Adhyaya 20

Verse 1

ईश्वर उवाच । अथ दैत्यावताराणां क्रमो हि कथ्यते पुनः । हिरण्यकशिपू राजा वर्षाणामर्बुदं बभौ

ঈশ্বৰে ক’লে: এতিয়া পুনৰ দৈত্য অৱতাৰসমূহৰ ক্ৰম বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ৰজা হিৰণ্যকশিপু অৰ্বুদ বছৰ পৰ্যন্ত শাসন কৰিলে।

Verse 2

तथा शत सहस्राणि यानि कानि द्विसप्ततिम् । अशीतिं च सहस्राणि त्रैलोक्यस्येश्वरोऽभवत्

তদ্ৰূপে এক লক্ষ, বাহাত্তৰ হাজাৰ আৰু আশী হাজাৰ বছৰ পৰ্যন্ত তেওঁ ত্ৰিলোকৰ অধিপতি হৈ থাকিল।

Verse 3

सौत्येऽहन्यतिरात्रस्य कश्यपस्याश्वमेधिके

সৌত্য দিনত, অতিরাত্ৰ অনুষ্ঠানৰ সময়ত, কশ্যপৰ অশ্বমেধ যজ্ঞত—

Verse 4

उपक्षिप्ता सनं यत्तु होतुरर्थे हिरण्मयम् । निषसाद स गर्तो ऽत्र हिरण्यकशिपुस्ततः

যেতিয়া হোতা ঋত্বিকৰ বাবে সোণালী আসন স্থাপন কৰা হ’ল, তেতিয়া হিৰণ্যকশিপু ইয়াত এটা গৰ্তত বহিল।

Verse 5

शतवर्षसहस्राणां तपश्चक्रे सुदुश्चरम् । दशवर्षसहस्राणि दित्या गर्भे स्थितः पुरा

তেওঁ এক লক্ষ বছৰ অতি দুৰূহ তপস্যা কৰিলে। পূৰ্বে তেওঁ দিতিৰ গৰ্ভত দহ হাজাৰ বছৰ অৱস্থিত আছিল।

Verse 6

हिणयकशिपोर्दैत्यैः श्लोको गीतः पुरातनः । राजा हिरण्यकशिपुर्यां यामाशां निरीक्षते

দৈত্যসকলে হিৰণ্যকশিপুক লৈ এক প্ৰাচীন শ্লোক গাইছিল: ‘ৰাজা হিৰণ্যকশিপু যি দিশলৈ দৃষ্টি নিক্ষেপ কৰে…’

Verse 7

पर्याये तस्य राजाभूद्बलिर्वर्षार्बुदं पुनः

তাঁৰ উত্তৰাধিকাৰ ক্ৰমে ৰজা বলিয়ে পুনৰ এক কোটি বছৰলৈ শাসনাধিপতি হ’ল।

Verse 8

षष्टिं चैव सहस्राणि त्रिंशच्च नियुतानि च । बले राज्याधिकारस्तु याव त्कालं बभूव ह

বলিৰ ৰাজ্যাধিকাৰ ষাঠি হাজাৰ আৰু ত্ৰিশ নিয়ুত পৰ্যন্ত স্থায়ী হ’ল; সিমান কাললৈকে তেওঁৰ সার্বভৌমত্ব বৰ্তি থাকিল।

Verse 9

इंद्रादयस्ते विख्याता असुराञ्जघ्नुरोजसा

সেই খ্যাতিমান দেবগণ—ইন্দ্ৰ আদি—নিজ শক্তিৰে অসুৰসকলক সংহাৰ কৰিলে।

Verse 10

दैत्यसंस्थमिदं सर्वमा सीद्दशयुगं किल । असपत्नं ततः सर्वमष्टादशयुगं पुनः

কথিত আছে, এই সকলো দহ যুগ ধৰি দৈত্যসকলৰ অধীনত আছিল। তাৰ পিছত পুনৰ আঠাৰো যুগ ধৰি সকলো নিৰ্বিৰোধ, প্ৰতিদ্বন্দ্বীহীন হৈ ৰ’ল।

Verse 11

त्रैलोक्यमिदमव्यग्रं महेंद्रेण तु पालितम् । त्रेतायुगे तु दशमे कार्त्तवीर्यो महाबलः

এই ত্ৰিলোক জগত মহেন্দ্ৰ ইন্দ্ৰৰ দ্বাৰা নিৰ্বিঘ্নে পালন কৰা হৈছিল। তাৰ পাছত ত্ৰেতা-যুগৰ দশম পৰ্বত মহাবলী কাৰ্ত্তবীৰ্য্যৰ উদয় হ’ল।

