Adhyaya 276
এই অধ্যায়ত ঈশ্বৰে দেৱীক ঋষি-তীৰ্থলৈ তীৰ্থযাত্ৰাৰ উপদেশ দিয়ে আৰু দেৱিকা নদীৰ তীৰ-সংলগ্ন এক পৰম পুণ্যক্ষেত্ৰৰ মাহাত্ম্য বৰ্ণনা কৰে। তাত ‘মহাসিদ্ধিবন’ নামৰ সিদ্ধ-অৰণ্যৰ প্ৰকৃতি-আৰু-ব্ৰহ্মাণ্ডীয় সৌন্দৰ্য অলংকাৰিকভাৱে প্ৰকাশ পায়—বহুবিধ ফুল-ফলবাহী গছ, পখীৰ মধুৰ কলৰৱ, জন্তু, গুহা আৰু পৰ্বত; লগতে দেৱ, অসুৰ, সিদ্ধ, যক্ষ, গন্ধৰ্ব, নাগ আৰু অপ্সৰাসকল একত্ৰ হৈ স্তৱ, নৃত্য, সংগীত, পুষ্পবৃষ্টি, ধ্যান আৰু ভক্তিভাৱ-উন্মাদ চেষ্টাৰে স্থানখনক উপাসনাৰ পবিত্ৰ ভূদৃশ্য কৰি তোলে। তাৰ পিছত ঈশ্বৰে তাত ‘উমাপতীশ্বৰ’ নামৰ নিত্য দিৱ্য আসনৰ কথা ঘোষণা কৰে—যুগ, কল্প আৰু মন্বন্তৰ জুৰি তেওঁৰ সান্নিধ্য সদায় থাকিব, বিশেষকৈ দেৱিকাৰ মঙ্গলময় তীৰৰ প্ৰতি তেওঁৰ বিশেষ অনুৰাগ আছে। পুষ্য মাহৰ অমাৱস্যাত শ্ৰাদ্ধ কৰাৰ বিধান দিয়া হৈছে; ফলশ্ৰুতিত দান-পুণ্য অক্ষয় থাকে আৰু দৰ্শনমাত্ৰে মহাপাপ নাশ হয়—‘সহস্ৰ ব্ৰহ্মহত্যা’ সদৃশ ঘোৰ পাপো ক্ষয় হয় বুলি কোৱা হৈছে। গোধন, ভূমিদান, স্বৰ্ণ আৰু বস্ত্ৰদানৰ প্ৰশংসা কৰি কোৱা হয় যে তাত পিতৃকৰ্ম কৰা ব্যক্তি বিশেষ পুণ্যৱান। শেষত দেৱতাসকল স্নানাৰ্থে সমবেত হৈছিল বুলিয়েই নদীৰ নাম ‘দেৱিকা’; সেয়ে ই ‘পাপনাশিনী’।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि ऋषितीर्थस्य सन्निधौ । कामिकं हि परं क्षेत्रं देविकानाम नामतः
ঈশ্বৰ উৱাচ: তেতিয়া, হে মহাদেৱী, ঋষিতীৰ্থৰ সন্নিধিলৈ যাব লাগে। তাত কামিক নামৰ পৰম পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰ আছে, যি নামত দেৱিকা বুলি খ্যাত।
Verse 2
महासिद्धिवनं तत्र ऋषिसिद्धसमावृतम् । नानाद्रुमलताकीर्णं पर्वतैरुपशोभितम्
তাত মহাসিদ্ধিবন আছে, ঋষি আৰু সিদ্ধসকলৰ সমাৱৃত; নানা বৃক্ষ-লতাৰে ঘন, আৰু চাৰিওফালে পৰ্বতেৰে শোভিত।
Verse 3
चंपकैर्बकुलैर्दिव्यैरशोकैः स्तबकैः परैः । पुन्नागैः किंकिरातैश्च सुगन्धैर्नागकेसरैः
সেই বন দিৱ্য চম্পক আৰু বকুল গছ, উৎকৃষ্ট অশোক আৰু ফুলৰ গুচ্ছৰে শোভিত; পুন্নাগ আৰু কিংকিৰাত, লগতে সুগন্ধি নাগকেশৰেও অলংকৃত।
