Adhyaya 225

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततोगच्छेन्महादेवि देवं चाऽनरकेश्वरम् । तस्मादुत्तरदिग्भागे सर्वपातकनाशनम् । तन्माहात्म्यं प्रवक्ष्यामि शृणु ह्येकमनाः प्रिये

ঈশ্বৰে ক’লে: “তাৰ পাছত, হে মহাদেৱি, অনৰকেশ্বৰ দেৱৰ ওচৰলৈ যোৱা উচিত। তাৰ উত্তৰ দিশত সকলো পাপ নাশ কৰা এক স্থান আছে। এতিয়া মই তাৰ মাহাত্ম্য ক’ম—হে প্ৰিয়ে, একাগ্ৰচিত্তে শুনা।”

Verse 2

मथुरानाम विख्याता नगरी धरणीतले । तत्र विप्रोऽभवत्पूर्वं देवशर्मेति विश्रुतः । अगस्त्यगोत्रो विद्वान्वै स तु दारिद्र्यपीडितः

ধৰণীৰ পৃষ্ঠত মথুৰা নামে এক বিখ্যাত নগৰী আছিল। তাত পূৰ্বে দেবশৰ্মা নামে খ্যাত এজন বিপ্ৰ বাস কৰিছিল—অগস্ত্য গোত্ৰৰ বিদ্বান, কিন্তু দাৰিদ্ৰ্যত পীড়িত।

Verse 3

अथापरोऽभवत्तत्र तादृग्रूपवयोऽन्वितः । तन्नाम गोत्रो देवेशि ब्राह्मणो वेदपारगः

তাৰ পাছত তাত আন এজন বিপ্ৰ আছিল, ৰূপ আৰু বয়সত তেনেকুৱাই—হে দেৱীগণৰ দেৱী! তেওঁৰ নাম আৰু গোত্ৰো একেই, আৰু তেওঁ বেদত পাৰদৰ্শী আছিল।

Verse 4

अथ प्राह यमो दूतं रौद्रमूर्धशिरोरुहम् । गच्छ भो मथुरां शीघ्रं देवशर्माणमानय

তেতিয়া যমে তেওঁৰ দূতক ক’লে, যাৰ মূৰ আৰু কেশ ভয়ংকৰ আছিল: “হে ভদ্ৰ, শীঘ্ৰে মথুৰালৈ যা আৰু দেবশৰ্মাক লৈ আহা।”

Verse 5

अथागत्य ततो दूतो गृहीत्वा तत्र वै गतः । तं दृष्ट्वाथ यमो नत्वा प्राह दूतं क्रुधान्वितः

তেতিয়া দূতে তাত গৈ তেওঁক ধৰি লৈ উভতি আহিল। তেওঁক দেখি যমে আদৰেৰে নমি, তাৰ পাছত ক্ৰোধেৰে পূৰ্ণ হৈ দূতক ক’লে।

Verse 6

नायमानेतुमादिष्टो देवशर्मां मया तव । अन्योस्ति देवशर्मा यस्त मानय गतायुषम् । एनं विप्रं च दीर्घायुं नय तत्राविलंबितम्

“এইজন সেই দেবশৰ্মা নহয়, যাক আনিবলৈ মই তোমাক আদেশ দিছিলোঁ। আন এজন দেবশৰ্মা আছে—যাৰ আয়ু শেষ হৈছে, তাক লৈ আহা। কিন্তু এই দীঘলীয়া আয়ুৰ বিপ্ৰক বিলম্ব নকৰাকৈ তাতেই উভতাই লৈ যা।”

Verse 7

ईश्वर उवाच । अथाब्रवीद्ब्राह्मणो वै नाहं यास्ये गृहं विभो । दारिद्र्येणातिनिर्विण्णो यावज्जीवं सुरेश्वर । इहैव क्षपयिष्यामि शेषमायुस्तवांतिके