Verse 12

पंचाशीतिसहस्राणि वर्षाणां वै नराधिपः । स सप्तरत्नवान्सम्राट् चक्रवर्ती बभूव ह

সেই নৰাধিপে পঁচাশি হাজাৰ বছৰ ৰাজত্ব কৰিলে। তেওঁ সপ্তৰত্নসম্পন্ন সম্ৰাট হৈ চক্রৱৰ্তী ৰূপে প্ৰখ্যাত হ’ল।

Verse 13

द्वीपेषु सप्तसु स वै खड्गी चर्मी शरासनी । रथी राजा सानुचरो योगाच्चौरानपश्यत

সপ্ত দ্বীপত সেই ৰজা খড্গ, ঢাল আৰু ধনু ধৰি, ৰথী হৈ অনুচৰসহ চলিছিল; যোগশক্তিৰে তেওঁ চোৰকো দেখা পাইছিল।

Verse 14

प्रणष्टद्रव्यता यस्य स्मरणान्न भवेन्नृणाम् । चतुर्युगे त्वतिक्रांते मनौ ह्येकादशे प्रभौ

যাৰ স্মৰণমাত্ৰে মানুহৰ ধন-সম্পত্তিৰ ক্ষতি নঘটিত। চতুৰ্যুগ অতিক্ৰান্ত হ’লে, একাদশ মনুৰ কালত সেই মহাপ্ৰভু প্ৰকাশ পালে।

Verse 15

अर्द्धावशिष्टे तस्मिंस्तु द्वापरे संप्रवर्तिते । मानवस्य नरिष्यंतो ह्यासीत्पुत्रो मदः किल

যেতিয়া সেই দ্বাপৰ-যুগ অর্ধাংশ অৱশিষ্ট থাকোঁতেই আৰম্ভ হ’ল, তেতিয়া মানৱৰ পুত্ৰ নৰিষ্যন্ত—যাক ‘মদ’ বুলি কোৱা হয়—উদ্ভৱ হ’ল।

Verse 16

नवमस्तस्य दायादस्तृणबिंदुरिति स्मृतः । त्रेतायुगमुखे राजा तृतीये संबभूव ह

তেওঁৰ বংশৰ নৱম উত্তৰাধিকাৰী ‘তৃণবিন্দু’ বুলি স্মৃতিত খ্যাত। ত্ৰেতাযুগৰ আৰম্ভণিতে, তৃতীয় পৰ্যায়ত তেওঁ ৰজা হৈছিল।

Verse 17

तस्य कन्या त्विलविला रूपे णाप्रतिमाऽभवत् । पुलस्त्याय स राजर्षिस्तां कन्यां प्रत्यपादयत्

তাঁৰ কন্যা ইলবিলা আছিল, ৰূপত অতুলনীয়। সেই ৰাজর্ষিয়ে সেই কন্যাক পুলস্ত্য ঋষিক বিবাহৰ বাবে অৰ্পণ কৰিলে।

Verse 18

ऋषिरैलविलो यस्यां विश्रवाः समपद्यत । तस्य पत्न्यश्च तिस्रस्तु पौलस्त्यकुलमंडनाः

তেওঁৰ পৰা ঋষি বিশ্ৰবা (এলবিল নামেো খ্যাত) জন্মিল। আৰু তেওঁৰ তিনিগৰাকী পত্নী আছিল, পুলস্ত্য বংশৰ অলংকাৰস্বৰূপা।

Verse 19

बृहस्पतेः शुभा कन्या नाम्ना वै वेदवर्णिनी । पुष्पोत्कटा च वीका च उभे माल्यवतः सुते

বৃহস্পতিৰ শুভ কন্যা ‘বেদবৰ্ণিনী’ নামে খ্যাত আছিল। আৰু পুষ্পোৎকটা আৰু বীকা—দুয়ো মাল্যৱতৰ কন্যা আছিল।

Verse 20

केकसी मालिनः कन्या तस्यां देवि शृणु प्रजाः । ज्येष्ठं वैश्रवणं तस्य सुषुवे वरवर्णिनी

কেকসী আছিল মালিনৰ কন্যা; হে দেবী, তেওঁৰ সন্তানসকলৰ কথা শুনা। সেই উত্তমবৰ্ণা নাৰীয়ে তেওঁৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ বৈশ্ৰৱণ (কুবেৰ) জন্ম দিলে।

Verse 21

अष्टदं हरिच्छ्मश्रुं शंकुकर्णं विलोहितम् । श्वपादं ह्रस्वबाहुं च पिंगलं शुचिभूषणम्

সেইজন অষ্টদন্ত আছিল; হৰিত-বৰ্ণ দাড়ি-মোঁচযুক্ত; শঙ্খ-সদৃশ কৰ্ণ, ৰক্তিম আভাযুক্ত; শ্বপাদ-সদৃশ পদ আৰু হ্ৰস্ব বাহু—পিঙ্গল বৰ্ণ, তথাপি শুচি অলংকাৰৰে সুসজ্জিত।

