Adhyaya 257

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि त्रितकूपमिति स्मृतम् । नंदादित्यस्य पूर्वेण योजनत्रितयेन तु

ঈশ্বৰে ক’লে: “তাৰ পাছত, হে মহাদেৱী, ত্ৰিতকূপ বুলি খ্যাত স্থানলৈ যোৱা উচিত। সেয়া নন্দাদিত্যৰ পূব দিশে তিন যোজন দূৰত।”

Verse 2

पुरा बभूव राजेन्द्रः सौराष्ट्रविषये सुधीः । आत्रेय इति विख्यातो वेदवेदांगपारगः

পূৰ্বতে সৌৰাষ্ট্ৰ বিষয়ে এজন জ্ঞানী ৰাজেন্দ্ৰ আছিল, ‘আত্রেয়’ নামে খ্যাত; তেওঁ বেদ আৰু বেদাঙ্গসমূহত পাৰদৰ্শী আছিল।

Verse 3

तस्य पुत्रत्रयं जज्ञ ऋतुकालाभिगामिनः । एकतश्चद्वितश्चैव त्रितश्चैवेति भामिनि

হে ভামিনী, তেওঁৰ তিন পুত্ৰ জন্মিল, যিসকলে ঋতুকাল অনুসৰি পত্নীৰ সঙ্গ গ্ৰহণ কৰাত নিয়মপালক আছিল; তেওঁলোকৰ নাম একত, দ্বিত আৰু ত্ৰিত।

Verse 4

त्रितस्तेषां कनिष्ठोऽभूद्वेदवेदांगपारगः । सर्वैरेव गुणैर्युक्तो मूर्खो ज्येष्ठौ बभूवतुः

তেওঁলোকৰ ভিতৰত কনিষ্ঠ ত্ৰিত বেদ আৰু বেদাঙ্গত পাৰদৰ্শী হ’ল। সকলো গুণে বিভূষিত হৈ তেওঁ উৎকৃষ্ট আছিল, কিন্তু দুয়ো জ্যেষ্ঠ ভ্ৰাতা মূৰ্খই ৰ’ল।

Verse 5

कस्यचित्त्वथकालस्य आत्रेयो द्विज सत्तमः । तपः कृत्वा तु विपुलं कालधर्ममुपेयिवान्

তাৰ পাছত কিছু সময় গ’লত, আত্রেয়—দ্বিজসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ—বিপুল তপস্যা কৰি কালের ধৰ্মলৈ উপনীত হৈ দেহ ত্যাগ কৰিলে।

Verse 6

ततस्तेषां त्रितो राजा बभूव गुणवत्तरः । धुरमाकर्षयामास पुत्रोऽयं तस्य या पुरा

তেতিয়া তেওঁলোকৰ মাজত ত্ৰিত গুণে শ্ৰেষ্ঠ হৈ ৰজা হ’ল। পূৰ্বৰে পৰা সেই পুত্ৰই দায়িত্বৰ ধুৰা টানি ধৰি বহন কৰিলে।

Verse 7

तस्य बुद्धिः समुत्पन्ना कथं यज्ञं करोम्यहम् । सन्निमंत्र्य द्विजश्रेष्ठान्यज्ञकर्मस्वधिष्ठितान्

তেতিয়া তেওঁৰ মনত ভাব জাগিল—“মই কেনেকৈ যজ্ঞ কৰিম?” তাৰপিছত যজ্ঞকর্মত সুপ্ৰতিষ্ঠিত দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকলক যথাবিধি নিমন্ত্ৰণ কৰিলে।

Verse 8

इन्द्रादींश्च सुरान्सर्वानावाह्य विधिपूर्वकम् । दक्षिणार्थं द्विजेन्द्राणां प्रभासं स जगाम ह । गृहीत्वा भ्रातरौ ज्येष्ठौ गवार्थं प्रस्थितो द्विजः

বিধিপূৰ্বকে ইন্দ্ৰ আদি সকলো দেৱতাক আহ্বান কৰি, দ্বিজেন্দ্ৰ ব্ৰাহ্মণসকলৰ যজ্ঞ-দক্ষিণা সংগ্ৰহৰ বাবে সি প্ৰভাসলৈ গ’ল। জ্যেষ্ঠ দুজন ভাতৃক লগত লৈ, সেই দ্বিজ গোধন বিচাৰি যাত্ৰা কৰিলে।

Verse 9

यस्य यस्य गृहे याति स त्रितो वेदपारगः । तत्र तत्र वरां पूजां लेभे गाश्चैव पुष्कलाः

যি যি ঘৰত বেদ-পাৰগ ত্ৰিতাই প্ৰৱেশ কৰিছিল, তাত তাতেই সি উত্তম সন্মান লাভ কৰিছিল আৰু প্ৰচুৰ গাইও পাইছিল।