ঈশ্বৰে ক’লে: তেতিয়া ব্ৰাহ্মণজনে ক’লে, "হে প্ৰভু, মই ঘৰলৈ নাযাওঁ। দৰিদ্ৰতাৰ বাবে মই অতিশয় দুখী, হে দেৱেশ্বৰ, মই মোৰ অৱশিষ্ট জীৱন আপোনাৰ ওচৰতে কটাম।"

Verse 8

यम उवाच । अकाले नात्र चायाति कश्चिद्ब्राह्मणसत्तम । मुहूर्तमपि नो जीवेत्पूर्णकालेन वै भुवि

যমে ক’লে: "হে ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠ, ইয়ালৈ কোনেও সময়ৰ আগতে নাহে। পৃথিৱীত নিৰ্ধাৰিত সময় সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পাছত কোনো জীৱই এক মুহূৰ্তও জীয়াই নাথাকে।"

Verse 9

अत एव हि मे नाम धर्मराजेति विश्रुतम्

"এই কাৰণেই মোৰ নাম ধৰ্মৰাজ অৰ্থাৎ ধৰ্মৰ ৰজা বুলি জনাজাত।"

Verse 10

न मे सुहृन्न मे द्वेष्यः कश्चिदस्ति धरातले । विद्धः शरशतेनापि नाऽकाले म्रियते यतः

"পৃথিৱীত মোৰ কোনো বন্ধুও নাই আৰু কোনো শত্ৰুও নাই। কিয়নো এজন মানুহক শ শ কাঁড়ে বিন্ধিলেও, নিৰ্ধাৰিত সময়ৰ আগতে তেওঁৰ মৃত্যু নহয়।"

Verse 11

कुशाग्रेणापि विद्धः सन्काले पूर्णे न जीवति । तस्माद्गच्छ द्विजश्रेष्ठ यावद्गात्रं न दह्यते

"আনকি কুশ বনৰ আগটোৱে বিন্ধিলেও, যেতিয়া নিৰ্ধাৰিত সময় সম্পূৰ্ণ হয়, তেতিয়া মানুহ জীয়াই নাথাকে। সেয়েহে হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, তোমাৰ শৰীৰ দগ্ধ হোৱাৰ আগতেই তুমি যোৱাগৈ।"

Verse 12

अथाब्रवीद्ब्राह्मणोऽसौ यदि प्रेषयसे प्रभो । प्रश्नमेकं मया पृष्टो यथावद्वक्तुमर्हसि

তেতিয়া সেই ব্ৰাহ্মণে ক’লে: “হে প্ৰভু, যদি মোক বিদায় দিয়া পঠিয়াব খোজা, তেন্তে মই সুধা একেটি প্ৰশ্নৰ যথাযথ উত্তৰ দিয়া উচিত।”

Verse 13

न वृथा जायते देव साधूनां दर्शनं क्वचित् । युष्माकं च विशेषेण तस्मादेतद्ब्रवीम्यहम्

“হে দেৱ, সাধুসন্তৰ দর্শন কেতিয়াও বৃথা নহয়। আৰু বিশেষকৈ আপোনাৰ ক্ষেত্ৰত; সেয়েহে মই এই কথা কওঁ।”

Verse 14

एते ये नरका रौद्रा दृश्यन्ते च सुदारुणाः । कर्मणा केन कं गच्छेन्मानवो नरकं यम

“হে যম, এই যি নৰকসমূহ দেখা যায়—ভয়ংকৰ আৰু অতি দাৰুণ—কোন কৰ্মৰ ফলত মানুহ কোন বিশেষ নৰকলৈ যায়?”

