
এই অধ্যায়ত ঈশ্বৰে দেৱীক ক’লে যে প্ৰভাস-ক্ষেত্ৰত ৰজা নন্দে প্ৰতিষ্ঠা কৰা সূৰ্যস্বৰূপ ‘নন্দাদিত্য’ৰ মন্দিৰ-স্থাপন আৰু পূজা শাস্ত্ৰসম্মত। নন্দক আদৰ্শ ৰজা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; তেওঁৰ শাসনত প্ৰজাৰ কল্যাণ আছিল, কিন্তু কৰ্মবিপাকে তেওঁ ভয়ংকৰ কুষ্ঠৰোগত আক্রান্ত হয়। কাৰণ অনুসন্ধানত পূৰ্বকথা আহে—বিষ্ণুৱে দিয়া দিব্য বিমানেৰে তেওঁ মানসসৰোবৰলৈ গৈ এক দুৰ্লভ ‘ব্ৰহ্মজ পদ্ম’ দেখে, যাৰ ভিতৰত অঙ্গুষ্ঠমাত্ৰ দীপ্তিমান পুৰুষ অৱস্থিত। খ্যাতিৰ লোভত পদ্মটো ধৰি আনিবলৈ আদেশ দিতেই স্পৰ্শমাত্ৰে ভয়ংকৰ নাদ উঠে আৰু নন্দ তৎক্ষণাৎ ৰোগগ্ৰস্ত হয়। বসিষ্ঠ মুনিয়ে ব্যাখ্যা কৰে—সেই পদ্ম অতি পবিত্ৰ; লোকদৰ্শনৰ বাবে লৈ যোৱাৰ অভিপ্ৰায়েই দোষ, আৰু ভিতৰৰ দেৱতা প্ৰদ্যোতন/সূৰ্য নিজেই। সেয়ে প্ৰভাসত ভাস্কৰৰ শান্তি-আৰাধনা কৰিবলৈ বিধান দিয়ে। নন্দ ‘নন্দাদিত্য’ প্ৰতিষ্ঠা কৰি অৰ্ঘ্যাদি উপচাৰে পূজা কৰাত সূৰ্য তৎক্ষণাৎ আৰোগ্য দান কৰে আৰু তাত নিত্য সান্নিধ্যৰ বৰ দিয়ে; লগতে কয় যে ৰবিবাৰে সপ্তমী পৰিলে দৰ্শনকাৰীয়ে পৰম গতি লাভ কৰে। শেষত ফলশ্ৰুতি—এই তীৰ্থত স্নান, শ্ৰাদ্ধ আৰু দান, বিশেষকৈ কপিলা গাই বা ঘৃতধেনু দান, অপৰিমেয় পুণ্য আৰু মুক্তিসহায়ক ফল প্ৰদান কৰে।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि नंदादित्यं समाहितः । नंदेन स्थापितं पूर्वं तत्रैवामितबुद्धिना
ঈশ্বৰে ক’লে: তাৰ পাছত, হে মহাদেৱী, একাগ্ৰচিত্তে নন্দাদিত্যলৈ যাবা; যাক অসীম বুদ্ধিসম্পন্ন ৰজা নন্দে পূৰ্বে সেই ঠাইতেই প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।
Verse 2
नंदो राजा पुरा ह्यासीत्सर्वलोकसुखप्रदः । न दुर्भिक्षं न च व्याधि नाकाले मरणं नृणाम्
পূৰ্বকালত ৰজা নন্দ আছিল, যি সকলো লোকক সুখ দান কৰোঁতা। তেতিয়া নাছিল দুৰ্ভিক্ষ, নাছিল ব্যাধি, আৰু মানুহৰ অকাল মৃত্যু নাছিল।
Verse 3
तस्मिञ्छासति धर्मज्ञे न चावृष्टिकृतं भयम् । कस्यचित्त्वथ कालस्य पूर्वकर्मानुसारतः
