Adhyaya 207

Verse 1

ईश्वर उवाच । ईश्वर उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि श्राद्धदानान्यनुक्रमात् । तारणाय च भूतानां सरस्वत्यब्धिसंगमे

ঈশ্বৰে ক’লে: এতিয়া ইয়াৰ পাছত মই ক্ৰম অনুসাৰে শ্রাদ্ধত দান কৰিবলগীয়া বস্তুসমূহ ব্যাখ্যা কৰিম, সৰস্বতী-সমুদ্ৰ সঙ্গমত জীৱসমূহৰ তৰণৰ বাবে।

Verse 2

लोके श्रेष्ठतमं सर्वं ह्यात्मनश्चापि यत्प्रियम् । सर्वं पितॄणां दातव्यं तदेवाक्षय्यमिच्छताम्

এই জগতত যি সকলোতকৈ শ্ৰেষ্ঠ বুলি গণ্য, আৰু যি নিজৰ হৃদয়ৰ অতি প্ৰিয়—সেই সকলো পিতৃলোকৰ উদ্দেশে দান কৰিব লাগে। অক্ষয় পুণ্য কামনা কৰোঁতাসকলৰ বাবে সেই দানেই অনন্ত ফলদায়ী হয়।

Verse 3

जांबूनदमयं दिव्यं विमानं सूर्यसन्निभम् । दिव्याप्सरोभिः संकीर्णमन्नदो लभतेऽक्षयम्

যি অন্ন দান কৰে, সি অক্ষয় ফল লাভ কৰে—জাম্বূনদ-সোনাৰে গঢ়া দিৱ্য বিমান, সূৰ্য সদৃশ দীপ্তিময়, আৰু দিৱ্য অপ্সৰাসকলৰে পৰিপূৰ্ণ।

Verse 4

आच्छादनं तु यो दद्यादहतं श्राद्धकर्मणि । आयुः प्रकाशमैश्वर्यं रूपं तु लभते च सः

যি জনে শ্রাদ্ধকর্মত অমলিন, অদূষিত বস্ত্ৰ আচ্ছাদন-দান কৰে, সি দীঘল আয়ু, দীপ্তি, ঐশ্বৰ্য আৰু সুন্দৰ ৰূপ লাভ কৰে।

Verse 5

कमण्डलुं च यो दद्याद्ब्राह्मणे वेदपारगे । मधुक्षीरस्रवा धेनुर्दातारमनुगच्छति

যি জনে বেদপাৰগ ব্ৰাহ্মণক কমণ্ডলু দান কৰে, দাতাৰ পিছে মধু আৰু ক্ষীৰ স্ৰৱা ধেনু অনুসৰণ কৰে—তাৰ পুণ্য আৰু আশ্ৰয়ৰূপে।

Verse 6

यः श्राद्धे अभयं दद्यात्प्राणिनां जीवितैषिणाम् । अश्वदानसहस्रेण रथदानशतेन च । दन्तिनां च सहस्रेण अभयं च विशिष्यते

শ্ৰাদ্ধৰ সময়ত যি জীৱন কামনা কৰা প্ৰাণীসকলক অভয়—ৰক্ষা আৰু নিৰ্ভয়তা—দান কৰে, সেই দান সহস্ৰ অশ্বদান, শত ৰথদান আৰু সহস্ৰ গজদানতকৈও অধিক শ্ৰেষ্ঠ।

Verse 7

यानि रत्नानि मेदिन्यां वाहनानि स्त्रियस्तथा । क्षिप्रं प्राप्नोति तत्सर्वं पितृभक्तस्तु मानवः

পৃথিৱীত যিমান ৰত্ন আছে, বাহন আছে, আৰু স্ত্ৰী-সৌভাগ্যো আছে—পিতৃভক্ত মানুহে সেয়া সকলো অতি শীঘ্ৰে লাভ কৰে।

Verse 8

पितरः सर्वलोकेषु तिथिकालेषु देवताः । सर्वे पुरुषमायांति निपानमिव धेनवः

সকলো লোকতে তিথি-কালত পিতৃসকল দেৱতাৰ তুল্য; তেওঁলোকে সকলোৱে মানুহৰ ওচৰলৈ আহে, যেন গাইবোৰ পানী খোৱা ঠাইলৈ গোট খায়।

Verse 9

मा स्म ते प्रतिगच्छेयुः पर्वकाले ह्यपूजिताः । मोघास्तेषां भवन्त्वाशाः परत्रेह च मा क्वचित्

পবিত্ৰ পৰ্ব-কালত তেওঁলোকে যেন তোমাৰ পৰা অপূজিত হৈ উভতি নাযায়। যদি বিধিমতে পূজা নোহে, তেন্তে তেওঁলোকৰ আশা বিফল হয়—পৰলোকে নহয়, ইহলোকোও কেতিয়াও নহয়।

Verse 10

सरस्वत्यास्तु सान्निध्यं यस्त्वेकं भोजयेद्द्विजम् । कोटिभोज्यफलं तस्य जायते नात्र संशयः

সৰস্বতীৰ সান্নিধ্যত যি এজন দ্ৱিজ (ব্ৰাহ্মণ)কো ভোজন কৰায়, তাৰ ফল কোটিজনক ভোজন কৰোৱাৰ সমান হয়—ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 11

अमावास्यां नरो यस्तु परान्नमुपभुञ्जते । तस्य मासकृतं पुण्यमन्नदातुः प्रजायते

অমাৱস্যাৰ দিনা যি নৰ অন্যৰ দিয়া অন্ন ভোজন কৰে, তেন্তে তাৰ মাহজোৰা সঞ্চিত পুণ্য অন্নদাতাৰ ভাগত গতি কৰে।

Verse 12

षण्मासमयने भुंक्ते त्रीन्मासान्विषुवे स्मृतम् । वर्षैर्द्वादशभिश्चैव यत्पुण्यं समुपार्जितम् । तत्सर्वं विलयं याति भुक्त्वा सूर्येन्दुसंप्लवे

