचनं श्रुत्वा ततो भार्यामभाषत । तदेव वाक्यं साऽवोचद्यत्प्रोक्तं गुरुभिः पुरा । ततो वैराग्यमापन्नो वैशाखो मुनिसत्तमः
তেওঁলোকৰ বাক্য শুনি তেওঁ তাৰ পাছত পত্নীক ক’লে। পত্নীয়ে আগতে গুৰুবৃন্দে শিকোৱা একেই বাক্য পুনৰ ক’লে। তেতিয়া মুনিশ্ৰেষ্ঠ বৈশাখৰ হৃদয়ত বৈৰাগ্য উদয় হ’ল।
Verse 27
गर्हयन्नेवमात्मानं भूयोभूयः सुदुःखितः । धिङ्मां दुष्कृतकर्माणं पापकर्मरतं सदा
এইদৰে গভীৰ দুখত জৰ্জৰিত হৈ তেওঁ বাৰে বাৰে নিজকে গৰিহণা কৰিলে: “ধিক্ মোৰে! মই সদায় পাপকর্মত আসক্ত, দুষ্কৃত কৰ্মৰ কৰ্তা!”
Verse 28
विवेकेन परित्यक्तं सत्संगेन विवर्जितम् । यः करोति नरः पापं न सेवयति पंडितान् । न चात्मा वल्लभस्तस्य एतन्मे वर्तते हृदि
“যি মানুহে বিবেক ত্যাগ কৰি, সৎসঙ্গৰ পৰা বঞ্চিত হৈ পাপ কৰে আৰু পণ্ডিতসকলৰ সেৱা নকৰে, সি নিজৰ আত্মাৰো প্ৰিয় নহয়। এই ভাবনাই মোৰ হৃদয়ত বাস কৰে।”
Verse 29
एवं विकल्पहृदयो गत्वा स ऋषिसन्निधौ । उवाच श्लक्ष्णया वाचा गम्यतामिति सादरम्
এইদৰে সন্দেহ-চিন্তাৰে বিচলিত হৃদয়ে তেওঁ ঋষিসকলৰ সন্নিধিলৈ গৈ কোমল বাক্যে আদৰে ক’লে: “আজ্ঞা দিলে মই গমন কৰোঁ?”
Verse 30
वृसी प्रगृह्यतामेषा तथैव च कमण्डलुः । वल्कलानि च चीराणि मृगचर्माण्यशेषतः
“অনুগ্ৰহ কৰি এই বৃসী (আসন/ঘাঁহৰ চাটাই) গ্ৰহণ কৰক, আৰু এই কমণ্ডলু (জলপাত্ৰ)ও; লগতে বল্কল-বস্ত্ৰ, চীৰ আৰু সকলো মৃগচৰ্মো লওক।”
Verse 31
क्षम्यतामपराधो मे दीनस्य कृपणस्य च । सत्संगेन वियुक्तस्य मूर्खस्य मुनिसत्तमाः
হে মুনিশ্ৰেষ্ঠসকল, মোৰ অপৰাধ ক্ষমা কৰক—মই দীন আৰু কৃপণ, সৎসঙ্গৰ পৰা বিচ্ছিন্ন এক মূৰ্খ।
Verse 32
अद्यप्रभृति निवृत्तः कर्मणोऽस्याहमेव च । रौद्रस्य सुनृशंसस्य साधुभिर्गर्हितस्य च । तस्मात्कथयतास्माकं निवृत्तिं चास्य कर्मणः
আজি পৰা মই নিজেই এই কৰ্মৰ পৰা নিবৃত্ত হ’লোঁ—ই ৰৌদ্ৰ, অতি নিৰ্দয় আৰু সাধুসকলৰ দ্বাৰা নিন্দিত। সেয়ে আমাক কওক, এই কৰ্মৰ পৰা সম্পূৰ্ণভাৱে কেনেকৈ নিবৃত্ত হওঁ।
Verse 33
येन युष्मत्प्रसादेन पापान्मोक्षमहं व्रजे । उपवासोऽथ मन्त्रो वा नियमो वाथ संयमः
আপোনালোকৰ প্ৰসাদে মই পাপৰ পৰা মুক্তি কেনেকৈ লাভ কৰিম? উপবাসে নে মন্ত্ৰে, নে নিয়ম-ব্ৰতে, নে সংযমে?