সেই ধৰ্মজ্ঞ ৰজাই শাসন কৰোঁতে অনাবৃষ্টিৰ কাৰণে কোনো ভয় নাছিল। তথাপি কোনো এক সময়ত, পূৰ্বকৰ্মৰ অনুসাৰে (ফল পকিবলৈ ধৰাত) পৰিবর্তন ঘটিল।
Verse 4
कुष्ठेन महता व्याप्तो वैराग्यपरमं गतः । तेन रोगाभिभूतेन देवदेवो दिवाकरः । प्रतिष्ठितो नदीतीरे स च रोगाद्विमोचितः
মহা কুষ্ঠৰ দ্বাৰা আচ্ছন্ন হৈ তেওঁ বৈৰাগ্যৰ পৰম অৱস্থালৈ উপনীত হ’ল। সেই ৰোগে পীড়িত হৈ তেওঁ নদীৰ তীৰত দেৱদেৱ দিৱাকৰ (সূৰ্যদেৱ)ক প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে, আৰু ৰোগৰ পৰা মুক্ত হ’ল।
Verse 5
देव्युवाच । किमसौ रोगवान्राजा सार्वभौमो महीपतिः । तस्य धर्मरतस्यापि कस्माद्रोग समुद्भवः
দেৱীয়ে ক’লে: “সেই ৰোগাক্ৰান্ত ৰজা—সাৰ্বভৌম, পৃথিৱীৰ অধিপতি—কিয় পীড়িত? ধৰ্মত ৰত হ’লেও, কোন কাৰণত এই ৰোগ উদ্ভৱ হ’ল?”
Verse 6
ईश्वर उवाच । एष धर्मसदाचारो नंदो राजा प्रतापवान् । व्यचरत्सर्वलोकान्स विमानवरमास्थितः
ঈশ্বৰে ক’লে: “এয়া নন্দ নামৰ প্ৰতাপৱান ৰজা, ধৰ্ম-সদাচাৰত স্থিৰ। উত্তম দিৱ্য বিমানত আৰূঢ় হৈ তেওঁ সকলো লোকত বিচৰণ কৰিছিল।”
Verse 7
विमानं तस्य तुष्टेन दत्तं वै विष्णुना स्वयम् । कामगं वरवर्णेन बर्हिणेन विनादितम्
তেওঁত সন্তুষ্ট হৈ বিষ্ণুৱে স্বয়ং সেই বিমান দান কৰিলে। সেয়া ইচ্ছামতে গমনশীল আছিল আৰু উজ্জ্বল বৰ্ণৰ শ্ৰেষ্ঠ ময়ূৰৰ মধুৰ ধ্বনিত গুঞ্জৰিত হৈছিল।
Verse 8
स कदाचिन्नृपश्रेष्ठो विचरंस्तत्र संस्थितः । गतवान्मानसं दिव्यं सरो देवगणान्वितम्
এবাৰ সেই নৃপশ্ৰেষ্ঠ বিচৰণ কৰি তাত কিছুক্ষণ অৱস্থিত হ’ল। তাৰ পাছত তেওঁ দেৱগণসহ দিৱ্য সৰোবৰ মানস সৰোবৰলৈ গ’ল।
Verse 9
तत्रापश्यद्बृहत्पद्मं सरोमध्यगतं सितम् । तत्र चांगुष्ठमात्रं तु स्थितं पुरुषसत्तमम्
তাত তেওঁ সৰোবৰৰ মাজত অৱস্থিত এক বৃহৎ শুভ্ৰ পদ্ম দেখিলে; আৰু সেই পদ্মৰ ওপৰত অঙ্গুষ্ঠ-মাত্ৰ ৰূপে পৰম পুৰুষ স্থিত আছিল।
Verse 10
रक्तवासोभिराच्छन्नं द्विभुजं तिग्मतेजसम् । तं दृष्ट्वा सारथिं प्राह पद्ममेतत्समाहर