অয়নৰ সন্ধিক্ষণে ভোজন কৰিলে ছয় মাহৰ পুণ্য ক্ষয় হয়; বিষুৱত তিন মাহৰ। আৰু বাৰ বছৰত সঞ্চিত যি পুণ্য, সূৰ্য-চন্দ্ৰ গ্ৰহণৰ সময়ত ভোজন কৰিলে সেয়া সকলো লয় পায়।

Verse 13

साग्रं मासं रवेः क्रान्तावाद्यश्राद्धे त्रिवत्सरम् । मासिकेऽप्यथ वर्षस्य षण्मासे त्वर्धवत्सरम्

ৰবিৰ ক্ৰান্তি (সংক্রান্তি) সময়ত ইয়াৰ ফল অলপ অধিক এক মাহ থাকে; আদ্য শ্ৰাদ্ধত তিন বছৰ। মাসিক কৰ্মতো এক বছৰ; আৰু ষাণ্মাসিক কৰ্মত আধা বছৰ থাকে।

Verse 14

तथा संचयनश्राद्धे जातिजन्मकृतं नृणाम् । मृत शय्याप्रतिग्राही वेदस्यैव च विक्रयी । ब्रह्मस्वहारी च नरस्तस्य शुद्धिर्न विद्यते

তদ্ৰূপ সঞ্চয়ন-শ্ৰাদ্ধত জাতি আৰু জন্মজনিত অশৌচ বিবেচিত হয়। কিন্তু যি মৃতৰ শয্যা গ্ৰহণ কৰে, যি বেদ বিক্ৰী কৰে, আৰু যি ব্ৰাহ্মণস্ব ধন হৰণ কৰে—সেই নৰৰ শুদ্ধি নাই।

Verse 15

तडागानां सहस्रेण ह्यश्वमेधशतेन च । गवां कोटि प्रदानेन भूमिहर्ता न शुद्ध्यति

হাজাৰটা পুখুৰী নিৰ্মাণ কৰিলেও, শত অশ্বমেধ যজ্ঞ কৰিলেও, আৰু কোটি গৰু দান দিলেও—ভূমি হৰণকাৰী নৰ শুদ্ধ নহয়।

Verse 16

सुवर्णमाषं गामेकां भूमेरप्यर्धमंगुलम् । हरन्नरकमाप्नोति यावदाभूतसंप्लवम्

যি সোণৰ এক মাষা-ভাৰো, বা এটা গাই, বা মাটিৰ আধা আঙুল পৰিমাণো চুৰ কৰে, সি ভূতসমূহৰ প্ৰলয়লৈকে নৰক লাভ কৰে।

Verse 17

ब्रह्महत्या सुरापानं दरिद्रस्य तु यद्धनम् । गुरोः पत्नी हिरण्यं च स्वर्गस्थमपि पातयेत्

ব্ৰাহ্মণহত্যা, সুৰাপান, দৰিদ্ৰৰ ধন হৰণ, গুৰুৰ পত্নীৰ অপমান, আৰু সোণ চুৰি—এই পাপসমূহে স্বৰ্গস্থকো পতিত কৰিব পাৰে।

Verse 18

सहस्रसंमिता धेनुरनड्वान्दश धेनवः । दशानडुत्समं यानं दशयानसमो हयः

এটা ধেনু হাজাৰৰ সমান মূল্যবান; এটা অনড্বান (বৃষ) দহটা ধেনুৰ সমান। এটা যান দহটা বৃষৰ সমান, আৰু এটা ঘোঁৰা দহটা যানৰ সমান।

Verse 19

दशहयसमा कन्या भूमिदानं ततोऽधिकम् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन विक्रयं नैव कारयेत्

কন্যাদান দহটা ঘোঁৰাৰ সমান; কিন্তু ভূমিদান তাতো অধিক মহৎ। সেয়ে সকলো প্ৰচেষ্টাৰে (বেদ বা পবিত্ৰ বস্তু) বিক্ৰী কৰাব নালাগে।

Verse 20

विशेषतो महाक्षेत्रे सर्वपातकनाशने । चितिकाष्ठं च वै स्पृष्ट्वा यज्ञयूपांस्तथैव च । वेदविक्रयकर्तारं स्पृष्ट्वा स्नानं विधीयते

বিশেষকৈ এই মহাক্ষেত্ৰত, যি সকলো পাপ নাশ কৰে: চিতাৰ কাঠ স্পৰ্শ কৰিলে, বা যজ্ঞযূপ স্পৰ্শ কৰিলে, বা বেদ বিক্ৰয়কাৰীক স্পৰ্শ কৰিলে—স্নান বিধেয় বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 21

आदेशं पठते यस्तु आदेशं च ददाति यः । द्वावेतौ पापकर्माणौ पातालतलवासिनौ

যি ‘আদেশ’ পাঠ কৰে আৰু যি তেনে ‘আদেশ’ দিয়ে—এই দুয়ো পাপকর্মী; পাটালৰ তলত বাস কৰিবলৈ নিয়ত।

Verse 22

आदेशं पठते यस्तु राजद्वारे तु मानवः । सोऽपि देवि भवेद्वृक्ष ऊषरे कंटकावृतः । स्थितो वै नृपतिद्वारि यः कुर्याद्वेदविक्रयम्

হে দেবী, যি মানুহে ৰজাৰ দুৱাৰত ঘোষণা (‘আদেশ’) পাঠ কৰে, সি উষৰ লবণাক্ত মাটিত কাঁইটাৰে আৱৃত গছ হয়। তেনেদৰে, যি ৰজদুৱাৰত থিয় হৈ বেদক বেচা-কিনা কৰে, সিও তেনে গতি পায়।

Verse 23

ब्रह्महत्यासमं पापं न भूतं न भविष्यति । वरं कुर्वन्ध्रुवं देवि न कुर्याद्वेदविक्रयम्