Verse 15

कति संख्याः स्युरेते च नरकाः किंप्रमाणतः । एतत्सर्वं सुरश्रेष्ठ यथावद्वक्तुमर्हसि

“এই নৰকসমূহ কিমান সংখ্যাৰ, আৰু ইহঁতৰ পৰিমাণ বা বিস্তাৰ কিমান? হে সুৰশ্ৰেষ্ঠ, এই সকলো কথা যথাযথকৈ ক’বলৈ আপুনি যোগ্য।”

Verse 16

यम उवाच । शृणु देव प्रवक्ष्यामि यावन्तो नरकाः स्थिताः । कर्मणा येन गच्छेत मानवो द्विजसत्तम । एकविंशत्समाख्याता नरका मम मन्दिरे

যমে ক’লে: “শুনা, হে মহামানৱ; মই ক’ম কিমান নৰক আছে আৰু কোন কৰ্মৰ ফলত মানুহ তাত যায়, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ। মোৰ ধামত নৰক একুশটা বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে।”

Verse 17

यानेतान्प्रेक्षसे विप्र यंत्र मध्ये व्यवस्थितान् । पीड्यमानान्किंकरैर्मे कृतघ्नान्पा पसंयुतान्

হে বিপ্ৰ! যিসকলক তুমি যন্ত্ৰণাৰ যন্ত্ৰৰ মাজত স্থাপিত দেখিছা, মোৰ কিঙ্কৰসকলে পীড়া দিছে—সিহঁত কৃতঘ্ন, পাপবন্ধনে আবদ্ধ।

Verse 18

लोहास्यवायसा येषां नेत्रोद्धारं प्रकुर्वते । एतैर्निरीक्षितान्येव कलत्राणि दुरात्मभिः

যিসকল দুষ্টাত্মাই পৰস্ত্ৰীৰ ওপৰত পাপদৃষ্টিৰে চালে, লোহা-ঠোঁটীয়া কাক সিহঁতৰ চকু উলিয়াই লয়—এইয়েই প্ৰতিফল।

Verse 19

परेषां द्विजशार्दूल सरागैः पापि भिः सदा । कुम्भीपाकगतानेतानथ पश्यसि पापिनः

হে দ্বিজশাৰ্দূল! ৰাগ আৰু পাপত সদায় আসক্ত এই পাপীসকলক তুমি এতিয়া দেখিছা—সিহঁত কুম্ভীপাক নামৰ নৰকত পতিত।

Verse 20

कूटसाक्ष्यरता ह्येते कटुवाङ्निरतास्तथा । एते लोहमयास्तम्भान्संतप्तान्पावकप्र भान्

ইহঁত কূটসাক্ষ্যত ৰত আৰু কটু বাক্যত নিমগ্ন; অগ্নিৰ দৰে জ্বলা-তপ্ত লোহাময় স্তম্ভক সিহঁতে আলিঙ্গন কৰিবলৈ বাধ্য।

Verse 21

आलिंगंति दुरात्मानः परदाररतास्तु ये । एते वैतरणीमध्ये पूयशोणितसंकुले

যিসকল দুষ্টাত্মা পৰস্ত্ৰীত আসক্ত, সিহঁতক যন্ত্ৰণাত আলিঙ্গন কৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়; সিহঁত পূয় আৰু ৰক্তে ভৰা বৈতৰণী নদীৰ মাজত বাস কৰে।

Verse 22

ये तिष्ठंति द्विजश्रेष्ठ सर्वे विश्वासघातकाः । असिपत्रवने घोरे भिद्यन्ते ये तु खण्डशः । ते नष्टाः स्वामिनं त्यक्त्वा संग्रामे समुपस्थिते

হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ! যিসকলে বিশ্বাসঘাত কৰে, সিহঁত ভয়ংকৰ অসিপত্ৰ-বনত খণ্ড খণ্ডকৈ বিদীৰ্ণ হয়। আৰু যিসকলে যুদ্ধ আৰম্ভ হ’লে নিজৰ স্বামী/নেতাক ত্যাগ কৰে, সিহঁতিও বিনাশপ্ৰাপ্ত হয়।

Verse 23

अंगारराशीन्वै दीप्तान्ये गाहन्ते नराधमाः । स्वामिद्रोहरता ह्येते तथा हेतुप्रवादकाः

