Adhyaya 201
এই অধ্যায়ত ঈশ্বৰ (শিৱ) প্ৰভাসক্ষেত্ৰৰ এক বিশেষ স্থানৰ মাহাত্ম্য বৰ্ণনা কৰে—কালভৈৰৱৰ সৈতে সম্পৰ্কিত মহাশ্মশান আৰু তাৰ ওচৰৰ ব্ৰহ্মকুণ্ড। তাত মঙ্কীশ্বৰৰ সান্নিধ্যও এই ক্ষেত্ৰৰ শৈৱ মহিমাৰ সহায়ক বুলি শিৱে উল্লেখ কৰে। মূল বক্তব্য স্থানবিশেষ মোক্ষপ্ৰদান: যিসকল তাত মৃত্যুবৰণ কৰে বা যিসকলৰ দাহসংস্কাৰ তাত হয়, তেওঁলোকে কালবিপৰ্যয়/অকালমৃত্যু আদি প্ৰতিকূল অৱস্থাতো মুক্তি লাভ কৰে। গ্ৰন্থৰ নৈতিক শ্ৰেণীবিভাগ অনুসাৰে ‘মহাপাতকী’ বুলি চিহ্নিত লোকেও এই ক্ষেত্ৰপ্ৰভাৱত উদ্ধাৰ পায় বুলি শিৱে ঘোষণা কৰে। শিৱ ‘কৃতস্মৰতা’—স্মৰণত প্ৰতিষ্ঠিত হোৱা—ক ফলসিদ্ধিৰ সৈতে সংযোগ কৰি শ্মশানক ‘অপুনৰ্ভৱদায়ক’ (পুনর্জন্মৰ পৰা মুক্তিদাতা) অঞ্চল বুলি বৰ্ণনা কৰে। বিষুৱকালক বিশেষ পুণ্যসময় বুলি কোৱা হয়, আৰু শেষত শিৱে এই প্ৰিয় ক্ষেত্ৰৰ প্ৰতি নিজৰ চিৰআসক্তি প্ৰকাশ কৰি, এই প্ৰসঙ্গত ইয়াক অৱিমুক্ততকৈও অধিক প্ৰিয় বুলি প্ৰতিপন্ন কৰে।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । तस्मिन्स्थाने महादेवि स्मशानं कालभैरवम् । ब्रह्मकुण्डं वरारोहे यावद्देवः कृतस्मरः
ঈশ্বৰে ক’লে: সেই স্থানতেই, হে মহাদেৱী—হে বৰাৰোহে—কালভৈৰৱৰ শ্মশান আৰু ব্ৰহ্মকুণ্ড আছে, যিমানদূৰলৈ দেবতা কৃতস্মৰ বিস্তৃত (অর্থাৎ সেই পবিত্ৰ পৰিসীমাৰ ভিতৰত)।
Verse 2
तत्र ये प्राणिनो दग्धा मृताः कालविपर्ययात् । ते सर्वे मुक्तिमायांति महापातकिनोऽपि वा
তাত যিসকল প্ৰাণী দগ্ধ হয় আৰু কালৰ বিপৰ্যয়ত (মৃত্যুৰ অনিবার্যতাত) মৃত্যু বরণ কৰে, তেওঁলোক সকলোৱে মুক্তি লাভ কৰে—মহাপাতকী হলেও।
Verse 3
कृतस्मरान्महादेवि यावन्मंकीश्वरः स्थितः । महास्मशानं तद्देवि अपुनर्भवदायकम्
হে মহাদেৱী! কৃতস্মৰৰ পৰা যিমানদূৰলৈ মংকীশ্বৰ অৱস্থিত, সেই মহাশ্মশান, হে দেৱী, অপুনৰ্ভৱ—পুনর্জন্ম নোহোৱা অৱস্থা—দান কৰে।
Verse 4
तस्मिन्स्थाने वहेद्यत्र विषुवं प्राणिनां प्रिये । तत्रोषरं स्मृतं क्षेत्रं तन्मे प्रियतरं सदा
হে প্ৰিয়ে, যি স্থানত প্ৰাণীৰ ‘বিষুৱ’ বহি যায়—য’ত জীৱন-মৃত্যুৰ নিৰ্ণায়ক সন্ধিক্ষণ উপস্থিত হয়—সেই ভূমিখণ্ড ‘উষৰ-ক্ষেত্ৰ’ বুলি স্মৃত; সেয়া মোৰ সদায় অতি প্ৰিয়।
Verse 5
कल्पांतेऽपि न मुंचामि अविमुक्तात्प्रियं मम
কল্পান্ততোও মই মোৰ প্ৰিয় অৱিমুক্তক নাছাড়োঁ; কিয়নো সেয়া মোৰ অতি প্ৰিয়।
Verse 201
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये कालभैरवस्मशानमाहात्म्यवर्णनं नामैकोत्तरद्विशततमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী স্কান্দ মহাপুৰাণত, একাশি হাজাৰ শ্লোকৰ সংহিতাৰ সপ্তম ‘প্ৰভাসখণ্ড’ত, প্ৰথম ‘প্ৰভাসক্ষেত্ৰমাহাত্ম্য’ বিভাগত, ‘কালভৈৰৱৰ শ্মশান-মাহাত্ম্যৰ বৰ্ণনা’ নামৰ দুই-শ একতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।