ব্ৰহ্মহত্যাৰ সমান পাপ ন অতীতে হৈছিল, ন ভৱিষ্যতে হ’ব। সেয়ে, হে দেবী, নিজৰ লাভ বিচাৰিলেও নিশ্চয় বেদ বিক্ৰী নকৰিব।

Verse 24

हत्वा गाश्च वरं मांसं भक्षयीत द्विजाधमः । वरं जीवेत्समं म्लेच्छैर्न कुर्याद्वेदविक्रयम्

দ্বিজাধমে গাই মাৰি তাৰ মাংস খোৱাও যেন ভাল বুলিব পাৰে; আৰু ম্লেচ্ছসকলৰ সৈতে সমানভাৱে বাস কৰাও যেন ভাল; তথাপি বেদ বিক্ৰী কেতিয়াও নকৰিব।

Verse 25

प्रत्यक्षोक्तिः प्रत्ययश्च प्रश्नपूर्वः प्रतिग्रहः । याजनाऽध्यापने वादः षड्विधो वेदविक्रयः

বেদ-বিক্ৰী ছয় প্ৰকাৰ: পাৰিশ্ৰমিকৰ সোজা ঘোষণা, দর-কষাকষি/আশ্বাস, প্ৰশ্নৰ পিছত শর্তসাপেক্ষ দান গ্ৰহণ, পাৰিশ্ৰমিক লৈ যজ্ঞ কৰোৱা, পাৰিশ্ৰমিক লৈ অধ্যাপন, আৰু লাভৰ বাবে তৰ্ক-বিতৰ্ক।

Verse 26

वेदाक्षराणि यावन्ति नियुंक्ते स्वार्थकारणात् । तावतीर्भ्रूणहत्या वै प्राप्नुयाद्वेदविक्रयी

বেদ-বিক্ৰেতাই স্বাৰ্থসিদ্ধিৰ কাৰণে যিমান বেদাক্ষৰ ব্যৱহাৰ কৰে, সিমানেই ভ্ৰূণ-হত্যাৰ পাপ সি নিশ্চয় লাভ কৰে।

Verse 27

वेदानुयोगाद्यो दद्याद्ब्राह्मणाय प्रतिग्रहम् । स पूर्वं नरकं याति ब्राह्मणस्तदनन्तरम्

যি কোনোবাই বেদ-কাৰ্যৰ বিনিময় হিচাপে ব্ৰাহ্মণক দান (প্ৰতিগ্ৰহ) দিয়ে, সি প্ৰথমে নৰকলৈ যায়; সেই দান গ্ৰহণ কৰা ব্ৰাহ্মণ তাৰ পিছত যায়।

Verse 28

वैश्वदेवेन हीना ये हीनाश्चातिथ्यतोऽपि ये । कर्मणा सर्ववृषला वेदयुक्ता ह्यपि द्विजाः

যিসকলে বৈশ্বদেৱ অৰ্ঘ্য-অৰ্পণ অৱহেলা কৰে আৰু অতিথি-সত্কাৰত ব্যৰ্থ হয়—কৰ্মৰ দ্বাৰা সিহঁত সম্পূৰ্ণ ভাৱে বৃ্ষল (নীচ) সদৃশ, যদিও সিহঁত দ্বিজ আৰু বেদজ্ঞ হোৱাও পাৰে।

Verse 29

येषामध्ययनं नास्ति ये च केचिदनग्नयः । कुलं वाऽश्रोत्रियं येषां ते सर्वे शूद्रजातयः

যিসকলৰ অধ্যয়ন নাই, আৰু যিসকলে পবিত্ৰ অগ্নি নৰাখে, যিসকলৰ কুল অশ্ৰোত্ৰিয় (বেদ-পরম্পৰাহীন)—সিহঁত সকলোৱে শূদ্ৰ-জাতি বুলি গণ্য।

Verse 30

मृतेऽहनि पितुर्यस्तु न कुर्याच्छ्राद्धमादरात् । मातुश्चैव वरारोहे स द्विजः शूद्रसंनिभः

যি জনে পিতৃ-মৃত্যুৰ দিনা আদৰেৰে শ্রাদ্ধ নকৰে, আৰু মাতৃৰ ক্ষেত্ৰতো, হে সুন্দৰ-কটিযুক্তা, সেই দ্বিজ শূদ্ৰ সদৃশ।

Verse 31

मृतके यस्तु भुञ्जीत गृहीतशशिभास्करे । गजच्छायासु यः कश्चित्तं च शूद्रवदाचरेत्

যি মৃত-সূতকৰ সময়ত ভোজন কৰে, বা গ্ৰহণত চন্দ্ৰ-সূৰ্য ‘গ্ৰস্ত’ থাকোঁতে খায়, আৰু যি হাতীৰ ছাঁত ভোজন কৰে—তাক ধৰ্মাচাৰত শূদ্ৰ-সম আচৰণ কৰা উচিত।

Verse 32

ब्रह्मचारिणि यज्ञे च यतौ शिल्पिनि दीक्षिते । यज्ञे विवाहे सत्रे च सूतकं न कदाचन

ব্ৰহ্মচাৰী, যজ্ঞত নিয়োজিত ব্যক্তি, যতি, কৰ্মৰত শিল্পী, আৰু দীক্ষিত—ইহঁতৰ বাবে; তদুপৰি যজ্ঞ, বিবাহ বা সত্রৰ সময়তো—সূতকৰ অশৌচ কদাচিৎ প্ৰযোজ্য নহয়।

Verse 33

गोरक्षकान्वणिजकांस्तथा कारुकुशीलवान् । स्पृश्यान्वार्धुषिकांश्चैव विप्रान्शूद्रवदाचरेत्