যিসকল নৰাধম দীপ্ত অঙ্গাৰৰাশি-মাজত জাঁপ মাৰে, সিহঁত স্বামীদ্ৰোহত আসক্ত; আৰু সিহঁতেও, যিসকলে মিছা অজুহাত গঢ়ি নিন্দাসূচক ‘কাৰণ’ প্ৰচাৰ কৰে।

Verse 24

लोहशंकुभिराकीर्णमाक्रमन्ति नराधमाः । क्रन्दमाना द्विजश्रेष्ठ उपानद्दानवर्जिताः

হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ! যিসকল নৰাধম লোহশঙ্কুতে আৱৃত ভূমিত ক্ৰন্দন কৰি, উপানহ-দান (জুতা দান) নকৰাৰ দোষে, নাঙল পায়েৰে চলিবলৈ বাধ্য হয়।

Verse 25

अधोमुखा निबद्धा ये वृक्षाग्रे पावकोपरि । ब्रह्महत्यान्विताः सर्व एते चैव नराधमाः

যিসকলক অধোমুখে বাঁধি গছৰ আগত অগ্নিৰ ওপৰত ঝুলাই থোৱা হয়—সেই নৰাধমসকল সকলো ব্ৰহ্মহত্যাৰ পাপে কলুষিত।

Verse 26

मशकैर्मत्कुणैः काकैर्ये भक्ष्यंते विहंगमैः । व्रतभंगरता ह्येते व्रतिना चैव हिंसकाः

যিসকলক মশা, মত্কুণ, কাক আদি পক্ষীয়ে খাই পেলায়—সিহঁত ব্ৰতভঙ্গত আসক্ত আৰু ব্ৰতধাৰীজনক হিংসা কৰা লোক।

Verse 27

कुठारकण्ठिता ह्येते भूयः संति तथाविधाः । गोहन्तारो दुरात्मानो देवब्राह्मणानिंदका

এইসকলৰ গলাত কুঠাৰ থোৱা আছে; তেনে ধৰণৰ বহু আছে—দুৰাত্মা গোহন্তা আৰু দেৱ-দ্বিজ (ব্ৰাহ্মণ) নিন্দক।

Verse 28

ये भक्ष्यंते शृगालैश्च वृकैर्लोहमयैर्मुखैः । परस्वानां च हर्तारः परस्त्रीणां च हर्तृकाः । आत्ममांसानि ये पापा भक्षयंति बुभुक्षिताः

যিসকল পাপী পৰধন হৰণ কৰে আৰু পৰস্ত্ৰী অপহৰণ কৰে, তেওঁলোক লোহাময় মুখ থকা শৃগাল আৰু বাঘৰ দৰে নেকুৰে-ভেঁড়িয়াই ভক্ষণ কৰে; ক্ষুধাত তাড়িত হৈ তেওঁলোকক নিজৰ মাংসেই খাবলৈ বাধ্য কৰা হয়।

Verse 29

न दत्तमन्नमेतैस्तु कदाचिद्वै द्विजोत्तम । रुधिरं ये पिबंत्येते वसापूयपरिप्लुतम् । ब्राह्मणानां विनाशाय गवामेते सदा स्थिताः

হে দ্বিজোত্তম, এইসকলে কেতিয়াও দানস্বৰূপে অন্ন দিয়া নাই; চর্বি আৰু পুঁজে ভৰা ৰক্ত পান কৰোৱা হয়—যিসকলে সদায় ব্ৰাহ্মণ আৰু গৱামৰ বিনাশত নিবদ্ধ।

Verse 30

कूटशाल्मलिबद्धाश्च तीक्ष्णकण्टकपीडिताः । छिद्रान्वेषणसंयुक्ताः परेषां नित्यसंस्थिताः

কণ্টকযুক্ত শাল্মলী গছত বান্ধি তীক্ষ্ণ কাঁইটৰ যন্ত্ৰণাত পীড়িত হৈ, তেওঁলোক সদায় দোষ-ছিদ্ৰ অন্বেষণত লিপ্ত থাকে—অন্যৰ দুৰ্বলতাত নিত্য স্থিত।