Verse 22

त्रिपादं तु महाकायं स्थूलशीर्षं महाहनुम् । एवंविधं सुतं दृष्ट्वा विरूपं रूपतस्तदा

সেইজন ত্ৰিপাদ, মহাকায়, স্থূলশিৰ, আৰু মহাহনু আছিল। তেনে ধৰণৰ, ৰূপত বিকৃত পুত্ৰক তেতিয়া দেখি…

Verse 23

तदा दृष्ट्वाब्रवीत्तं तु कुबेरोऽयमिति स्वयम् । कुत्सायां क्वितिशब्दोयं शरीरं वेरमुच्यते

তেতিয়া তাক দেখি তাই নিজেই ক’লে, “এইজন কুবেৰ।” ঘৃণাৰ অৰ্থত ‘ক্বি-তি’ ধ্বনি ব্যৱহাৰ হয়; আৰু দেহক ‘ৱেৰ’ (ঘৃণিত বস্তু) বুলি কোৱা হয়।

Verse 24

कुबेरः कुशरीरत्वान्नाम्ना तेन च सोंकितः । तस्य भार्य्याऽभवद्वृद्धिः पुत्रस्तु नलकूबरः

কুশৰীৰত্বৰ কাৰণে তেওঁ ‘কুবেৰ’ নামেই চিহ্নিত হ’ল। তেওঁৰ পত্নী আছিল বৃদ্ধি, আৰু পুত্ৰ আছিল নলকূবৰ।

Verse 25

कैकस्यजनयत्पुत्रं रावणं राक्षसाधिपम् । शंकुकर्णं दशग्रीवं पिगलं रक्तमूर्द्धजम्

কাইকসীয়ে এক পুত্ৰ জন্ম দিলে—ৰাৱণ, ৰাক্ষসাধিপতি—শঙ্খকৰ্ণ, দশগ্ৰীৱ, পিঙ্গল বৰ্ণৰ আৰু ৰক্তমূৰ্ধজ।

Verse 26

वसुपादं विंशद्भुजं महाकायं महाबलम् । कालांजननिभं चैव दंष्ट्रिणं रक्तलोचनम्

বহু পদযুক্ত, বিশ ভুজধাৰী, মহাকায় আৰু মহাবলী—কাজল-সদৃশ কৃষ্ণবৰ্ণ, দংশযুক্ত আৰু ৰক্তনয়ন আছিল।

Verse 27

राक्षसेनौजसा युक्तं रूपेण च बलेन च । निसर्गाद्दारुणः क्रूरो रावणाद्रावणः स्मृतः

ৰাক্ষসসুলভ উগ্ৰ তেজে যুক্ত, ৰূপ আৰু বল দুয়োটাতে সমৃদ্ধ; স্বভাৱতে দাৰুণ আৰু ক্ৰূৰ—সেইবাবে তেওঁ ‘ৰাৱণ’, অৰ্থাৎ যিয়ে আনক কঁদুৱায়, বুলি স্মৃত।

Verse 28

हिरण्यकशिपुस्त्वासीत्स राजा पूर्वजन्मनि । चतुर्युगानि राजा तु तथा दश स राक्षसः

পূৰ্বজন্মত তেওঁ ৰজা হিৰণ্যকশিপু আছিল। চাৰিযুগ ধৰি তেওঁ ৰাজ্য শাসন কৰিলে; আৰু দহ (অতিৰিক্ত) যুগ ধৰি তেওঁ ৰাক্ষস ৰূপে আছিল।

Verse 29

पंच कोटीस्तु वर्षाणां संख्यताः संख्याया प्रिये । नियुतान्येकषष्टिं च संख्यावद्भिरुदाहृतम्

হে প্ৰিয়ে, বছৰৰ গণনা পাঁচ কোটি বুলি কোৱা হৈছে; আৰু তাৰ ওপৰত একষট্টি নিয়ুত—এনেদৰে গণনাবিদসকলে উচ্চাৰণ কৰিছে।

Verse 30

षष्टिं चैव सहस्राणि वर्षाणां स हि रावणः । देवतानामृषीणां च घोरं कृत्वा प्रजागरम्

ষাঠি হাজাৰ বছৰ ধৰি সেই ৰাৱণে ভয়ংকৰ জাগৰণ কৰি থাকিল, দেৱতা আৰু ঋষিসকলৰ বাবে আতংকৰ কাল কৰি।

Verse 31

त्रेतायुगे चतुर्विंशे रावणस्तपसः क्षयात् । रामं दाशरथिं प्राप्य सगणः क्षयमेयिवान्

চৌবিংশ ত্ৰেতাযুগত, তপস্যাৰ ফল ক্ষয় হোৱাত ৰাৱণে দাশৰথি ৰামক সাক্ষাৎ কৰি, নিজৰ গণ-সৈন্যসহ বিনাশলৈ গ’ল।