গোৰক্ষক, বণিক, কাৰুক (শিল্পী) আৰু কুশীলৱ (নট-গায়ক), লগতে ‘স্পৃশ্য’ হ’লেও সমাজে অধঃপতিত বুলি গণ্য লোক, আৰু সুদখোৰ—এনে লোকসকল, জন্মত বিপ্ৰ হ’লেও, আচাৰ-অনুষ্ঠানত শূদ্ৰৰ দৰে ব্যৱহাৰযোগ্য।

Verse 34

ब्राह्मणः पतनीयेषु वर्तमानो विकर्मसु । दाम्भिको दुष्कृतप्रायः स च शूद्रसमः स्मृतः

যি ব্ৰাহ্মণ পতনীয় কৰ্মত ৰত, বিকৰ্মেৰে জীৱিকা চলায়, দম্ভী আৰু অধিকাংশে দুষ্কৃতিত আসক্ত—তাক ধৰ্মবিচাৰত শূদ্ৰ-সম বুলি স্মৃতিত কোৱা হৈছে।

Verse 35

अस्नाताशी मलं भुंक्ते अजापी पूयशोणितम् । अहुत्वा तु कृमीन्भुंक्ते अदत्त्वा विषभोजनम्

যি স্নান নকৰাকৈ খায়, সি যেন মলেই ভক্ষণ কৰে; যি জপ নকৰে, সি যেন পূয় আৰু শোণিত পান কৰে; যি আহুতি নেদিয়াকৈ খায়, সি যেন কৃমি ভক্ষণ কৰে; আৰু যি দান নেদিয়াকৈ খায়, সি যেন বিষ ভোজন কৰে।

Verse 36

परान्नेन तु भुक्तेन मिथुनं योऽधिगच्छति । यस्यान्नं तस्य ते पुत्रा अन्नाच्छुक्रं प्रवर्तते

যি জনে আনৰ অন্ন ভক্ষণ কৰি মিথুন কৰে, তাৰ সন্তান সেই অন্নদাতাৰ বুলি কোৱা হয়; কিয়নো অন্নৰ পৰাই শুক্ৰৰ প্ৰবাহ চলি উঠে।

Verse 37

राजान्नं तेज आदत्ते शूद्रान्नं ब्रह्मवर्चसम् । आयुः सुवर्णकारान्नं यशश्चर्मावकर्तिनः

ৰাজাৰ অন্নে তেজ হৰণ কৰে; শূদ্ৰৰ অন্নে ব্ৰাহ্মবর্চস নাশ কৰে; স্বৰ্ণকাৰৰ অন্নে আয়ু ক্ষয় কৰে; আৰু চর্মাৱকৰ্তাৰ অন্নে যশ কাটি পেলায়।

Verse 38

कारुकान्नं प्रजा हन्ति बलं निर्णेजकस्य च । गणान्नं गणिकान्नं च लोकेभ्यः परिकृन्तति

কাৰুকাৰ অন্নে প্ৰজা নাশ কৰে; নিৰ্ণেজক (ধোবী)ৰ অন্নে বল ক্ষয় কৰে; আৰু গণসেৱক তথা গণিকাৰ অন্নে মানুহক উচ্চ লোকসমূহৰ পৰা বিচ্ছিন্ন কৰে।

Verse 39

पूयं चिकित्सकस्यान्नं पुंश्चल्यास्त्वन्नमिन्द्रियम् । विष्ठा वार्धुषिकस्यान्नं शस्त्रविक्रयिणो मलम्

চিকিৎসকৰ অন্ন পুঁজ সদৃশ; পুংশ্চলীৰ অন্ন ইন্দ্ৰিয়-পতন সদৃশ; বাৰ্ধুষিক (সুদখোৰ)ৰ অন্ন বিষ্ঠা সদৃশ; আৰু শস্ত্ৰ-বিক্ৰেতাৰ অন্ন মল সদৃশ।

Verse 40

गायत्रीसारमात्रोऽपि वरं विप्रः सुयन्त्रितः । नायंत्रितश्चतुर्वेदी सर्वाशी सर्वविक्रयी

গায়ত্ৰীৰ সাৰমাত্ৰ জানিলেও যি সুসংযত বিপ্ৰ, সেয়াই শ্ৰেষ্ঠ; অসংযত চতুৰ্বেদী, যি সকলো খায় আৰু সকলো বিক্ৰী কৰে, তাতকৈ নহয়।

Verse 41

सद्यः पतति मांसेन लाक्षया लवणेन च । त्र्यहेण शूद्रो भवति ब्राह्मणः क्षीरविक्रयात्

মাংস, লাখ বা লৱণ বিক্ৰী কৰিলে মানুহ তৎক্ষণাৎ পতিত হয়। আৰু ক্ষীৰ (দুধ) বিক্ৰী কৰাৰ ফলত ব্ৰাহ্মণ তিনিদিনৰ ভিতৰত শূদ্ৰ হয়।

Verse 42

रसा रसैर्नियंतव्या न त्वेव लवणं रसैः । कृतान्नं च कृतान्नेन तिला धान्येन तत्समाः

ৰসসমূহ অন্য ৰসৰ দ্বাৰা সংযমিত কৰিব লাগে, কিন্তু লৱণক ৰসৰ দ্বাৰা ‘নিয়ন্ত্ৰণ’ কৰা উচিত নহয়। ৰন্ধা আহাৰ ৰন্ধা আহাৰেই সমতুল্য; তিলৰ সমানতা ধান্যৰ সৈতে ধৰা হয়।

Verse 43

भोजनाभ्यञ्जनाद्दानाद्यदन्यत्कुरुते तिलैः । कृमिभूतः स विष्ठायां पितृभिः सह मज्जति

যি কোনোবাই তিলক ভোজন, অভ্যঞ্জন (তেল-মালিশ) বা দানৰ বাহিৰে অন্য কামত ব্যৱহাৰ কৰে, সি কৃমি হৈ পিতৃসকলৰ সৈতে বিষ্ঠাত ডুব যায়।