ৰক্তবস্ত্ৰে আচ্ছন্ন, দ্বিভুজ, আৰু তীক্ষ্ণ তেজে দীপ্ত—তাঁক দেখি ৰজাই সাৰথিক ক’লে: “এই পদ্মখন আনি দে।”
Verse 11
इदं तु शिरसा बिभ्रत्सर्वलोकस्य सन्निधौ । श्लाघनीयो भविष्यामि तस्मादाहर मा चिरम्
“সকলো লোকৰ সন্নিধানত মই যদি এইটো মূৰত ধাৰণ কৰোঁ, তেন্তে মই প্ৰশংসাৰ যোগ্য হ’ম। সেয়ে আনি দে—বিলম্ব নকৰিবা।”
Verse 12
एवमुक्तस्ततस्तेन सारथिः प्रविवेश ह । ग्रहीतुमुपचक्राम तत्पद्मं वरवर्णिनि । स्पृष्टमात्रे तदा पद्मे हुंकारः समपद्यत
তেওঁৰ আদেশ শুনি সাৰথি তেতিয়া (সৰোবৰত) প্ৰৱেশ কৰিলে আৰু, হে সুন্দৰবৰ্ণিনী, সেই পদ্মখন ধৰি ল’বলৈ আৰম্ভ কৰিলে। কিন্তু পদ্ম স্পৰ্শ কৰা মাত্ৰেই তেতিয়া ভয়ংকৰ “হুঁ” ধ্বনি উঠিল।
Verse 13
राजा च तत्क्षणात्तेन शब्देन समजायत । कुष्ठी विगतवर्णश्च बलवीर्यविवर्जितः
আৰু সেই মুহূৰ্ততে, সেই শব্দৰ প্ৰভাৱত, ৰজা পীড়িত হ’ল—কুষ্ঠৰোগগ্ৰস্ত, বৰ্ণহীন, আৰু বল-ৱীৰ্যহীন।
Verse 14
तथागतमथात्मानं दृष्ट्वा स पुरुषर्षभः । तस्थौ तत्रैव शोकार्तः किमेतदिति चिंतयन्
নিজকে এনে তেনে অৱস্থাত পৰি থকা দেখি সেই পুৰুষশ্ৰেষ্ঠ তাতে স্থিৰ হৈ ৰ’ল, শোকে ব্যাকুল হৈ চিন্তা কৰিলে—“এইটো কি ঘটিল?”
Verse 15
तस्य चिंतयतो धीमानाजगाम महातपाः । वसिष्ठो ब्रह्मपुत्रस्तु स तं पप्रच्छ पार्थिवः
সেই বুদ্ধিমান ৰজা চিন্তাত নিমগ্ন হৈ থাকোঁতে মহাতপস্বী বশিষ্ঠ—ব্ৰহ্মাৰ পুত্ৰ—তেওঁৰ ওচৰলৈ আহিল। তেওঁক দেখি শাসকে সেই ঋষিক প্ৰশ্ন কৰিলে।
Verse 16
एष मे भगवञ्जातो देहस्यास्य विपर्ययः । कुष्ठरोगाभिभूतात्मा नाहं जीवितुमुत्सहे
“হে ভগৱন! মোৰ এই দেহত ভয়ংকৰ বিপৰ্যয় ঘটিল। কুষ্ঠৰোগে মোক আচ্ছন্ন কৰিছে; মন ভাঙি পৰিছে, মই আৰু জীয়াই থাকিবলৈ উৎসাহ নাপাওঁ।”
Verse 17
उपायं ब्रूहि मे ब्रह्मन्व्याधितस्य चिकित्सितम् । उताहो व्रतमन्यद्वा दानं यज्ञमथापि वा
“হে ব্ৰাহ্মণ! মোৰ বাবে উপায় কওক—এই ৰোগাক্ৰান্তৰ যথোচিত চিকিৎসা। নে ই কোনো ব্ৰত, অন্য অনুশাসন, দান, বা যজ্ঞ?”