Verse 31

क्रकचेन तु छिद्यन्ते य इमे द्विजसत्तम । अभक्ष्यनिरता ह्येते स्वधर्मस्य विदूषकाः

হে দ্বিজসত্তম, এইসকলক কৰাতৰে কাটি ফেলা হয়—ইহঁতে অভক্ষ্য ভক্ষণত আসক্ত আৰু নিজৰ ধৰ্মক কলুষিত কৰে।

Verse 32

कन्याविक्रयकर्त्तारः कन्यानां जीवभंजकाः । पुरीषमध्यगा ह्येते पच्यंते मम किंकरैः

যিসকলে কন্যা বিক্ৰী কৰে আৰু কন্যাৰ জীৱন ভাঙি পেলায়, সিহঁতক মল-মূতৰ মাজত দগ্ধ কৰি ৰখা হয়—মোৰ দূতসকলে সিহঁতক যন্ত্ৰণা দিয়ে।

Verse 33

संदेशैर्दारुणैर्जिह्वा येषामुत्पाट्यते मुहुः । वाग्लोपनिरता ह्येते मृषावादपरायणाः

ভয়ংকৰ আদেশে যিসকলৰ জিহ্বা বাৰে বাৰে উপড়াই লোৱা হয়, সিহঁত বাক্য-নাশত ৰত, মিছা কথাত আশ্ৰিত।

Verse 34

ये शीतेन प्रबाध्यंते वेप माना मुहुर्मुहुः । देवस्वानां च हर्तारो ब्राह्मणानां विशेषतः

যিসকলে কটুক শীতে পীড়িত হৈ বাৰে বাৰে কঁপে, সিহঁত দেৱালয়ৰ ধন চুৰ কৰা, বিশেষকৈ ব্ৰাহ্মণৰ সম্পদ লুট কৰা।

Verse 35

तेषां शिरसि निक्षिप्तो भूरिभारो द्विजोत्तम । अतोऽमी ब्राह्मणश्रेष्ठ पूत्का रयन्ति भैरवम्

হে দ্বিজোত্তম, সিহঁতৰ মূৰত অতি বৃহৎ বোজা থোৱা হয়; সেয়ে, হে ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠ, সিহঁতে ভৈৰৱৰ দৰে ভয়ংকৰ যন্ত্ৰণাত চিঞৰি উঠে।

Verse 36

यम उवाच । एवमेतत्समाख्यातं तव सर्वं द्विजोत्तम । नरकाणां स्वरूपं तु कर्मणां वै यथाक्रमम्

যমে ক’লে: হে দ্বিজোত্তম, এই সকলো কথা মই তোমাক বৰ্ণনা কৰিলোঁ—নরকসমূহৰ স্বৰূপ আৰু সিহঁতলৈ নিয়া কৰ্মসমূহ, ক্ৰম অনুসাৰে।

Verse 37

गच्छ शीघ्रं महाभाग यावत्कायो न दह्यते

হে মহাভাগ, দ্ৰুত যাওঁক, যেতিয়ালৈকে দেহা চিতাৰ অগ্নিত দগ্ধ নহয়।

Verse 38

ब्राह्मण उवाच । कथय त्वं सुरश्रेष्ठ मम सर्वं समाहितः । न गच्छेत्कर्मणा येन नरकं मानवः क्वचित्

ব্ৰাহ্মণে ক’লে: হে সুৰশ্ৰেষ্ঠ, মই সম্পূৰ্ণ একাগ্ৰচিত্তে শুনিছোঁ—কোন আচৰণে মানুহে নিজৰ কৰ্মৰ দ্বাৰা কেতিয়াও নৰকত নপৰে?

