Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 39

Devanagari script

पूयं चिकित्सकस्यान्नं पुंश्चल्यास्त्वन्नमिन्द्रियम् । विष्ठा वार्धुषिकस्यान्नं शस्त्रविक्रयिणो मलम्

Transliteration

pūyaṃ cikitsakasyānnaṃ puṃścalyāstvannamindriyam | viṣṭhā vārdhuṣikasyānnaṃ śastravikrayiṇo malam

Translation

চিকিৎসকৰ অন্ন পুঁজ সদৃশ; পুংশ্চলীৰ অন্ন ইন্দ্ৰিয়-পতন সদৃশ; বাৰ্ধুষিক (সুদখোৰ)ৰ অন্ন বিষ্ঠা সদৃশ; আৰু শস্ত্ৰ-বিক্ৰেতাৰ অন্ন মল সদৃশ।

Word by Word

• पूयम्: pus
• पूयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पूय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• चिकित्सकस्य: of a physician
• चिकित्सकस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: चिकित्सक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• अन्नम्: food
• अन्नम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• पुंश्चल्याः: of a prostitute
• पुंश्चल्याः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पुंश्चली (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• तु: but
• तु: Sambandha (Discourse/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय, विरोध/विशेषार्थक-निपात (adversative particle)

• अन्नम्: food
• अन्नम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• इन्द्रियम्: sense-organ; sensuality
• इन्द्रियम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• विष्ठा: feces
• विष्ठा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विष्ठा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• वार्धुषिकस्य: of a usurer
• वार्धुषिकस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वार्धुषिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• अन्नम्: food
• अन्नम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• शस्त्रविक्रयिणः: of a weapon-seller
• शस्त्रविक्रयिणः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: शस्त्र + विक्रयिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (शस्त्रस्य विक्रयी)

• मलम्: filth; impurity
• मलम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) speaking to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A stark allegory: four bowls labeled by profession transform into symbolic substances—pus, a broken sense-organ motif, excrement, and grime—while a pilgrim recoils and a sage points toward a pure offering (milk/fruits) before Somnātha.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Livelihood and morality ‘flavor’ food; dharma warns that food tied to harmful trades or passions can pollute mind and destiny.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsakṣetra, where the Māhātmya teaches discipline suited to a sacred pilgrimage environment.

What ritualistic prescription is mentioned?

It discourages accepting food from certain professions by expressing their karmic taint through strong metaphors.