Verse 34
ऋषय ऊचुः । साधु पृष्टं त्वया वत्स तत्त्वमेकमनाः शृणु । संगृह्य कीर्तयिष्यामस्त्वयाऽख्येयं न कस्यचित्
ঋষিসকলে ক’লে: বৎস, তুমি ভালকৈ সুধিলা। একাগ্ৰচিত্তে একমাত্ৰ পৰম তত্ত্ব শুনা। আমি সংক্ষেপে ক’ম—ই সকলোকে ক’বলগীয়া নহয়।
Verse 35
तेन जप्तेन पापत्मन्मोक्षं प्राप्स्यसि निश्चितम् । झाटघोटस्त्वया कीर्त्त्यो मन्त्रोऽयं चतुरक्षरः
সেই মন্ত্ৰ জপিলে, হে পাপী, তুমি নিশ্চিতভাৱে মোক্ষ লাভ কৰিবা। ‘ঝাটঘোট’—এই চাৰাক্ষৰ মন্ত্ৰ তুমি কীৰ্তন কৰিবা।
Verse 36
सर्वपापहरो नृणां स्वर्गमोक्षफलप्रदः । स तदैवं हि तैः प्रोक्तो वैशाखो मुनिपुंगवैः । तस्थौ जाप्यपरो नित्यं गतास्ते मुनिपुंगवाः
ই মানুহৰ সকলো পাপ হৰণ কৰে আৰু স্বৰ্গ আৰু মোক্ষৰ ফল প্ৰদান কৰে। এইদৰে সেই শ্ৰেষ্ঠ মুনিসকলে বৈশাখক উপদেশ দিলে। বৈশাখ সদায় জপত নিমগ্ন হৈ থাকিল, আৰু সেই মুনিপুঙ্গৱসকল প্ৰস্থান কৰিলে।
Verse 37
तस्यैवं जपतो देवि देविकायास्तटे शुभे । अनिशं गुरु भक्तस्य समाधिः समपद्यत
হে দেবী, দেবিকাৰ শুভ তীৰত এইদৰে জপ কৰি থাকোঁতে, সদা সাৱধান গুৰুভক্তজনৰ সমাধি স্বাভাৱিকতে স্থিৰ হৈ উঠিল—অখণ্ড আৰু নিৰন্তৰ।
Verse 38
क्षुत्पिपासा तदा नष्टा शुद्धिमायात्कलेवरम्
তেতিয়া ক্ষুধা আৰু পিয়াহ নাশ হ’ল, আৰু তেওঁৰ দেহ পবিত্ৰতালৈ উপনীত হ’ল।
Verse 39
मंत्रे तीर्थे द्विजे देवे दैवज्ञे भेषजे गुरौ । यादृशी भाव ना यस्य सिद्धिर्भवति तादृशी
মন্ত্ৰ, তীৰ্থ, দ্বিজ, দেৱতা, দৈৱজ্ঞ, ভেষজবিদ, আৰু গুৰু—ইহঁতৰ প্ৰতি যি ধৰণৰ অন্তৰ্ভাৱনা থাকে, সিদ্ধিও তেনেধৰণৰেই হয়।
Verse 40
निर्मलोऽयं स्वभावेन परमात्मा यथा हितः । उपाधिसंगमासाद्य विकारं स्फटिको यथा
এই পৰমাত্মা স্বভাৱতে নিৰ্মল আৰু হিতকাৰী; কিন্তু উপাধিৰ সংযোগ পালে বিকাৰযুক্ত যেন দেখা যায়—যেন স্ফটিক কাষত থোৱা বস্তুৰ ৰঙেৰে পৰিবৰ্তিত হোৱা যেন লাগে।
Verse 41
यथा च भ्रमरी वंध्या लब्ध्वा जीवमणुं क्वचित् । स्वस्थाने स्थाप्य तं ध्यायेद्भ्रमरी ध्यानसंयुता