Verse 10

एवं स गोधनं प्राप्य भ्रातृभ्यां सहितस्तदा । गृहाय प्रस्थितो देवि निर्वृतिं परमां गतः

এইদৰে গোধন লাভ কৰি আৰু ভাতৃদ্বয়ৰ সৈতে, হে দেবী, সি ঘৰলৈ ৰওনা হ’ল, পৰম সন্তুষ্টি লাভ কৰিলে।

Verse 11

त्रितस्ताभ्यां पुरो याति पृष्ठतो भ्रातरौ च तौ । गोधनं चालयंतस्ते प्रभासं क्षेत्रमागताः

ত্ৰিতা আগত আগত গৈছিল, আৰু সেই দুজন ভাতৃ পিছে পিছে গোধন হঁকাই আহিছিল; এইদৰে তেওঁলোকে প্ৰভাসৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত উপস্থিত হ’ল।

Verse 12

अथ तद्गोधनं दृष्ट्वा भूरि दानार्थमाहृतम् । भ्रातृभ्यां त्रितये चेति पापा मतिरजायत

কিন্তু দান-ধৰ্মৰ উদ্দেশ্যে আনা সেই বৃহৎ গোধন দেখি, দুজন ভাতৃৰ মনত পাপবুদ্ধি জাগিল—“ইয়াত ত্ৰিতাৰো অংশ আছে, আমাৰো আছে (লুটিবলৈ)।”

Verse 13

परस्परमूचतुस्तौ भ्रातरौ दुष्टचेतसौ । त्रितो यज्ञेषु कुशलो वेदेषु कुशलस्तथा

তেতিয়া সেই দুজন দুষ্টচিত্ত ভ্ৰাতা পৰস্পৰে ক’লে: “ত্ৰিত যজ্ঞ-কর্মত নিপুণ, আৰু বেদসমূহতো তেনেদৰে কুশলী।”

Verse 14

मान्यः पूज्यश्च सर्वत्र आवां मूर्खौ निरर्थकौ । एतद्धि गोधनं सर्वं त्रितो दास्यति सन्मखे

“সেইজন সৰ্বত্ৰ মান্য আৰু পূজ্য; কিন্তু আমি দুয়ো মূৰ্খ, মূল্যহীন। নিশ্চয় ত্ৰিত সজ্জনৰ চকুৰ আগতেই যজ্ঞত এই সকলো গোধন দান কৰিব।”

Verse 15

अस्माकं पितृपर्यातो यदाप्तं तत्समं भवेत् । तस्मादत्रैव युक्तोऽस्य वधो वै त्रितयज्ञिनः

“আমাৰ পিতৃ-পৰম্পৰাৰ পৰা যি লাভ হৈছে, সেয়া (তেনে সমান) হ’ব কেৱল যদি আমি তাক দখল কৰোঁ। সেয়ে ইয়াতেই যজ্ঞকাৰী ত্ৰিত—ত্ৰিতযজ্ঞিন—ক বধ কৰাই উচিত।”

Verse 16

एवं तौ निश्चयं कृत्वा प्रस्थितौ भ्रातरावुभौ । त्रितस्तु पुरतो याति निर्विकल्प ऋजुः सुधीः

এইদৰে সিদ্ধান্ত কৰি সেই দুয়ো ভ্ৰাতা আগবাঢ়িল। কিন্তু ত্ৰিত তেওঁলোকৰ আগত গৈছিল—শান্ত, সৰল, সুবুদ্ধি, আৰু সন্দেহহীন।

Verse 17

अनु तत्र समुत्तस्थौ व्याघ्रो रौद्रतराकृतिः । व्यादितास्यो रवं देवि व्यनद्भैरवं ततः

তেতিয়া তেওঁলোকৰ পিছে পিছে অতি ভয়ংকৰ আকৃতিৰ এটা ব্যাঘ্ৰ উঠি আহিল। মুখ মেলি, হে দেবী, সি তেতিয়া ভৈৰৱসদৃশ ভয়ানক গর্জন কৰিলে।

Verse 18

तस्य शब्देन ता गावो नष्टा जग्मुर्दिशो दश । अन्धकूपो महांस्तत्र प्रदेशे दारुणोऽभवत्

সেই গর্জনৰ শব্দত গাইবোৰ আতংকিত হৈ দশো দিশে পলাই গ’ল আৰু হেৰাই গ’ল। সেই অঞ্চলত এক বিশাল ‘অন্ধ কূপ’ আছিল, দৰ্শনতে ভয়ংকৰ।