Verse 18
वसिष्ठ उवाच । एतद्ब्रह्मोद्भवं नाम पद्मं त्रैलोक्यविश्रुतम् । दृष्टमात्रेण चानेन दृष्टाः स्युः सर्व देवताः
বশিষ্ঠ ক’লে: “এই ‘ব্ৰহ্মোদ্ভৱ’ নামৰ পদ্ম, ত্ৰিলোকত বিখ্যাত। ইয়াক মাত্ৰ দৰ্শন কৰিলেই যেন সকলো দেৱতাৰ দৰ্শন হ’ল বুলি গণ্য হয়।”
Verse 19
एतद्धि दृश्यते धन्यैः पद्मं कैः क्वापि पार्थिव । एतस्मिन्दृष्टमात्रे तु यो जलं विशते नरः
হে পাৰ্থিৱ ৰাজন! এই পদুম ধন্যজনৰেই দৃষ্টিগোচৰ হয়—কেতিয়াবা ক’ৰবাত কোনোবাই বিৰলকৈ দেখে। আৰু যি নৰে কেৱল দেখামাত্ৰেই জলত প্ৰৱেশ কৰে…
Verse 20
सर्वपापविनिर्मुक्तः पदं निर्वाण माप्नुयात् । एष दृष्ट्वा तु ते सूतो हर्तुं तोये प्रविष्टवान्
…সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হৈ নিৰ্বাণ-পদ লাভ কৰে। আৰু তোমাৰ সূত (ৰথচালক) —ইয়াক দেখি—পদুম ল’বলৈ ইচ্ছা কৰি পানীত প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 21
तव वाक्येन राजेंद्र मृतोऽसौ रोगवान्भवेत् । ब्रह्मपुत्रोऽप्यहं तेन पश्यामि परमेश्वरम्
হে ৰাজেন্দ্ৰ, তোমাৰ বাক্যত সি মৰা সমান হ’ব—ৰোগগ্ৰস্ত হৈ। কিন্তু সেই একে (দিব্য শক্তি) দ্বাৰাই মইও, ব্ৰহ্মাৰ পুত্ৰ হ’লেও, পৰমেশ্বৰক দৰ্শন কৰোঁ।
Verse 22
अहन्यहनि चागच्छंस्त्वं पुनर्दृष्टवानसि । वांछंति देवता नित्यममुं हृदि मनोरथम्
দিনে দিনে আহি তুমি পুনৰায় তাৰ দৰ্শন লাভ কৰিছা। দেৱতাসকলে সদায় হৃদয়ত এই একে মনোৰথক কামনা কৰে।
Verse 23
मानसे ब्रह्मपद्मं तु दृष्ट्वा स्नात्वा कदा वयम् । प्राप्स्यामः परमं ब्रह्म यद्गत्वा न पुनर्भवेत्
মানসত ব্ৰহ্ম-পদুম দেখা পাই, তাত স্নান কৰি, আমি কেতিয়া পৰম ব্ৰহ্ম লাভ কৰিম—যাক লাভ কৰিলে পুনৰ জন্ম নহয়?