যেনেকৈ কেতিয়াবা বন্ধ্যা ভ্ৰমৰী (মাইকী মৌমাখি) কোনো ঠাইত অতি সৰু জীৱাণু-লাৰ্ভা লাভ কৰি, তাক নিজৰ বাসস্থানত স্থাপন কৰি, ধ্যান-সংযুক্ত হৈ তাকেই ধ্যান কৰে—
Verse 42
स तु तद्ध्यानसंवृद्धो जीवो भवति तादृशः । अन्ययोन्युद्भवो वापि तथा निदर्शनं सताम्
সেই ধ্যানেই পুষ্ট হৈ সেই জীৱ সেয়া সদৃশ হৈ উঠে; আৰু এক যোনিৰ পৰা আন যোনিৰ উদ্ভৱ হোৱাও, সৎজনসকলে এই তত্ত্বৰ নিদৰ্শন বুলি কোৱা হয়।
Verse 43
आदिष्टो गुरुणा यश्च विकल्पं यदि गच्छति । नासौ सिद्धिमवाप्नोति मंदभाग्यो यथा निधिम्
কিন্তু যাক গুৰুৱে আদেশ দিছে, সি যদি বিকল্প আৰু সংশয়ত পৰে, তেন্তে সি সিদ্ধি নাপায়—যেনেকৈ মন্দভাগ্যৱান মানুহে গোপন ধন নাপায়।
Verse 44
एवं वर्षसहस्राणि समतीतानि भूरिशः । तस्य जाप्यपरस्यैव अमृतत्वं गतस्य च
এইদৰে বহুতকৈ হাজাৰ হাজাৰ বছৰ পাৰ হৈ গ’ল; আৰু যি কেৱল জপত পৰায়ণ আছিল, সি অমৃতত্বৰ অৱস্থালৈও উপনীত হ’ল।
Verse 45
ततः कालक्रमेणैव वल्मीकेन स वेष्टितः । येनासौ सर्वतो व्याप्तो न च तं स बुबोध वै
তাৰ পিছত কালৰ ক্ৰমে সি এটা ভাল্মীক (উঁইপোকৰ ঢিপ) এ ঘেৰ খাই গ’ল; সেয়া চাৰিওফালে বিস্তাৰিত হ’ল, আৰু সি তাক একেবাৰে বুজি নাপালে।
Verse 46
कस्यचित्त्वथकालस्य मुनयस्ते समागताः । तं प्रदेशं तु संप्रेक्ष्य सहाय्यमितरेतरम् । ऊचुः परस्परं सर्वे दत्त्वा चैव करैः करम्
তাৰ পাছত এক সময়ত সেই মুনিসকল আহিল। সেই অঞ্চল দেখি তেওঁলোকে পৰস্পৰে পৰস্পৰক সহায় কৰিলে; আৰু হাতত হাত ধৰি সকলোৱে পৰস্পৰে কথা ক’লে।
Verse 47
ऋषय ऊचुः । अत्रासौ तस्करः प्राप्तो वैशाखो दारुणाकृतिः । येन सर्वे वयं मुष्टा अस्मि न्स्थाने समागताः
ঋষিসকলে ক’লে: “ইয়াত সেই চোৰ বৈশাখ আহি পৰিছে, ভয়ংকৰ আকৃতিৰ—যাৰ কাৰণে আমি সকলোৱে লুট খাই এতিয়া এই ঠাইতে একত্ৰিত হৈছোঁ।”
Verse 48
एवं संजल्पमानास्ते शुश्रुवुः शब्दमुत्तमम् । वल्मीकमध्यतो व्यक्तं ततस्ते कौतुकान्विताः