Verse 19

एकतो दारुणो व्याघ्रः कूपोऽन्यत्र सुदारुणः । दृष्ट्वा ते भ्रातरः सर्वे भयोद्विग्नाः प्रदुद्रुवुः

এফালে ভয়ংকৰ বাঘ, আনফালে অতি ভয়াল কূপ। এই দৃশ্য দেখি সকলো ভ্ৰাতা ভয়ত বিচলিত হৈ আতংকত দৌৰি পলাই গ’ল।

Verse 20

अथ ते विषमं प्राप्य तटं कूपस्य भामिनि । स्थिता यावद्गतो व्याघ्रस्ततो गंतुं मनो दधुः

তাৰ পাছত, হে সুন্দৰী, কূপৰ অসম তীৰত উপনীত হৈ তেওঁলোকে তাতেই থিয় হৈ থাকিল, যেতিয়ালৈকে বাঘটো আঁতৰি নাযায়; তাৰ পিছতহে আগবাঢ়িবলৈ মন স্থিৰ কৰিলে।

Verse 21

अथ ताभ्यां त्रितो देवि भ्रातृभ्यां नृपसत्तम । प्रक्षिप्तो दारुणे कूपे जीर्णे तोयविवर्जिते

তাৰ পাছত, হে দেবী—হে শ্রেষ্ঠ নৃপতি—সেই দুজন ভ্ৰাতাই ত্ৰিতক এক ভয়ংকৰ কূপত নিক্ষেপ কৰিলে, যি জীর্ণ আৰু নিৰ্জল আছিল।

Verse 22

ततस्तद्गोधनं गृह्य प्रस्थितौ हृष्टमानसौ । त्रितस्तु पतितस्तत्र कूपे जलविवर्जिते

তাৰ পাছত সেই গোধন—গাইৰ ধন—লই তেওঁ দুজন আনন্দচিত্তে যাত্ৰা কৰিলে। কিন্তু ত্ৰিত তাতেই নিৰ্জল কূপত পতিত হৈ পৰি ৰ’ল।

Verse 23

चिन्तयामास मेधावी नाहं शोचामि जीवितुम् । मयाहूता द्विजश्रेष्ठा यज्ञार्थं वेदपारगाः । इन्द्राद्याश्च सुराः सर्वे स क्रतुः स्यान्न मे त्वतः

মেধাৱীয়ে মনতে চিন্তা কৰিলে: “মোৰ জীৱনৰ বাবে মই শোক নকৰোঁ। যজ্ঞৰ কাৰণে মই বেদ-পাৰগ শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকলক আহ্বান কৰিছোঁ, আৰু ইন্দ্ৰ আদি সকলো দেৱতাকো। সেয়ে মোৰ কাৰণে সেই ক্ৰতু বিফল নহওক।”

Verse 24

स एवं चिन्तयामास वेदवेदांगपारगः । मानसं यज्ञमारभ्य तत्रैव वरवर्णिनि

এইদৰে বেদ আৰু বেদাঙ্গত পাৰগ ব্ৰাহ্মণে মনৰ ভিতৰত চিন্তা কৰিলে; আৰু হে সুন্দৰবৰ্ণিনী, তাতেই তেওঁ মানস যজ্ঞ আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 25

स्वयमेव स सूक्तानि प्रोक्त्वा प्रोक्त्वा द्विजोत्तमः । कृतवान्बालुकाहोमं तेन तुष्टाश्च देवताः

সেই শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজে নিজেই পবিত্ৰ সূক্তসমূহ বাৰে বাৰে উচ্চাৰণ কৰি বালুকা-হোম (বালিৰ হোম) সম্পন্ন কৰিলে; সেই কৰ্মে দেৱতাসকল সন্তুষ্ট হ’ল।

Verse 26

श्रद्धां तस्य विदित्वा तु भूयस्तृप्तास्तु देवताः । आगत्य ब्राह्मणं प्रोचुः कूपमध्ये व्यवस्थितम्

তেওঁৰ শ্ৰদ্ধা জানি দেৱতাসকল আৰু অধিক তৃপ্ত হ’ল; তেওঁলোকে আহি কূপৰ মাজত অৱস্থিত সেই ব্ৰাহ্মণক ক’লে।

Verse 27

देवा ऊचुः । भोभो विप्र त्वया नूनं सर्वे संतर्पिता वयम् । मानसेन तु यज्ञेन तस्माद्ब्रूहि मनोगतम्

দেৱতাসকলে ক’লে: “হে হে বিপ্ৰ! তোমাৰ মানস যজ্ঞেৰে আমি সকলোৱে নিশ্চয় সন্তৰ্পিত হ’লোঁ। সেয়ে তোমাৰ মনৰ ইচ্ছা কোৱা।”