Verse 32

योऽसौ देवि दशग्रीवः संबभूवारिमर्द्दनः । दमघोषस्य राजर्षेः पुत्रो विख्यातपौरुषः

হে দেবী! সেই দশগ্ৰীৱেই ‘শত্ৰু-মৰ্দন’ ৰূপে প্ৰখ্যাত হ’ল; তেওঁ ৰাজর্ষি দমঘোষৰ পুত্ৰ হৈ জন্ম লৈ, পৰাক্ৰমত বিখ্যাত আছিল।

Verse 33

श्रुतश्रवायां चैद्यस्तु शिशुपालो बभूव ह । रावणं कुंभकर्णं च कन्यां शूर्पणखां तथा

আৰু শ্রুতশ্ৰৱাৰ গৰ্ভত চৈদ্য বংশীয়ে নিশ্চয়েই শিশুপাল ৰূপে জন্ম ল’লে; তদ্ৰূপে (তেওঁ) ৰাৱণ, কুম্ভকৰ্ণ আৰু কন্যা শূৰ্পণখাকো জন্ম দিলে।

Verse 34

विभीषणं चतुर्थं च कैकस्यजनयत्सुतान् । मनोहरः प्रहस्तश्च महापार्श्वः खरस्तथा

আৰু কৈকসীয়ে চতুৰ্থ পুত্ৰ ৰূপে বিভীষণক জন্ম দিলে; (তেওঁ) মনোহৰ, প্ৰহস্ত, মহাপাৰ্শ্ব আৰু খৰকো জন্ম দিলে।

Verse 35

पुष्पोत्कटायास्ते पुत्राः कन्या कुम्भीनसी तथा । त्रिशिरा दूषणश्चैव विद्युज्जिह्वश्च राक्षसः । कन्यैका श्यामिका नाम वीकायाः प्रसवः स्मृतः

এইসকল পুষ্পোৎকটাৰ পুত্ৰ, আৰু কন্যা কুম্ভীনসীও আছিল। ত্ৰিশিৰা, দুষণ আৰু ৰাক্ষস বিদ্যুজ্জিহ্বাও (উল্লেখিত)। আৰু বীকাৰ সন্তান বুলি শ্যামিকা নামৰ এগৰাকী কন্যাৰো স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 36

इत्येते क्रूरकर्माणः पौलस्त्या राक्षसा नव । विभीषणो विशुद्धात्मा दशमः परिकीर्तितः

এইদৰে, এই নজন পৌলস্ত্য ৰাক্ষস ক্ৰুৰ কৰ্মৰ অধিকাৰী; কিন্তু পৱিত্ৰ আত্মা বিভীষণক দশম বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে।

Verse 37

पुलहस्य मृगाः पुत्राः सर्वे व्यालाश्च दंष्ट्रिणः । भूताः पिशाचाः सर्पाश्च शूकरा हस्तिनस्तथा

পুলহৰ সন্তানসকল আছিল পশু - দৰাচলতে, সকলোৱেই আছিল ভয়ংকৰ, দাঁত থকা চিকাৰী: ভূত আৰু পিশাচ, সাপ, বৰাহ আৰু হাতীও।

Verse 38

अनपत्यः क्रतुस्त्वस्मिन्स्मृतो वैवस्वतेंतरे । अत्रेः पत्न्यो दशैवासन्सुन्दर्यश्च पतिव्रताः

এই বৈৱস্বত মন্বন্তৰত, ক্ৰতুক নিঃসন্তান বুলি স্মৰণ কৰা হয়। অত্ৰিৰ দহগৰাকী পত্নী আছিল—সুন্দৰী আৰু পতিব্ৰতা।

Verse 39

भद्राश्वस्य घृताच्यंता जज्ञिरे दश चाप्सराः

ভদ্ৰাশ্ব আৰু ঘৃতাচীৰ পৰা দহগৰাকী অপ্সৰাৰ জন্ম হৈছিল।

Verse 40

भद्रा शूद्रा च मद्रा च नलदा जलदा तथा । उर्णा पूर्णा च देवेशि या च गोपुच्छला स्मृता

হে দেৱী, ভদ্ৰা, শূদ্ৰা, মদ্ৰা, নলদা, আৰু জলদা; লগতে উৰ্ণা আৰু পূৰ্ণা—আৰু যাক গোপুচ্ছলা বুলি স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 41

तथा तामरसा नाम दशमी रक्तकोटिका । एतासां च महादेवि ख्यातो भर्त्ता प्रभाकरः

আৰু দশমীজনী ‘তামৰসা’ নামে খ্যাত, ‘ৰক্তকোটিকা’ বুলিও কোৱা হৈছিল। হে মহাদেৱী, তেওঁলোক সকলোৰে খ্যাত স্বামী প্ৰভাকৰ আছিল।