Verse 4
मल्लिकोत्पलपुष्पैश्च पाटलापारिजातकैः । चूतचंपकपित्थैश्च श्रीफलैः पनसैस्तथा
সেই স্থান মল্লিকা (জুঁই) আৰু উৎপল (পদ্ম) ফুলে, পাটলা আৰু পাৰিজাতেও সুশোভিত; আম, চম্পক, পিত্থ (কাঠবেল) গছ, লগতে শ্ৰীফল (নাৰিকল) আৰু পনস (কঠাল) দ্বাৰাও অলংকৃত।
Verse 5
खर्जूरैर्बदरैश्चान्यैर्मातुलिंगैः सदाडिमैः । जंबीरैश्चैव दिव्यैश्च नारंगैरुप शोभितम्
সেই বন খর্জুৰ আৰু বদৰ (বেৰ) গছ, আৰু আন আন গছেৰে শোভিত; মাতুলিঙ্গ (চিট্ৰন) আৰু সদা দাডিম (ডালিম) আছে; দিৱ্য জম্বীৰ আৰু নাৰঙ্গ (কমলা) দ্বাৰাও অধিক শোভা পায়।
Verse 6
शिखिभिः कोकिलाभिश्च गीयमानं तु षट्पदैः । मृगैरृक्षैर्वराहैश्च सिंहैर्व्याघ्रैस्तथा परैः
সেই বন ময়ূৰ আৰু কোকিলৰ ধ্বনিয়ে প্ৰতিধ্বনিত, আৰু ভ্ৰমৰ (মৌমাছি) যেন গীত গায়। তাত হৰিণ, ভালুক, বৰাহ, সিংহ-ব্যাঘ্ৰ আদি বহু জীৱও বাস কৰে।
Verse 7
श्वापदैर्विविधाकारैः कन्दरै र्गह्वरैस्तथा । सुरासुरगणैः सिद्धैर्यक्षगन्धर्वपन्नगैः
ইয়াত নানা প্ৰকাৰৰ বন্য জন্তু আছে, গুহা আৰু গভীৰ খাদো আছে; লগতে দেৱ-অসুৰৰ গণ, সিদ্ধ, যক্ষ, গন্ধৰ্ব আৰু নাগসকলৰ সমাগম সদায় থাকে।
Verse 8
अप्सरोरगनागैश्च बहुभिस्तु समाकुलम् । केचित्स्तुवंति ईशं तु केचिन्नृत्यंति चाग्रतः
সেই স্থান বহু অপ্সৰা, সৰ্প আৰু নানা নাগেৰে ভৰি আছিল। কিছুমানে প্ৰভুৰ স্তৱ গাইছিল, আৰু কিছুমানে তেওঁৰ সন্মুখত নৃত্য কৰিছিল।
Verse 9
पुष्पैर्वृष्टिं तु मुञ्चंति मुखवाद्यानि चापरे । हसंति चापरे हृष्टा गर्जंति च तथापरे
কিছুমানে ফুলৰ বৰষুণ ঝৰাইছিল, আৰু আন কিছুমানে মুখে ফুঁ দি বাজোৱা বাদ্য বজাইছিল। কিছুমানে আনন্দত হাঁহিছিল, আৰু আন কিছুমানে গর্জন কৰি উঠিছিল।
Verse 10
ऊर्द्ध्वबाहवस्तथा चान्ये अन्ये ध्यायंति तद्गताः । तस्मिन्स्थानं महादेवि देविकायास्तटे शुभे
আন কিছুমানে বাহু উৰ্ধ্বে তুলি থিয় হৈ আছিল; আৰু আন কিছুমানে তাতেই লীন হৈ ধ্যান কৰিছিল। সেই স্থানতেই, হে মহাদেৱী, দেবিকা নদীৰ শুভ তীৰত…
Verse 11
उमापतीश्वरो नाम तत्राहं संस्थितः सदा । युगेयुगे सदा पूर्णे कल्पे मन्वन्तरे तथा