Verse 28

ब्राह्मण उवाच । यदि देवाः प्रसन्ना मे कूपान्निष्कमणे त्वहम् । यष्टा स्वं मंदिरं गत्वा देवयज्ञं करोम्यहम्

ব্ৰাহ্মণে ক’লে: “যদি দেৱতাসকল মোৰ ওপৰত প্ৰসন্ন হয়, তেন্তে মই এই কূপৰ পৰা ওলাই আহিব পাৰোঁ। নিজৰ গৃহলৈ গৈ মই বিধিপূৰ্বক দেৱ-যজ্ঞ সম্পন্ন কৰিম।”

Verse 29

ईश्वर उवाच । अथ देवैः समादिष्टा तस्मिन्कूपे सरस्वती । निर्गत्य वसुधां भित्त्वा पूरयामास वारिणा

ঈশ্বৰে ক’লে: তাৰ পাছত দেৱতাসকলৰ আদেশত সৰস্বতী সেই কূপত প্ৰবেশ কৰি, পৃথিৱী ভেদি উদ্ভৱ হৈ, পানীৰে তাক পূৰ্ণ কৰিলে।

Verse 30

अथ निष्क्रम्य विप्रोऽसौ यातः स्वभवनं प्रति । ततः प्रभृति देवेशि त्रितकूपः स उच्यते

তাৰ পাছত সেই ব্ৰাহ্মণজন ওলাই আহি নিজৰ গৃহৰ দিশে গ’ল। তেতিয়াৰ পৰা, হে দেৱেশী, সেই স্থান ‘ত্ৰিতকূপ’ বুলি পৰিচিত হ’ল।

Verse 31

स्नात्वा तत्र शुचिर्भूत्वा त्वथ संतर्पयेत्पितॄन् । अश्वमेधमवाप्नोति सर्वपापविवर्जितः

তাত স্নান কৰি শুচি হৈ, যদি কোনোবাই তাৰ পাছত পিতৃসকলক তৃপ্ত কৰে, তেন্তে সি অশ্বমেধ যজ্ঞৰ পুণ্য লাভ কৰে আৰু সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 32

तिल दानं तु देवेशि तत्र शस्तं सकाञ्चनम् । पितॄणां वल्लभं तीर्थं नित्यं चैव तु भामिनि

হে দেৱেশী, তাত তিল দান—সোণসহ—অতি প্ৰশংসিত। হে দীপ্তিমতী ভামিনী, সেই তীৰ্থ পিতৃসকলৰ নিত্য প্ৰিয়।

Verse 33

अग्निष्वात्ता बर्हिषद आयंतुन इति स्मृताः । ये दिव्याः पितरो देवि तेषां सांनिध्यमत्र हि

‘অগ্নিষ্বাত্তা’ আৰু ‘বৰ্হিষদ’ পিতৃসকলক “আহক” বুলি আহ্বান কৰি স্মৰণ কৰা হয়। হে দেবী, ইয়াত সেই দিৱ্য পিতৃসকলৰ সান্নিধ্য নিশ্চয়েই আছে।

Verse 34

दर्शनादपि तीर्थस्य तस्य वै सुरसत्तमे । मुच्यन्ते प्राणिनः पापादाजन्ममरणांतिकात्

হে দেৱসত্তম, সেই তীৰ্থৰ কেৱল দৰ্শন কৰিলেই প্ৰাণীসকল পাপৰ পৰা মুক্ত হয়—জন্মৰ পৰা জীৱনৰ অন্তিম পৰ্যন্ত লেগি থকা পাপৰ পৰা।

Verse 35

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्र स्नानं समाचरेत् । प्रभासं क्षेत्रमासाद्य यदीच्छेच्छ्रेय आत्मनः

সেয়ে সকলো প্ৰয়াসেৰে তাত বিধিপূৰ্বক স্নান কৰা উচিত। যি নিজৰ পৰম কল্যাণ কামনা কৰে, সি প্ৰভাসৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত উপস্থিত হৈ এই কৰ্ম সম্পাদন কৰক।

Verse 257

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये त्रितकूपमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तपञ्चाशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

এইদৰে পবিত্ৰ স্কন্দ মহাপুৰাণত—একাশী হাজাৰ শ্লোকৰ সংহিতাৰ ভিতৰত—সপ্তম প্ৰভাসখণ্ডৰ, প্ৰথম বিভাগ ‘প্ৰভাসক্ষেত্ৰমাহাত্ম্য’ত, ‘ত্ৰিতকূপ তীৰ্থৰ মাহাত্ম্য বৰ্ণনা’ নাম অধ্যায়, দ্বিশত-সপ্তপঞ্চাশতম, সমাপ্ত হ’ল।