Verse 42

स्वर्भानुना हते सूर्ये पतितेस्मिन्दिवो महीम् । तमोऽभिभूते लोकेस्मिन्प्रभा येन प्रवर्त्तिता

যেতিয়া স্বর্ভানুৱে সূৰ্যক আঘাত কৰি স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীত পতিত কৰিলে, আৰু জগতখন অন্ধকাৰত আচ্ছন্ন হ’ল, তেতিয়া তেওঁয়েই পোহৰক পুনৰ প্ৰবাহিত কৰিলে।

Verse 43

स्वस्ति तेस्त्विति चैवोक्तः पतन्निह दिवाकरः । ब्रह्मर्षेर्वचनात्तस्य न पपात यतः प्रभुः

দিবাকৰ যেতিয়া ইয়াত পতিত হ’বলৈ ধৰিছিল, তেতিয়া ‘তোমাৰ মঙ্গল হওক’ বুলি কোৱা হ’ল। সেই ব্ৰহ্মর্ষিৰ বাক্যবলে প্ৰভু পতিত নহ’ল।

Verse 44

ततः प्रभाकरेत्युक्तः प्रभुरेवं महर्षिभिः । भद्रायां जनयामाम् सोमं पुत्रं यशस्विनम्

সেইহেতু মহর্ষিসকলে প্ৰভুক এইদৰে ‘প্ৰভাকৰ’ বুলি নাম দিলে। ভদ্ৰাত তেওঁ যশস্বী পুত্ৰ সোমক জন্ম দিলে।

Verse 45

त्विषिमान्धर्मपुत्रस्तु सोमो देवो वरस्तु सः । शीतरश्मिः समुत्पन्नः कृत्तिकासु निशाचरः

সোম তেজস্বী আছিল—ধৰ্মৰ পুত্ৰ আৰু সৰ্বোত্তম দেৱতা। শীতল ৰশ্মিধাৰী হৈ, কৃত্তিকাসকলৰ মাজত তেওঁৰ উৎপত্তি হ’ল, ৰাতিৰ পথে বিচৰণকাৰী।

Verse 46

पिता सोमस्य वै देवि जज्ञेऽत्रिर्भगवानृषिः । तत्रात्रिः सर्वलोकेशं भृत्वा स्वे नयने स्थितः

হে দেৱী, সোমৰ পিতা ভগৱান ঋষি অত্রি ইয়াতেই জন্মিছিল। তাতে অত্রিয়ে সৰ্বলোকেশ প্ৰভুক ধাৰণ কৰি নিজৰ নয়নতেই স্থিৰভাৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে।

Verse 47

कर्मणा मनसा वाचा शुभान्येव समा चरत् । काष्ठकुड्यशिलाभूत ऊर्द्ध्वबाहुर्महाद्युतिः

কৰ্মে, মনে আৰু বাক্যে তেওঁ সদায় শুভ আচৰণেই সমভাৱে পালন কৰিলে। কাঠ, দেৱাল বা শিলাৰ দৰে নিশ্চল হৈ, উৰ্ধ্ববাহু মহাদ্যুতিৰে থিয় হৈ ৰ’ল।

Verse 48

सुदुस्तरं नाम तपस्तेन तप्तं महत्पुरा । त्रीणि वर्षसहस्राणि दिव्यानि सुरसुंदरि

হে সুৰসুন্দৰী, তেওঁ ‘সুদুস্তৰ’ নামৰ মহাতপস্যা প্ৰাচীনকালৰ পৰা তপিলে। তিনি হাজাৰ দিব্য বছৰৰ পৰ্যন্ত সেই তপ স্থিৰভাৱে চলিল।

Verse 49

तस्योर्द्ध्वरेतसस्तत्र स्थितस्यानिमिषस्य ह । सोमत्वं वपुरापेदे महाबुद्धेस्तु वै शुभे

তাতে তেওঁ উৰ্ধ্বৰেতস হৈ, অনিমিষ ধ্যানত স্থিত আছিল। সেই শুভ মহাবুদ্ধিৰ প্ৰভাৱত তেওঁৰ দেহে সোমত্ব—সোমৰ অৱস্থা—লাভ কৰিলে।

Verse 50

ऊर्द्ध्वमाचक्रमे तस्य सोमसंभावितात्मनः । नेत्राभ्यां सोमः सुस्राव दशधा द्योतयन्दिशः

তাৰ আত্মা সোমেৰে পৰিপূৰ্ণ হোৱাত, তেতিয়া সোম তাত উৰ্ধ্বমুখে উঠিল। তেওঁৰ নয়নদ্বয়ৰ পৰা সোম দশধাৰায় স্ৰৱি দিশসমূহ আলোকিত কৰিলে।