Verse 44

अपूपश्च हिरण्यं च गामश्वं पृथिवीं तिलान् । अविद्वान्प्रतिगृह्णाति भस्मीभवति काष्ठवत्

অবিদ্বান মানুহে যদি পিঠা, সোণ, গাই, ঘোঁৰা, ভূমি বা তিল দানস্বৰূপে গ্ৰহণ কৰে, তেন্তে সি কাঠৰ দৰে ভস্মীভূত হয়।

Verse 45

हिरण्यमायु रत्नं च भूर्गौश्चाकर्षतस्तनुम् । अश्वश्चक्षुस्त्वचं वासो घृतं तेजस्तिलाः प्रजाः

সোণে আয়ু আৰু প্ৰাণশক্তি টানি আনে; ৰত্নে সমৃদ্ধি। ভূমি আৰু গাই দেহৰ ধাৰণ-সমৰ্থন টানি আনে। ঘোঁৰাই দৃষ্টি আৰু বল; বস্ত্ৰে ত্বকৰ ৰক্ষা; ঘিয়ে তেজ; আৰু তিলে প্ৰজাসন্তানক সমৰ্থন কৰে।

Verse 46

अग्निहोत्री तपस्वी च क्षणवान्क्रियते यदि । अग्निहोत्रं तपश्चैव सर्वं तद्धनिनो धनम्

যদি অগ্নিহোত্ৰী বা তপস্বী কিঞ্চিৎক্ষণোও অভাৱবশত ধনীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল হয়, তেন্তে তেওঁৰ অগ্নিহোত্ৰ আৰু তপস্যা—সকলো—যেন ধনীৰ ধন হৈ পৰে।

Verse 47

सोमविक्रयणे विष्ठा भेषजे पूयशोणितम् । नष्टं देवलके दानं ह्यप्रतिष्ठं च वार्धुके

সোম বিক্ৰী কৰাত মল-মূতৰ সদৃশ পাপ; ঔষধৰ বেহাত পুঁজ আৰু ৰক্তৰ দৰে। দেৱলকক দিয়া দান নষ্ট হয়, আৰু সুদখোৰক দিয়া দান অপ্রতিষ্ঠিত হৈ নিষ্ফল হয়।

Verse 48

देवार्चनपरो विप्रो वित्तार्थी भुवनत्रये । असौ देवलकोनाम हव्यकव्येषु गर्हितः

যি বিপ্ৰ দেৱাৰ্চনত নিবিষ্ট হৈও ধনৰ লোভে কৰে, তেঁৱে ত্ৰিলোকত ‘দেৱলক’ নামে পৰিচিত; দেৱ-পিতৃৰ হব্য-কব্য অৰ্পণত সি নিন্দিত।

Verse 49

भ्रातुर्मृतस्यभायायां यो गच्छेत्कामपूर्वकम् । धर्मेणापि नियुक्तायां स ज्ञेयो दिधिषूपतिः

যি জনে মৃত ভ্ৰাতাৰ পত্নীৰ ওচৰলৈ কামবশত যায়—ধৰ্মমতে নিয়োগে নিযুক্ত হলেও—তাক নিন্দিত স্বামী ‘দিধিষূপতি’ বুলি জানিব লাগে।

Verse 50

दाराग्निहोत्रसंयोगं कुरुते योऽग्रजे स्थिते । परिवेत्ता स विज्ञेयः परिवित्तिस्तु पूर्वजः

যি জনে জ্যেষ্ঠ ভ্ৰাতা অবিবাহিত থাকোঁতেই বিবাহ আৰু অগ্নিহোত্ৰসহ গৃহস্থাশ্ৰম গ্ৰহণ কৰে, সি ‘পরিবেত্তা’ বুলি জনা যায়; আৰু জ্যেষ্ঠ ভ্ৰাতা ‘পরিবিত্তি’ নামে কোৱা হয়।

Verse 51

यो नरोऽन्यस्य वासांसि कूपोद्यानगृहाणि च । अदत्तान्युपयुंजानः स तत्पापतुरीयभाक्

যি নৰে আনৰ বস্ত্ৰ, কূপ, উদ্যান বা গৃহ আদি অনুমতি নোহোৱাকৈ ব্যৱহাৰ কৰে, সি সেইজনৰ পাপৰ এক-চতুৰ্থাংশৰ ভাগীদাৰ হয়।

Verse 52

आमन्त्रितस्तु यः श्राद्धे वृषल्या सह मोदते । दातुर्यद्दुष्कृतं किञ्चित्तत्सर्वं प्रतिपद्यते

কিন্তু যি ব্যক্তি শ্ৰাদ্ধত নিমন্ত্ৰিত হৈও অশুচি আচৰণৰ নাৰীৰ সঙ্গত আনন্দ কৰে, সি দাতাৰ যি কিছুমান দুষ্কৃত আছে, সেয়া সকলো নিজৰ ওপৰত গ্ৰহণ কৰে।

Verse 53

ऋतामृताभ्यां जीवेत मृतेन प्रमृतेन वा । सत्यानृताभ्यां जीवेत न श्ववृत्त्या कथंचन

মানুহে ঋত আৰু অমৃতৰ দ্বাৰা জীৱিকা চলাব লাগে, অথবা মৃতে আৰু প্ৰমৃতেৰ দ্বাৰাও; সত্য-অনৃতৰ দ্বাৰা জীয়াই থাকিব পাৰে, কিন্তু কোনোপধ্যেই শ্ববৃত্তি—কুকুৰ সদৃশ পৰাধীন সেবা—দ্বাৰা নহয়।

Verse 54

भक्ष्यं नित्यमृतं ज्ञेयममृतं स्यादयाचितम् । मृतं तु वृद्ध्याजीवित्वं प्रमृतं कर्षणं स्मृतम्