Verse 24
इदं च कारणं भूयो द्वितीयं शृणु पार्थिव । कुष्ठस्य यत्त्वया प्राप्तं हर्तुकामेन पंकजम्
আৰু শুনা, হে পাৰ্থিৱ ৰজা, আন এটা দ্বিতীয় কাৰণো আছে: কুষ্ঠৰ কাৰণতেই তুমি ইয়ালৈ আহিলা—পদ্ম ল’বলৈ ইচ্ছা কৰি তুমি তাৰ ওচৰলৈ গৈছিলা।
Verse 25
प्रद्योतनस्तु गर्भेऽस्मिन्स्वयमेव व्यवस्थितः । तवैषा बुद्धिरभवद्दृष्ट्वेदं वरपंकजम्
কিন্তু প্ৰদ্যোতন নিজে এই গৰ্ভত স্বয়ং স্থিত আছে। এই উৎকৃষ্ট পদ্ম দেখি তোমাৰ ভিতৰত এই বুদ্ধি উদয় হৈছিল।
Verse 26
धारयामि शिरस्येनं लोकमध्ये विभूषणम् । इदं चिन्तयतः पापमेवं देवेन दर्शितम्
মই ইয়াক লোকমধ্যত অলংকাৰৰ দৰে মোৰ মূৰত ধাৰণ কৰিম। এইদৰে চিন্তাত কাতৰ হোৱা পাপ দেৱতাই মোক দেখুৱালে।
Verse 27
ततः सर्वप्रयत्नेन तमाराधय भास्करम् । प्रसादाद्देवदेवस्य मोक्ष्यसे नात्र संशयः
সেয়ে সকলো প্ৰচেষ্টাৰে সেই ভাস্কৰ (সূৰ্য)ক আৰাধনা কৰা। দেৱদেৱৰ প্ৰসাদে তুমি মুক্ত হ’বা—ইয়াত সন্দেহ নাই।
Verse 28
प्रभासं गच्छ राजेंद्र तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । तत्र सिद्धिर्भवेच्छीघ्रमार्त्तानां प्राणिनां भुवि
হে ৰাজেন্দ্ৰ, প্ৰভাসলৈ যোৱা—ত্ৰিলোকত বিখ্যাত সেই তীৰ্থলৈ। তাত পৃথিৱীত দুখিত প্ৰাণীয়ে শীঘ্ৰে সিদ্ধি আৰু উপশম লাভ কৰে।
Verse 29
ईश्वर उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा वसिष्ठस्य महात्मनः । प्रभासं क्षेत्रमासाद्य माहेश्वर्यास्तटे शुभे
ঈশ্বৰে ক’লে: মহাত্মা বশিষ্ঠৰ সেই বাক্য শুনি তেওঁ প্ৰভাসৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত উপস্থিত হৈ মাহীশ্বৰীৰ শুভ তীৰত উপনীত হ’ল।
Verse 30
नंदादित्यं प्रतिष्ठाप्य गंधधूपानुलेपनैः । पूजयामास तं देवि पुष्पैरुच्चावचैस्तथा
নন্দাদিত্যক প্ৰতিষ্ঠা কৰি, হে দেবী, তেওঁ সুগন্ধি, ধূপ আৰু অনুলেপনেৰে, লগতে নানা প্ৰকাৰৰ ফুলেৰে তেওঁৰ পূজা কৰিলে।
Verse 31
तस्य तुष्टो दिवानाथो वरदोऽहमथाब्रवीत्
তেওঁত সন্তুষ্ট হৈ দিবানাথ (সূৰ্যদেৱ) বৰদাতা ৰূপে তেতিয়া ক’লে: “মই বৰ দান কৰোঁতা।”
Verse 32
नन्द उवाच । कुष्ठेन महता व्याप्तं पश्य मां सुरसत्तम । यथाऽयं नाशमायाति तथा कुरु दिवाकर
নন্দ ক’লে: হে সুৰসত্তম, মোক চাওক—ভয়ংকৰ কুষ্ঠে মোক আচ্ছন্ন কৰিছে। হে দিবাকৰ, এনেকৈ কৰক যাতে এই ৰোগ নাশ হয়।
Verse 33
सान्निध्यं कुरु देवेश स्थानेऽस्मिन्नित्यदा विभो