এইদৰে পৰস্পৰে কথা পাতি থাকোঁতে তেওঁলোকে এক উৎকৃষ্ট শব্দ শুনিলে, যি পিঁপৰা-ঢিবিৰ মাজৰ পৰা স্পষ্টকৈ ওলাই আহিছিল; তেতিয়া তেওঁলোক বিস্ময় আৰু কৌতূহলে ভৰি উঠিল।
Verse 49
अखनंस्तत्र वल्मीकं कुशीभिः पर्वतोपमम्
তাতে তেওঁলোকে পৰ্বতৰ দৰে ডাঙৰ পিঁপৰা-ঢিবিখন কুশা-ঘাঁহৰ সঁজুলিৰে খুঁদিবলৈ ধৰিলে।
Verse 50
अथ ते ददृशुस्तत्र विशाखं मुनिसत्तमाः । जपंतमसकृन्मत्रं तमेव चतुरक्षरम्
তাৰ পাছত সেই শ্ৰেষ্ঠ মুনিসকলে তাত বিশাখক দেখিলে, যি সেই একে চাৰ-অক্ষৰ মন্ত্র অনবরতে জপ কৰি আছিল।
Verse 51
तं समाधिगतं ज्ञात्वा भेषजैर्योगसंमतैः । ममर्दुः सर्वतो विप्रास्तत्र सुप्ततनौ भृशम्
তেওঁ সমাধিত উপনীত হোৱা বুলি জানি, বিপ্ৰসকলে যোগ-সম্মত ভেষজ ঔষধেৰে তেওঁৰ নিদ্ৰিত দেহখন চাৰিওফালে অতি জোৰেৰে মালিশ কৰিলে।
Verse 52
ततोऽब्रवीदृष्रीन्सर्वान्स्वमर्थं गृह्यतां द्विजाः । युष्मदीयं गृहीतं यत्पा पेनाकृतबुद्धिना
তাৰ পাছত তেওঁ সকলো ঋষিক ক’লে— “হে দ্বিজসকল, তোমালোকৰ নিজৰ বস্তু গ্ৰহণ কৰি লোৱা; পাপ আৰু মূঢ়তাই চালিত বুদ্ধিৰে যি তোমালোকৰ আছিল, সেয়া মই লৈছিলোঁ।”
Verse 53
गम्यतां तीर्थयात्रायां सर्वे मुक्ता मया द्विजाः । वाच्यौ मे पितरौ गत्वा तथा भार्या द्विजोत्तमाः
“তীৰ্থযাত্ৰালৈ তোমালোক সকলোৱে আগবাঢ়া; হে দ্বিজসকল, মই তোমালোকক সকলোকে মুক্ত কৰিলোঁ। আৰু যেতিয়া যাবা, মোৰ পিতৃ-মাতৃক আৰু তদ্ৰূপে মোৰ পত্নীকো মোৰ বাণী জনাই দিয়া, হে দ্বিজোত্তমসকল।”
Verse 54
सर्व संगपरित्यक्तो विशाखः समपद्यत । दर्शनं कांक्षते नैव भवद्भिस्तु यथा पुरा
সকলো আসক্তি-সংগ ত্যাগ কৰি বিশাখে নতুন অৱস্থালৈ উপনীত হ’ল; আগৰ দৰে তোমালোকৰ সৈতে পুনৰ দেখা বা সংগ লাভৰ আকাঙ্ক্ষা তেওঁৰ একেবাৰেই নাছিল।
Verse 55
ऋषय ऊचुः । बहुवर्षाण्यतीतानि तवात्र वसतो मुने । सर्वे ते निधनं प्राप्ता ये चान्ये ते कुटुंबिनः
ঋষিসকলে ক’লে— “হে মুনি, তুমি ইয়াত বাস কৰোঁতে বহু বছৰ পাৰ হৈ গ’ল। তোমাৰ সকলো আত্মীয়স্বজন আৰু গৃহস্থালীৰ আনসকলেও মৃত্যুক লাভ কৰিছে।”