নিয়মিতভাৱে, অপমান নোহোৱাকৈ পোৱা আহাৰক ঋত বুলি জানিব লাগে; নাযাচিতভাৱে (বিনা ভিক্ষা) পোৱা বস্তু অমৃত বুলিয়ে কোৱা হয়। সুদেৰে জীৱিকা মৃতে, আৰু কৃষিকৰ্মে (হাল বোৱা) জীৱিকা প্ৰমৃতে বুলি স্মৃত।

Verse 55

सत्यानृतं च वाणिज्यं तेन चैवोपजीव्यते । सेवा श्ववृत्तिराख्याता तस्मात्तां परिवर्जयेत

বাণিজ্যক সত্য-অনৃত বুলি কোৱা হয়—সত্য আৰু অসত্যৰ মিশ্ৰণ—আৰু তাৰে জীৱিকা চলিব পাৰে। কিন্তু পৰাধীন সেবা শ্ববৃত্তি নামে খ্যাত; সেয়ে তাক পৰিহাৰ কৰিব লাগে।

Verse 56

विप्रयोनिं समासाद्य संकरं परिवर्जयेत् । मानुष्यं दुर्लभं लोके ब्राह्मण्यमधिकं ततः

ব্ৰাহ্মণ বংশত জন্ম লাভ কৰি, সংকৰ (অধৰ্মীয় মিশ্ৰণ/পতনকাৰী সঙ্গ) পৰিহাৰ কৰা উচিত। জগতত মানৱ জন্ম দুষ্প্ৰাপ্য, আৰু তাতকৈও অধিক দুষ্প্ৰাপ্য তথা উচ্চ হৈছে ব্ৰাহ্মণ্য।

Verse 57

एकशय्यासनं पक्तिर्भाण्डपक्वान्नमिश्रणम् । याजनाध्यापनं योनिस्तथा च सह भोजनम् । नवधा संकरः प्रोक्तो न कर्तव्योऽधमैः सह

একেখন শয্যা বা আসন ভাগ-বতৰা কৰা, একেলগে ৰন্ধা, পাত্ৰ আৰু পকোৱা অন্ন মিহলোৱা, অযোগ্যৰ বাবে যাজন আৰু অধ্যাপন কৰা, বৈবাহিক সম্বন্ধ, আৰু একেলগে ভোজন কৰা—এইবোৰক সংকৰৰ নৱবিধ ৰূপ বুলি কোৱা হৈছে। অধম আৰু অশুচিৰ সৈতে এইবোৰ নকৰিব।

Verse 58

अजीवन्कर्मणा स्वेन विप्रः क्षात्त्रं समाश्रयेत् । वैश्यकर्माऽथवा कुर्याद्वार्षलं परिवर्जयेत्

যদি ব্ৰাহ্মণে নিজৰ বিধিসম্মত কৰ্মেৰে জীৱিকা চলাব নোৱাৰে, তেন্তে তেওঁ ক্ষাত্ৰধৰ্ম আশ্ৰয় কৰিব পাৰে, অথবা বৈশ্যকৰ্ম কৰিব পাৰে; কিন্তু শূদ্ৰবৃত্তি পৰিহাৰ কৰিব।

Verse 59

कुसीदं कृषिवाणिज्यं प्रकुर्वीत स्वयं कृतम् । आपत्काले स्वयं कुर्वन्स्नानेन स्पृश्यते द्विजः

তেওঁ নিজে কৰা পৰিশ্ৰমেৰে সুদ (ব্যাজ), কৃষি আৰু বাণিজ্য কৰিব পাৰে। আপদকালত দ্বিজে নিজে এই কৰ্ম কৰিলে, স্নানেৰে তেওঁ পুনৰ শুচি হয়।

Verse 60

लब्धलाभः पितॄन्देवान्ब्रांह्मणांश्चैव तर्पयेत् । ते तृप्तास्तस्य तत्पापं शमयंति न संशयः

লাভ প্ৰাপ্ত হলে পিতৃগণ, দেবগণ আৰু ব্ৰাহ্মণসকলক তৰ্পণ কৰি সন্তুষ্ট কৰিব। তেওঁলোক তৃপ্ত হলে, নিঃসন্দেহে তাৰ পাপ শান্ত কৰে।

Verse 61

जलगोशकटारामयाञ्चावृद्धिवणिक्क्रियाः । अनूपं पर्वतो राजा दुर्भिक्षे जीविका स्मृताः

দুৰ্ভিক্ষৰ সময়ত জীৱিকাৰ উপায় হিচাপে এইবোৰ স্মৰণীয়: পানীৰ সৈতে কাম (সিঞ্চন/পানী বহোৱা), গৰু-চৰোৱা, গাড়ী-চালনা বা পৰিবহন, মনোৰঞ্জনমূলক সেৱা, ভিক্ষা, সুদত ধন দিয়া আৰু বাণিজ্য; তদুপৰি জলাভূমিত বাস, পৰ্বতত বাস বা ৰজাৰ আশ্ৰয়ত থকাও অভাৱত বাঁচি থকাৰ উপায় বুলি গণ্য।

Verse 62

असतोऽपि समादाय साधुभ्यो यः प्रयच्छति । धनं स्वामिनमात्मानं संतारयति दुस्तरात्

যদিও কোনোবাই অযোগ্য উৎসৰ পৰা ধন সংগ্ৰহ কৰে, তথাপি সেয়া যদি সাধুজনক দান কৰে, তেন্তে সেই ধন—নিজ মালিকসহ—দুৰ্লঙ্ঘ্য সংসাৰ-পথৰ পৰা তাক পাৰ কৰাই দিয়ে।

Verse 63

शूद्रे समगुणं दानं वैश्ये तद्द्विगुणं स्मृतम् । श्रोत्रिये तच्च साहस्रमनन्तं चाग्निहोत्रिके

শূদ্ৰক দিয়া দান সমান ফলদায়ক বুলি কোৱা হৈছে; বৈশ্যক দিয়া দান দ্বিগুণ স্মৃত; শ্ৰোত্ৰিয় (বেদজ্ঞ)ক দিয়া দান সহস্ৰগুণ হয়; আৰু অগ্নিহোত্ৰিকক দিয়া দান অনন্ত ফলদায়ক বুলি কীৰ্তিত।