তাত মই ‘উমাপতীশ্বৰ’ নামে সদায় প্ৰতিষ্ঠিত। প্ৰতিটো যুগত, প্ৰতিটো পূৰ্ণ কল্পত, আৰু প্ৰতিটো মন্বন্তৰতও, মই তাতেই অৱস্থিত থাকোঁ।
Verse 12
न त्यजामि सदा देवि देविकायास्तटं शुभम् । दुर्ल्लभं सर्वलोकेऽस्मिन्पवित्रं सुप्रियं हि मे
হে দেবি! মই সদায় দেবিকাৰ শুভ তীৰ ত্যাগ নকৰোঁ। ই সকলো লোকত দুষ্প্ৰাপ্য, পবিত্ৰ আৰু মোৰ অতি প্ৰিয়।
Verse 13
त्वया सह स्थितश्चाहं तस्मि न्स्थाने वरानने । उमया युक्तदेहत्वात्तेन ख्यातं उमापतिः
হে সুশ্ৰীমুখী! সেই স্থানত মই তোমাৰ সৈতে একেলগে অৱস্থিত থাকোঁ। উমাৰ সৈতে মোৰ দেহ একীভূত হোৱাৰ বাবে তাত মই ‘উমাপতি’ নামে খ্যাত।
Verse 14
पुष्यमासे त्वमावस्यां दद्याच्छ्राद्धं समाहितः । न पश्यामि क्षयं तस्य तस्मिन्दत्तस्य पार्वति
পুষ্য মাহৰ অমাৱস্যাত মন একাগ্ৰ কৰি শ্ৰাদ্ধ দিয়া উচিত। হে পাৰ্বতী! তাত দিয়া দানৰ পুণ্যৰ কোনো ক্ষয় মই নেদেখোঁ।
Verse 15
ब्रह्महत्यासहस्रं तु तस्य दर्शनतो व्रजेत् । गोभूहिरण्यवासांसि तत्र दद्याद्विचक्षणः
তাৰ দৰ্শন মাত্ৰতেই ব্ৰহ্মহত্যাৰ হাজাৰ পাপ দূৰ হয়। তাত বিচক্ষণ লোকে গাই, ভূমি, সোণ আৰু বস্ত্ৰ দান কৰিব।
Verse 16
स एकः परमः पुत्रो यो गत्वा तत्र सुन्दरि । ददेच्छ्राद्धं पितॄणां च तस्यांतो नैव विद्यते
হে সুন্দৰী! যি তাত গৈ পিতৃসকলৰ বাবে শ্ৰাদ্ধ কৰে, সেয়াই পৰম পুত্ৰ; সেই পুণ্যৰ কোনো অন্ত নাই।
Verse 17
देवैः सर्वैः समाहूता स्नानार्थं सा सरिद्वरा । देविकेति समाख्याता तेन सा पापनाशिनी
সকলো দেৱতাই স্নানাৰ্থে আহ্বান কৰাত সেই উত্তম নদী ‘দেৱিকা’ নামে খ্যাত হ’ল; সেয়েহে তাই পাপনাশিনী।
Verse 276
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये देविकायामुमापतिमाहात्म्यवर्णनंनाम षट्सप्तत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণত—একাশীতিসাহস্ৰ শ্লোকসম্বলিত সংহিতাৰ ভিতৰত—সপ্তম প্ৰভাসখণ্ডৰ প্ৰথম বিভাগ ‘প্ৰভাসক্ষেত্ৰমাহাত্ম্য’ত ‘দেৱিকাত উমাপতি-মাহাত্ম্যৰ বৰ্ণনা’ নামক ২৭৬তম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।