Verse 56
वयं चिरात्समायाताः स्थानेऽस्मिन्मुनिसत्तमाः । स त्वं सिद्धिमनुप्राप्तो मंत्रादस्मादसंशयम्
হে মুনিশ্ৰেষ্ঠসকল, বহুদিনৰ পাছত আমি এই স্থানলৈ আহিলোঁ। আৰু তুমি নিশ্চয় এই মন্ত্রৰ বলতেই সিদ্ধি লাভ কৰিছা—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 57
यस्मात्त्वं मंत्रमेकाग्रो ध्यायन्वल्मीकमाश्रितः । तस्माद्वाल्मीकिनामा त्वं भविष्यसि महीतले
যিহেতু তুমি একাগ্ৰচিত্তে মন্ত্র ধ্যান কৰি ভাল্মীক (পিপীলিকা-ঢিবি) আশ্ৰয় লৈছিলা, সেয়েহে পৃথিৱীত তুমি ‘বাল্মীকি’ নামে খ্যাত হ’বা।
Verse 58
स्वच्छंदा भारती देवी जिह्वाग्रे ते भविष्यति । कृत्वा रामायणं काव्यं ततो मोक्षं गमिष्यसि
স্বচ্ছন্দগতি ভাৰতি দেৱী (সৰস্বতী) তোমাৰ জিহ্বাৰ আগত বাস কৰিব। ৰামায়ণ মহাকাব্য ৰচনা কৰি তাৰ পাছত তুমি মোক্ষ লাভ কৰিবা।
Verse 59
विशाख उवाच । गृह्यतां द्विजशार्दूलाः प्रसन्ना गुरुदक्षिणाम् । येनाहमनृणो भूत्वा करोमि सुमहत्तपः
বিশাখে ক’লে: হে দ্বিজশাৰ্দূলসকল, প্ৰসন্ন হৈ এই গুৰুদক্ষিণা গ্ৰহণ কৰক, যাতে মই ঋণমুক্ত হৈ মহৎ তপস্যা কৰিব পাৰোঁ।
Verse 60
ऋषय ऊचुः । एषा नो दक्षिणा विप्र यस्त्वं सिद्धिमुपागतः । सर्वकामसमृद्धात्मा कृतकृत्या वयं मुने
ঋষিসকলে ক’লে: হে বিপ্ৰ, তুমি সিদ্ধি লাভ কৰিলাই আমাৰ দক্ষিণা। তোমাৰ আত্মা সকলো কামনাৰে সমৃদ্ধ; হে মুনি, আমি কৃতকৃত্য হৈ সন্তুষ্ট।
Verse 61
वरं वरय भूयस्त्वं यस्ते मनसि वर्तते
হে ভদ্ৰে, পুনৰ এক বৰ বাছি লোৱা—যি তোমাৰ মনত স্থিত হৈ আছে।
Verse 62
वाल्मीकिरुवाच । भवंतो यदि तुष्टा मे यदि देयो वरो मम । कथ्यतां तर्हि मे शीघ्रं को देवो ह्यत्र संस्थितः । देविकायास्तटे रम्ये सर्वकामफलप्रदः
ৱাল্মীকিয়ে ক’লে: যদি তোমালোক মোৰ ওপৰত সন্তুষ্ট আৰু মোক বৰ দিবলগীয়া হয়, তেন্তে সোনকালে কোৱা—দেৱিকাৰ মনোৰম তীৰত ইয়াত কোন দেৱতা প্ৰতিষ্ঠিত, যি সকলো কামনাৰ ফল দান কৰে?