হে দেবেশ, হে বিভো, এই স্থানত সদায় আপোনাৰ সান্নিধ্য দান কৰক।
Verse 34
सूर्य उवाच । नीरोगस्त्वं महाराज सद्य एव भविष्यसि । अत्र ये मां समागत्य द्रक्ष्यंति च नरा भुवि
সূৰ্যই ক’লে: হে মহাৰাজ, আজি এই মুহূৰ্ততে তুমি নিৰোগ হ’বা। আৰু পৃথিৱীত যিসকল মানুহ ইয়ালৈ আহি মোৰ দৰ্শন কৰিব…
Verse 35
सप्तम्यां सूर्यवारेण यास्यंति परमां गतिम् । अत्र मे सूर्यवारेण सांनिध्यं सप्तमीदिने । भविष्यति न संदेहो गमिष्ये त्वं सुखी भव
সপ্তমীত যেতিয়া ৰবিবাৰ হয়, তেতিয়া তেওঁলোকে পৰম গতি লাভ কৰে। সেই সপ্তমী দিনত, ৰবিবাৰে, মোৰ সান্নিধ্য ইয়াত নিশ্চয় থাকিব—সন্দেহ নাই। মই প্ৰস্থান কৰোঁ; তুমি সুখী হোৱা।
Verse 36
एवमुक्त्वा सहस्रांशुस्तत्रैवांतरधीयत
এইদৰে কৈ সহস্ৰাংশু (হাজাৰ কিৰণধাৰী সূৰ্য) তাতেই অদৃশ্য হৈ গ’ল।
Verse 37
नीरोगत्वमवा प्यासौ कृत्वा राज्यमनुत्तमम् । जगाम परमं स्थानं यत्र देवो दिवाकरः । तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा कृत्वा श्राद्धं प्रयत्नतः
সেইজন নিৰোগতা লাভ কৰি আৰু অনুত্তম ৰাজ্য স্থাপন কৰি, সেই পৰম স্থানলৈ গ’ল য’ত দেৱ দিৱাকৰ (সূৰ্য) আছে। সেই তীৰ্থত মানুহে স্নান কৰি আৰু যত্নেৰে শ্ৰাদ্ধ সম্পন্ন কৰিলে,
Verse 38
नंदादित्यं पुनर्दृष्ट्वा न पुनर्मर्त्त्यतां व्रजेत । प्रदद्यात्कपिलां तत्र ब्राह्मणे वेदपारगे
নন্দাদিত্যক পুনৰ দৰ্শন কৰিলে মানুহে পুনৰ মর্ত্যলোকলৈ নাযায়। তাত বেদপাৰগ ব্ৰাহ্মণক কপিলা গাই দান কৰা উচিত।
Verse 39
अहोरात्रोषितो भूत्वा घृतधेनुमथापि वा । न तस्य गुणितुं शक्या संख्या पुण्यस्य केनचित्
তাত কেৱল এটা দিন-ৰাতি তাত বাস কৰিলেও—অথবা ঘৃত-দায়িনী ধেনু দান কৰিলেও—লাভ হোৱা পুণ্যৰ পৰিমাণ কোনোয়ে গণনা কৰিব নোৱাৰে।
Verse 40
इत्येवं देवदेवस्य माहात्म्यं दीप्तदीधितेः । कथितं तव सुश्रोणि सर्वपापप्रणाशनम्
এইদৰে, হে সুন্দৰ কটিদেশী, দেৱদেৱ—দীপ্ত জ্যোতিৰে জ্বলন্ত তেজস্বী—তাঁৰ মাহাত্ম্য তোমাক কোৱা হ’ল; ই সকলো পাপ বিনাশক।
Verse 256
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये नन्दादित्यमाहात्म्यवर्णनंनाम षट्पञ्चाशदुत्तरद्विशततमो ऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতিসাহস্ৰী সংহিতাৰ অন্তৰ্গত সপ্তম প্ৰভাসখণ্ডত, প্ৰথম প্ৰভাসক্ষেত্ৰমাহাত্ম্য অংশত “নন্দাদিত্য-মাহাত্ম্য বৰ্ণনা” নামৰ দ্বিশত ষট্পঞ্চাশত্তম (২৫৬তম) অধ্যায় সমাপ্ত।