Verse 64

ब्राह्मणातिक्रमो नास्ति नाचरेद्यो व्यवस्थितिम् । ज्वलंतमग्निमुत्सृज्य न हि भस्मनि हूयते

ব্ৰাহ্মণক অতিক্ৰম কৰি (উচিত পাত্ৰতা এৰি) কোনো পথ নাই; আৰু স্থাপিত বিধি-ব্যৱস্থা লঙ্ঘন কৰা উচিত নহয়। জ্বলন্ত অগ্নি ত্যাগ কৰি ভস্মত হোম কৰা নহয়।

Verse 65

विद्यातपोभ्यां हीनेन नैव ग्राह्यः प्रतिग्रहः । गृह्णन्प्रदातारमधो नयत्यात्मानमेव च

যি বিদ্যা আৰু তপস্যাহীন, তাৰ বাবে প্ৰতিগ্ৰহ (দান গ্ৰহণ) কেতিয়াও গ্ৰাহ্য নহয়; কিয়নো গ্ৰহণ কৰিলে সি দাতাক অধোগতি কৰে আৰু নিজেকো।

Verse 66

तस्माच्छ्रोत्रिय एवार्हो गुणवाञ्छीलवाञ्छुचिः । अव्यंगस्तत्र निर्दोषः पात्राणां परमं स्मृतम्

সেয়ে শ্ৰোত্ৰিয়জনেই প্ৰকৃততে যোগ্য—গুণৱান, শীলৱান আৰু শুচি; দোষমুক্ত, নিৰ্দোষ—দাতা-পাত্ৰসকলৰ মাজত তেওঁকেই পৰম বুলি স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 67

कपालस्थं यथा तोयं श्वदृतौ च यथा पयः । दूषितं स्थानदोषेण वृत्तहीने तथा श्रुतम्

যেনেকৈ কপালত ৰখা পানী আৰু কুকুৰৰ ছালত থোৱা গাখীৰ পাত্ৰৰ দোষত দুষিত হয়, তেনেকৈ সৎবৃত্তিহীন লোকৰ ভিতৰত থকা শ্ৰুতি-বিদ্যাও কলুষিত হয়।

Verse 68

दत्तं पात्रमतिक्रम्य यदपात्रे प्रतिग्रहः । तद्दत्तं गामतिक्रम्य गर्दभस्य गवाह्निकम्

যদি যোগ্য পাত্ৰক অতিক্ৰম কৰি অযোগ্য পাত্ৰে দান গ্ৰহণ কৰে, তেন্তে সেয়া গাই এৰি গাইৰ দৈনিক ভাগ গাধাক খুৱাই দিয়াৰ দৰে।

Verse 69

वृत्तं तस्मात्तु संरक्षेद्वित्तमेति गतं पुनः । अक्षीणो वित्ततः क्षीणो वृत्ततस्तु हतो हतः

সেয়ে মানুহে নিজৰ সৎবৃত্তি সংৰক্ষণ কৰিব লাগে, কিয়নো ধন হেৰালেও পুনৰ আহিব পাৰে। ধনে ক্ষয় পোৱা জন সত্যতে নষ্ট নহয়; কিন্তু বৃত্তিতে ক্ষয় পোৱা জনেই নিঃসন্দেহে নষ্ট।

Verse 70

प्रथमं तु गुरौ दानं दत्त्वा श्रेष्ठमनुक्रमात् । ततोऽन्येषां तु विप्राणां दद्यात्पात्रानुरूपतः

প্ৰথমে ক্ৰম অনুসাৰে নিজৰ গুৰুলৈ শ্ৰেষ্ঠ দান অৰ্পণ কৰিব; তাৰ পিছত অন্য ব্ৰাহ্মণসকলক পাত্ৰতা অনুসাৰে দান দিব।

Verse 71

गुरौ च दत्तं यद्दानं दत्तं पात्रेषु मानवैः । निष्फलं तद्भवेत्प्रेत्य यात्युताधोगतिं प्रति

যি দান গুৰুক দিবলগীয়া আছিল, মানুহে সেয়া আন পাত্ৰত দিলেও, মৃত্যুৰ পিছত সি নিষ্ফল হয় আৰু অধোগতিৰ দিশে লৈ যায়।

Verse 72

अवमानं गुरोः कृत्वा कोपयित्वा तु दुर्मतिः । गुर्वमानहतो मूढो न शांतिमधि गच्छति

যি দুষ্টবুদ্ধি মূৰ্খে গুৰুক অপমান কৰি তেওঁৰ ক্ৰোধ জগায়, সেই গুৰুঅৱমাননাৰ আঘাতে পীড়িত হৈ কেতিয়াও শান্তি নাপায়।

Verse 73

गुरोरभावे तत्पुत्रं तद्भार्यां तत्सुतं विना । पुत्रं प्रपौत्रं दौहित्रं ह्यन्यं वा तत्कुलोद्भवम्

গুৰু অনুপস্থিত থাকিলে তেওঁৰ পুত্ৰক আশ্ৰয়/সম্মান কৰিব—গুৰুৰ পত্নী আৰু (অল্পবয়সীয়া) পুত্ৰক বাদ দি; নতুবা পুত্ৰৰ পুত্ৰ, কন্যাৰ পুত্ৰ বা সেই বংশত জন্মা আন কোনোজনক।

Verse 74

पंचयोजनमध्ये तु श्रूयते स्वगुरुर्यदा । तदा नातिक्रमेद्दानं दद्यात्पात्रेषु मानवः

কিন্তু নিজৰ গুৰু পাঁচ যোজনাৰ ভিতৰত আছে বুলি শুনা গ’লে, তেতিয়া দানত তেওঁক অতিক্ৰম নকৰিব; মানুহে গুৰুৰ অধিকাৰ নেঘুচাই যোগ্য পাত্ৰত বিধিমতে দান দিব।