Verse 63
ऋषय ऊचुः । शृणुष्वैकमना विप्र यो देवश्चात्र संस्थितः । पश्य निंबमिमं विप्र बहुशाखाप्रविस्तरम्
ঋষিসকলে ক’লে: হে বিপ্ৰ, একাগ্ৰচিত্তে শুনা—ইয়াত কোন দেৱতা প্ৰতিষ্ঠিত। হে বিপ্ৰ, এই নিম্ব গছটো চোৱা, বহু শাখাৰে বিস্তৃত।
Verse 64
अस्य मूले स्थितः सूर्य्यः कल्पादौ ब्रह्मणोंऽशजः । तमाराधय यत्तेसावस्य स्थानस्य देवता
ইয়াৰ মূলত সূৰ্যদেৱ স্থিত, যি কল্পাৰম্ভত ব্ৰহ্মাৰ অংশ্যৰূপে প্ৰাদুৰ্ভূত হৈছিল। তেঁওক আৰাধনা কৰা; কিয়নো তেঁৱেই এই পবিত্ৰ স্থানৰ অধিষ্ঠাতা দেৱতা।
Verse 65
सूर्यक्षेत्रं समाख्यातमिदं गव्यूतिमात्रकम् । अत्र स्थाने स्थिता येपि तेषां स्वर्गो ध्रुवं भवेत्
এই স্থান সূৰ্যক্ষেত্ৰ নামে খ্যাত, পৰিমাপে কেৱল এক গৱ্যূতি মাত্ৰ। ইয়াত এই স্থানত যিসকলে বাস কৰে, তেওঁলোকৰ বাবে নিশ্চয়েই স্বৰ্গ লাভ হয়।
Verse 66
अद्यप्रभृति विप्रेन्द्र मूलस्थानमिति श्रुतम् । स्थानं सूर्यस्य विप्रेन्द्र कार्या चात्र त्वया स्थितिः
আজি পৰা, হে বিপ্ৰেন্দ্ৰ, এই স্থান ‘মূলস্থান’ বুলি শ্ৰুত হ’ব। ই সূৰ্যদেৱৰ আসন; সেয়ে, হে বিপ্ৰশ্ৰেষ্ঠ, তুমি ইয়াতেই অৱস্থান কৰা।
Verse 67
अद्यप्रभृति विप्रेंद्र तीर्थमेतन्महीतले । गमिष्यति परां ख्यातिं देविकातटमाश्रितम्
আজি পৰা, হে বিপ্ৰেন্দ্ৰ, মাটিৰ ওপৰত এই তীৰ্থ—দেৱিকাৰ তটত অৱস্থিত—সৰ্বোচ্চ খ্যাতি লাভ কৰিব।
Verse 68
वयं मुष्टा यतो विप्र मूलस्थाने पुरा स्थिताः । मूलस्थानेति वै नाम लोके ख्यातिं गमिष्यति
হে বিপ্ৰ, আমি পূৰ্বে ‘মূলস্থান’ত অৱস্থিত আছিলোঁ বুলিয়েই আমাক ‘মুষ্টা’ বুলি কোৱা হয়; আৰু এই ‘মূলস্থান’ নামেই নিশ্চয় লোকত খ্যাতি লাভ কৰিব।
Verse 69
अत्र ये मानवा भक्त्या स्नानं सूर्यस्य संगमे । उत्तरे तु करिष्यंति ते यास्यंति त्रिविष्टपम्
যিসকল মানুহে ভক্তিৰে ইয়াত সূৰ্য-সঙ্গমত স্নান কৰে আৰু তাৰ পাছত উত্তৰ (নিয়ত সমাপন-ক্ৰিয়া) সম্পন্ন কৰে, তেওঁলোকে ত্ৰিৱিষ্টপ (স্বৰ্গ) লাভ কৰিব।
Verse 70
तर्पणं तिलमिश्रेण जलेन द्विजसत्तमाः । गयाश्राद्धसमा तुष्टिः पितॄणां च भविष्यति
হে দ্বিজসত্তম, ইয়াত তিল-মিশ্ৰিত জলে তৰ্পণ কৰিলে পিতৃলোকৰ তৃপ্তি গয়াৰ প্ৰসিদ্ধ শ্ৰাদ্ধৰ সমান হ’ব।
Verse 71
अत्र ये मानवा भक्त्या श्राद्धं दास्यंति सत्तमाः । शाकमूलफलैर्वापि सम्यक्छ्रद्धासमन्विताः
ইয়াত যিসকল সৎমানৱ ভক্তিভাৱে শ্ৰাদ্ধ দান কৰে—শাক, মূল আৰু ফলৰ দ্বাৰাও—সত্য শ্ৰদ্ধা আৰু যথোচিত সংকল্পেৰে সেই ক্ৰিয়া সঠিকভাৱে সম্পন্ন হয়।