Verse 51

तद्गर्भं विधिना दृष्टा दिशोदश दधुस्तदा । समेत्य धारयामासुर्न च धर्तुमशक्नुवन्

সেই গৰ্ভ-সদৃশ তত্ত্ব বিধাতৃ ব্ৰহ্মাই দৰ্শন কৰি দহো দিশাক আদেশ দিলে—ইয়াক গ্ৰহণ কৰি ধাৰণ কৰা। দিশাসকল একেলগে মিলি ধাৰণ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিলে, কিন্তু ধৰি ৰাখিব নোৱাৰিলে।

Verse 52

स ताभ्यः सहसैवेह दिग्भ्यो गर्भश्च शाश्वतः पपात भावयंल्लोकाञ्छीतांशुः सर्वभावनः

তাৰপিছত সেই শাশ্বত গৰ্ভ-সদৃশ তত্ত্ব দিশাসকলৰ পৰা হঠাতে ইয়াত খসিল—সেই সোম, শীতল কিৰণধাৰী, যি লোকসমূহক পোষণ কৰে আৰু সকলো সত্তাৰ পালনকৰ্তা।

Verse 53

यदा न धारणे शक्तास्तस्य गर्भस्य ताः स्त्रियः । ततस्ताभ्यः स शीतांशुर्निपपात वसुंधराम्

যেতিয়া সেই স্ত্ৰী-সদৃশ দিশাসকল সেই গৰ্ভ-তত্ত্ব ধাৰণ কৰিবলৈ অক্ষম হ’ল, তেতিয়া শীতল কিৰণধাৰী সোম তেওঁলোকৰ পৰা খসি পৃথিৱীত পৰিল।

Verse 54

पतितं सोममालोक्य ब्रह्मा लोकपितामहः । रथमारोपयामास लोकानां हितका म्यया

পতিত সোমক দেখি লোকপিতামহ ব্ৰহ্মাই, সকলো লোকৰ মঙ্গল কামনাৰে, তেওঁক ৰথত আৰোহণ কৰালে।

Verse 55

स तदैव मया देवि धर्मार्थं सत्यसंगरः । युक्तो वाजिसहस्रेण सितेन सुरसुंदरि

সেই সময়তেই, হে দেবী—হে সুৰসুন্দৰী—ধৰ্মৰ কাৰণে, সত্যক দৃঢ় সংকল্প কৰি, মই সেই ৰথখনক এহাজাৰ শুভ্ৰ অশ্বেৰে যুঁজিলোঁ।

Verse 56

तस्मिन्निपतिते देवि पुत्रेत्रेः परमात्म नि । तुष्टुवुर्ब्रह्मणः पुत्रा मानसाः सप्त ये श्रुताः

হে দেবী! যেতিয়া অত্রিৰ সেই পৰমাত্ম-সদৃশ পুত্ৰ অৱতীৰ্ণ হ’ল, তেতিয়া ব্ৰহ্মাৰ মানস-পুত্ৰ, শ্ৰুতি-প্ৰসিদ্ধ সাতজন ঋষিয়ে স্তোত্ৰেৰে তেওঁৰ বন্দনা কৰিলে।

Verse 57

तथैवांगिरसः सर्वे भृगोश्चैवात्मजास्तथा । ऋग्भिस्तु सामभिश्चैव तथैवांगिरसैरपि

তদ্ৰূপে সকলো আঙিৰস ঋষি আৰু ভৃগুৰ পুত্ৰসকলেও—ঋগ্বেদীয় ঋচা, সামবেদীয় গীত আৰু আঙিৰসীয় মন্ত্রসূত্ৰেৰে—তেওঁক বন্দনা কৰিলে।

Verse 58

तस्य संस्तूयमानस्य तेजः सोमस्य भास्वतः । आप्यायमानं लोकांस्त्रीन्भासयामास सर्वशः

যেতিয়া সেই দীপ্তিমান সোমক স্তৱ কৰা হৈছিল, তেতিয়া তেওঁৰ তেজ ক্ৰমে বৃদ্ধি পাই তিনিওটা লোকক সকলো দিশে আলোকিত কৰি তুলিলে।

Verse 59

स तेन रथमुख्येन सागरांतां वसुंधराम् । त्रिःसप्तकृत्वोतियशाश्चकाराभिप्रदक्षिणम्

তাৰ পাছত সেই অতিযশস্বী জনে, সেই শ্ৰেষ্ঠ ৰথেৰে, সাগৰ-সীমাবদ্ধ পৃথিৱীক তিনিবাৰ সাত—একুশবাৰ—প্ৰদক্ষিণা কৰিলে।