Verse 75

यतिश्चेत्प्रार्थयेल्लोभाद्दीयमानं प्रतिग्रहम् । न तस्य देयं विद्वद्भिर्न लोभः शस्यते यतेः

যদি কোনো যতি লোভবশত দিয়া থকা দান নিজে প্ৰাৰ্থনা কৰে, তেন্তে বিদ্বানসকলে তাক দান নকৰিব; কিয়নো যতিৰ বাবে লোভ কেতিয়াও প্ৰশংসিত নহয়।

Verse 76

धनं प्राप्य यतिर्लोके मौनं ज्ञानं च नाभ्यसेत् । उपभोगं तु दानेन जीवितं ब्रह्मचर्यया

যদি লোকে ধন লাভ কৰিও কোনো যতি মৌন আৰু জ্ঞানৰ সাধনা নকৰে, তেন্তে অন্তত দানৰ দ্বাৰা ভোগক পবিত্ৰ কৰক আৰু ব্ৰহ্মচৰ্য্যৰে জীৱন ৰক্ষা কৰক।

Verse 77

कुले जन्म च दीक्षाभिर्ये गतास्ते नरोत्तमाः । सौभाग्यमाप्नुयाल्लोके नूनं रसविवर्जनात्

যিসকল নৰোত্তম সু-কুলত জন্ম লৈ আৰু দীক্ষাৰে সংস্কৃত হৈছে, তেওঁলোকে লোকে সৌভাগ্য লাভ কৰে—নিশ্চয়ই ৰস-ভোগ ত্যাগ কৰাৰ ফলত।

Verse 78

आयुष्मत्यः प्रजाः सर्वा भवन्त्यामिषवर्जनात्

আমিষ ত্যাগ কৰাৰ ফলত সকলো সন্তান আয়ুষ্মান, দীৰ্ঘায়ু হয়।

Verse 79

चीरवल्कलधृक्त्यक्त्वा वस्त्राण्याभरणानि च । नागाधिपत्यं प्राप्नोति उपवासेन मानवः

চীৰ-বল্কল ধৰি, সুন্দৰ বস্ত্ৰ আৰু অলংকাৰ ত্যাগ কৰি, মানুহে উপবাসৰ বলত নাগসকলৰ অধিপত্য লাভ কৰে।

Verse 80

क्रीडते सत्यवाक्येन स्वर्गे वै देवतैः सह । अहिंसया तथाऽरोग्यं दानात्कीर्तिमनुक्रमात्

সত্যবাক্য ক’লে মানুহে স্বৰ্গত দেৱতাসকলৰ সৈতে ক্ৰীড়া কৰে; অহিংসাৰে আৰোগ্য লাভ হয়; দানৰে কীৰ্তি—কৰ্ম অনুসাৰে এই ফলসমূহ ক্ৰমে প্ৰাপ্ত হয়।

Verse 81

द्विजशुश्रूषया राज्यं द्विजत्वं चातिपुष्कलम् । दिव्यरूपमवाप्नोति देवशुश्रूषया नरः

দ্বিজসেৱা-ভক্তিৰ দ্বাৰা মানুহে ৰাজ্যলাভ কৰে আৰু ব্ৰাহ্মণ্য-গুণ অতি প্ৰচুৰভাৱে লাভ কৰে; দেৱসেৱা-ভক্তিৰ দ্বাৰা সি দিব্য ৰূপ প্ৰাপ্ত হয়।

Verse 82

अन्नदानाद्भवेत्तृप्तिः सर्वकामैरनुत्तमैः । दीपस्य तु प्रदानेन चक्षुष्माञ्जायते नरः

অন্নদান কৰিলে গভীৰ তৃপ্তি হয় আৰু সৰ্বোত্তম কামনা-পূৰণ লাভ হয়। দীপ দান কৰিলে মানুহে উজ্জ্বল আৰু স্পষ্ট দৃষ্টিসম্পন্ন হৈ জন্ম লয়।

Verse 83

तुष्टिर्भवेत्सर्वकालं प्रदानाद्गन्धमाल्ययोः । लवणस्य तु दातारस्तिलानां सर्पिषस्तथा । तेजस्विनोऽपि जायन्ते भोगिनश्चिरजीविनः

গন্ধ-দ্ৰব্য আৰু মাল্য দান কৰিলে সৰ্বকাল স্থায়ী তুষ্টি লাভ হয়। আৰু যিসকলে লৱণ, তিল আৰু ঘিউ দান কৰে, তেওঁলোকে তেজস্বী, সমৃদ্ধ ভোগী আৰু দীঘায়ু হৈ জন্ম লয়।

Verse 84

सुचित्रवस्त्राभरणोपधानं दद्यान्नरो यः शयनं द्विजाय । रूपान्वितां पक्ष्मवतीं मनोज्ञां भार्यामरालोपचितां लभेत्सः

যি মানুহে ব্ৰাহ্মণক সুন্দৰ চিত্ৰবস্ত্ৰ, অলংকাৰ আৰু উপধানসহ শয্যা দান কৰে, সি ৰূপৱতী, মনোহৰ, দীঘল পাখনিযুক্ত আৰু উত্তম গুণে অলংকৃত পত্নী লাভ কৰে।

Verse 207

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये श्राद्धकल्पे पात्रापात्रविचारवर्णनंनाम सप्तोत्तरद्विशततमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী স্কান্দ মহাপুৰাণৰ একাশী-সহস্ৰ শ্লোকযুক্ত সংহিতাৰ অন্তৰ্গত সপ্তম প্ৰভাসখণ্ডৰ প্ৰথম প্ৰভাসক্ষেত্ৰমাহাত্ম্যত, শ্রাদ্ধ-कल्पৰ ‘পাত্ৰ-অপাত্ৰ বিচাৰ বৰ্ণনা’ নামক ২০৭তম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।