Verse 72
तेषां यास्यंति पितरो मोक्षं नैवात्र संशयः
তেওঁলোকৰ পিতৃলোক মোক্ষ লাভ কৰিব—ইয়াত একো সন্দেহ নাই।
Verse 73
अपि कीटपतंगा ये पक्षिणः पशवो मृगाः । तृषार्ता जलसंस्पर्शाद्यास्यंति परमां गतिम्
কিṭ-পতংগ, পক্ষী, পশু আৰু মৃগো—তৃষাতুৰ হ’লে—এই জল স্পৰ্শ মাত্ৰেই পৰম গতি লাভ কৰে।
Verse 74
वयमेव सदात्रस्थाः श्रावणे मासि सत्तम । पौर्णमास्यां भविष्यामस्तव स्नेहादसंशयम्
হে সত্তম! আমি সদায় ইয়াতেই অৱস্থিত থাকিম; আৰু শ্ৰাৱণ মাহৰ পূৰ্ণিমাত তোমাৰ স্নেহৰ বলত নিশ্চয়েই প্ৰকাশ পাম—ইয়াত সন্দেহ নাই।
Verse 75
तस्मिन्नहनि यस्तोयैः पितॄन्संतर्पयिष्यति । तस्याष्टादशकुष्ठानि क्षयं यास्यंति तत्क्षणात्
সেই দিন যি জনে জল-তর্পণে পিতৃসকলক সন্তৰ্পিত কৰিব, তাৰ অষ্টাদশ প্ৰকাৰ কুষ্ঠৰোগ তৎক্ষণাৎ ক্ষয় পাব।
Verse 76
कपालोदुम्बराख्येंद्रमण्डलाख्यविचर्चिकाः । ऋष्यचर्मैककिटिभसिध्मालसविपादिकाः
কপাল, উদুম্বৰ, ইন্দ্ৰমণ্ডল আৰু বিচৰ্চিকা; ঋষ্যচৰ্ম, এক-কিটিভ, সিদ্ধ্মা, আলস আৰু বিপাদিকা—এইবোৰ চর্মৰোগৰ নাম।
Verse 77
दद्रुसिता रुचिस्फोटं पुण्डरीकं सकाकणम् । पामा चर्मदलं चेति कुष्ठान्यष्टादशैव तु
দদ্ৰু, সিতা, ৰুচি-স্ফোট, পুণ্ডৰীক, সকাকণ, পামা আৰু চর্মদল—এইদৰে নিশ্চয়েই কুষ্ঠ (চর্মৰোগ)ৰ আঠাৰ প্ৰকাৰৰ ভিতৰত গণ্য।
Verse 78
गमिष्यंति न संदेह इत्युक्त्वांतर्दधुश्च ते । ऋषिः सिषेवे च रविं चक्रे रामायणं ततः
“সিহঁত নিশ্চয়েই গুচিব—সন্দেহ নাই”—এই বুলি কৈ সিহঁত অদৃশ্য হ’ল। তাৰ পাছত ঋষিয়ে ৰবি (সূৰ্য)ৰ উপাসনা কৰিলে আৰু তেতিয়াই ৰামায়ণ ৰচনা কৰিলে।
Verse 79
तस्मात्पश्येच्च तं देवं सर्वयज्ञफलप्रदम् । शृणुयाच्च कथां चैनां सर्वपातकनाशिनीम्
সেয়ে সেই দেৱৰ দৰ্শন কৰা উচিত, যিজনে সকলো যজ্ঞৰ ফল প্ৰদান কৰে; আৰু এই পবিত্ৰ কথাও শুনা উচিত, যি সকলো পাপ বিনাশ কৰে।
Verse 278
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां सहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये देविकामाहात्म्यमूलस्थानमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टसप्तत्युत्तर द्विशततमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী স্কান্দ মহাপুৰাণত—একাশী হাজাৰ শ্লোকসম্বলিত সংহিতাৰ ভিতৰত—সপ্তম প্ৰভাসখণ্ডৰ প্ৰথম ‘প্ৰভাসক্ষেত্ৰমাহাত্ম্য’ অংশত ‘দেৱিকা-মাহাত্ম্য আৰু মূলস্থান-মাহাত্ম্যৰ বৰ্ণনা’ নামৰ দু-শ-আঠাত্তৰতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।