Verse 60

तस्य यच्चापि तत्तेजः पृथिवीमन्वपद्यत । ओषध्यस्ताः समुत्पन्नास्ते जसाऽज्वलयन्पुनः

আৰু তেওঁৰ যি তেজ পৃথিৱীত প্ৰৱেশ কৰি বিস্তাৰিত হ’ল, সেই তেজে ঔষধিসকল উদ্ভৱ হ’ল; আৰু সেই একে দীপ্তিতেই সিহঁত পুনৰ উজ্জ্বল হৈ উঠিল।

Verse 61

ताभिर्धिनोत्ययं लोकं प्रजाश्चैव चतुर्विधाः । ओषध्यः फलपाकांताः कणाः सप्तदश स्मृताः

ইয়াৰ দ্বাৰাই এই জগত ধাৰিত হয়, আৰু চাৰিধৰণৰ প্ৰজাসকলো। ফল পকি শস্য-কটা পৰ্যন্ত পকোৱা এই গৃহ্য ঔষধিসমূহ ‘ধান্য’ৰ সতৰ প্ৰকাৰ বুলি স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 62

व्रीहयश्च यवाश्चैव गोधूमा अणवस्तिलाः

ধান, যৱ, গোধূম, অণৱ (মিলেট), আৰু তিল—

Verse 63

प्रियंगुः कोविदारश्च कोरदूषाः सतीनकाः । माषा मुद्गा मसूराश्च निष्पावाः सकुलत्थकाः

প্ৰিয়ঙ্গু, কোবিদাৰ, কোৰদূষা, সতীনক; মাষ (উৰদ), মুদ্গ (মুগ), মসুৰ; আৰু নিষ্পাৱা আৰু কুলত্থো—

Verse 64

आढक्यश्चणकाश्चैव कणाः सप्तदश स्मृताः । इत्येता ओषधीनां च ग्राम्याणां जातयः स्मृताः

আঢ়কী আৰু চণাও—এইদৰে ‘ধান্য’ সতৰ প্ৰকাৰ বুলি স্মৃত। এইবোৰেই ঔষধিসকলৰ ভিতৰত গৃহ্য, অৰ্থাৎ চাষ-কৃত, জাতিসমূহ বুলি স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 65

ओषध्यो यज्ञियाश्चैव ग्राम्या रण्याश्चतुर्द्दश । व्रीहयश्च यवाश्चैव गोधूमास्त्वणवस्तिलाः

যজ্ঞোপযোগী ঔষধি চৌদ্দ প্ৰকাৰ—গৃহ্য আৰু অৰণ্য, দুয়ো। সেয়া হ’ল: ধান, যৱ, গোধূম, অণৱ (মিলেট), আৰু তিল—

Verse 66

प्रियंगुषष्ठा इत्येते सप्तमास्तु कुलत्थकाः । श्यामाकास्त्वथ नीवारा जर्तिलाः सगवेधुकाः

প্ৰিয়ংগু পৰ্যন্ত ষষ্ঠ—এইদৰে ইহঁত তালিকাভুক্ত; সপ্তমত কুলত্থ শস্য। তাৰ পাছত শ্যামাক, নীৱাৰ, জৰ্তিলা আৰু গৱেধুক একেলগে উল্লিখিত।

Verse 67

ऊरुविन्दा मर्कटकास्तथा वेणुयवाश्च ये । ग्राम्यारण्यास्तथा ह्येता ओषध्यस्तु चतुर्दश

ঊৰুৱিন্দা, মৰ্কটকা আৰু ৱেণুযৱা—ইহঁত, গাঁৱৰ আৰু অৰণ্যত জন্মা প্ৰকাৰসমূহসহ, চৌদ্দ প্ৰকাৰ ঔষধি বুলি কোৱা হয়।

Verse 68

तृणगुल्मलता वीरुद्वल्लीगुच्छादि कोटिशः । एतेषामधिपश्चन्द्रो धारयत्यखिलं जगत्

তৃণ, গুল্ম, লতা, বীৰুদ, ৱল্লী-গুচ্ছ আদি অগণিত ৰূপ—ইহঁতৰ ওপৰত চন্দ্ৰই অধিপতি; আৰু ইহঁতৰ দ্বাৰাই তেওঁ সমগ্ৰ জগত ধাৰণ কৰে।

Verse 69

ज्योत्स्नाभिर्भगवान्सोमो जगतो हितकाम्यया । ततस्तस्मै ददौ राज्यं ब्रह्मा ब्रह्मविदां वरः

জগতৰ হিত কামনা কৰি ভগৱান সোমে নিজৰ জ্যোৎস্নাৰে সৃষ্টিৰ কল্যাণ সাধন কৰিলে। সেয়ে ব্ৰহ্মবিদসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰহ্মাই তেওঁক ৰাজত্ব দান কৰিলে।

Verse 70

बीजौषधीनां विप्राणां मंत्राणां च वरानने । सोऽभिषिक्तो महातेजा राजा राज्ये निशाकरः