Verse 39

सतां सप्तपदं मैत्रमित्याहुर्बुद्धिकोविदाः । मित्रतां च पुरस्कृत्य समासाद्वक्तुमर्हसि

বুদ্ধিকোবিদসকলে কয় যে সৎলোকৰ মাজত ‘সপ্ত পদ’ একেলগে চলিলেই মৈত্ৰী দৃঢ় হয়। সেয়ে সেই মিত্ৰবন্ধনক সন্মান কৰি, কৃপা কৰি গোপনে মোক ক’বলৈ যোগ্য হওঁক।

Verse 40

यम उवाच । प्रभासं क्षेत्रमासाद्या नरकेश्वरमुत्तमम् । यः पश्यति नरो भक्त्या नरकं स न पश्यति

যমে ক’লে: পবিত্ৰ প্ৰভাস ক্ষেত্ৰত আহি যি ভক্তিৰে পৰম নৰকেশ্বৰক দৰ্শন কৰে, সি নৰক নেদেখে—নৰকৰ দৰ্শনৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 41

स्थापितं यन्मया लिंगं शिवभक्त्या युतेन च । एतद्गुह्यं मया प्रोक्तं तव प्रीत्यै द्विजोत्तम

মই স্থাপন কৰা যি লিঙ্গ, সি শিৱভক্তিৰে যুক্ত। হে দ্বিজোত্তম, তোমাৰ সন্তুষ্টিৰ বাবে এই গুহ্য কথা মই প্ৰকাশ কৰিলোঁ।

Verse 42

गोपनीयं प्रयत्नेन मम वाक्यादसंशयम् । एवमुक्तस्तदा विप्रः स्वयमेवावनिं ययौ

“মোৰ বাক্য অনুসাৰে, নিঃসন্দেহে, এই কথা যত্নে গোপন কৰি ৰাখিবা।” এইদৰে উপদেশ পাই সেই ব্ৰাহ্মণে নিজেই পৃথিৱীলৈ উভতি গ’ল।

Verse 43

लब्ध्वा कलेवरं सोऽथ विस्मयं परमं गतः । तत्स्मृत्वा वचनं सर्वं धर्मराजस्य धीमतः

দেহ পুনৰ লাভ কৰি সি পৰম বিস্ময়ত নিমগ্ন হ’ল; আৰু বুদ্ধিমান ধৰ্মৰাজে কোৱা সকলো বাক্য সি স্মৰণ কৰিলে।

Verse 44

गत्वा तत्र स नित्यं वै पूजयामास तं प्रभुम् । यावज्जीवं वरारोहे ततः सिद्धिं परां गतः

তাত গৈ সি নিত্যই সেই প্ৰভুৰ পূজা কৰিছিল, যিমানদিন জীয়াই আছিল; তাৰ পাছত সি পৰম সিদ্ধি লাভ কৰিলে।

Verse 45

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन भक्त्या तमवलोकयन् । अपि पातकयुक्तोऽपि न याति नरके नरः

সেয়ে, সকলো প্ৰয়াসে ভক্তিভাৱে তেওঁৰ দৰ্শন কৰিলে—পাপভাৰে যুক্ত মানুহো নৰকলৈ নাযায়।

Verse 46

आश्वयुक्कृष्णपक्षे तु चतुर्दश्यां विधानतः । यस्तत्र कुरुते श्राद्धं सोऽश्वमेधफलं लभेत्

আশ্বযুজ মাহৰ কৃষ্ণপক্ষৰ চতুৰ্দশী তিথিত, বিধি অনুসাৰে যিয়ে তাত শ্ৰাদ্ধ কৰে, সি অশ্বমেধ যজ্ঞৰ সমান ফল লাভ কৰে।

Verse 47

कृष्णाजिनं तत्र देयं ब्राह्मणे वेदपारगे । यावत्तिलानां संख्यानं तावत्स्वर्गे महीयते

তাত বেদপাৰগ ব্ৰাহ্মণক কৃষ্ণাজিন (ক’লা হৰিণৰ ছাল) দান কৰিব লাগে; যিমান তিল গণনা কৰা যায়, সিমান কাললৈ সি স্বৰ্গত মহিমাৰে সন্মানিত হয়।