হে সুশ্ৰী-মুখী, মহাতেজস্বী নিশাকৰ (চন্দ্ৰ) অভিষিক্ত হৈ ৰজা হ’ল—বীজ আৰু ঔষধি, ব্ৰাহ্মণ আৰু মন্ত্ৰসমূহৰ ওপৰত শাসন কৰিবলৈ।

Verse 71

त्रींल्लोकान्भावयामास स्वभासा भास्वतां वरः । तं सिनी च कुहूश्चैव द्युतिःपुष्टिः प्रभा वसुः

দীপ্তিমানসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ তেওঁ নিজ জ্যোতিয়ে ত্ৰিলোকক আনন্দিত কৰি পালন কৰিলে। সিনী, কুহূ, আৰু দ্যুতি, পুষ্টি, প্ৰভা, বসু—সকলোয়ে তেওঁৰ সেৱাত উপস্থিত আছিল।

Verse 72

कीर्तिर्धृतिश्च लक्ष्मीश्च नव देव्यः सिषेविरे । सप्तविंशतिरिंदोस्तु दाक्षायण्यो महाव्रताः

কীৰ্তি, ধৃতি আৰু লক্ষ্মী—আৰু আন দেৱীসকলসহ—নৱজন দিৱ্য দেৱীয়ে তেওঁৰ সেৱা কৰিলে। আৰু দাক্ষৰ সাতাইশ কন্যা, মহাব্ৰতধাৰী, ইন্দু (চন্দ্ৰ)ৰ অধীন আছিল।

Verse 73

ददौ प्राचेतसो दक्षो नक्षत्राणीति या विदुः । स तत्प्राप्य मह्द्राज्यं सोमः सोमवतां वरः

প্ৰচেতাসৰ পুত্ৰ দাক্ষে যিসকলক নক্ষত্ৰ বুলি জনা যায় তেওঁলোকক তেওঁলৈ দান কৰিলে। সেই মহাৰাজ্য লাভ কৰি সোম—সোমসদৃশ দীপ্তিমানসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ—নিজ অধিপত্যত বিকশিত হ’ল।

Verse 74

समाजह्रे राजसूयं सहस्रशतदक्षिणम् । हिरण्यगर्भश्चोद्गाता ब्रह्मा ब्रह्मत्वमेयिवान्

তাৰ পাছত তেওঁ লক্ষাধিক দান-দক্ষিণাসহ ৰাজসূয় যজ্ঞ সম্পন্ন কৰিলে। হিৰণ্যগৰ্ভ উদ্গাতা পুৰোহিত আছিল, আৰু ব্ৰহ্মা—ব্ৰহ্মত্ব লাভ কৰা—অধ্যক্ষ হৈ বিৰাজমান আছিল।

Verse 75

सदस्यस्तस्य भगवान्हरिर्नारायणः प्रभुः । सनत्कुमारप्रमुखैराद्यैर्ब्रह्मर्षिभिर्वृतः

সেই যজ্ঞত ভগৱান হৰি—স্বয়ং প্ৰভু নাৰায়ণ—সদস্য ৰূপে বিৰাজমান আছিল। সনৎকুমাৰ প্ৰমুখ আদ্য ব্ৰহ্মর্ষিসকলে তেওঁক ঘিৰি ৰাখিছিল।

Verse 76

दक्षिणामददात्सोमस्त्रींल्लोकांस्तु वरानने । तेभ्यो ब्रह्मर्षिमुख्येभ्यः सदस्येभ्यश्च वै शुभे

হে সুন্দৰ-মুখী দেৱী, সোমে দক্ষিণা এনেদৰে দান কৰিলে যেন ত্ৰিলোকেই দান দিছে; হে শুভে, সেই প্ৰধান ব্ৰহ্মৰ্ষিসকল আৰু যজ্ঞ-সভাৰ সদস্যসকলক।

Verse 77

प्राप्यावभृथमव्यग्रः सर्वदेवर्षिपूजितः । अतिराजति राजेन्द्रो दशधा भावयन्दिशः

অৱভৃথ—সমাপ্তিৰ শুদ্ধিস্নান—প্ৰাপ্ত কৰি তেওঁ নিৰ্বিঘ্ন আৰু নিৰ্ব্যগ্ৰ হ’ল; সকলো দেৱতা আৰু ঋষিৰে পূজিত হৈ, সেই ৰাজাধিৰাজে অতিশয় দীপ্তি লাভ কৰি দশ দিশা নানাভাৱে আলোকিত কৰিলে।

Verse 78

तेन तत्प्राप दुष्प्राप्यमैश्वर्य्यमकृता त्मभिः । स एवं वर्त्तते चन्द्रश्चात्रेय इति विश्रुतः

সেই পুণ্যকৰ্মৰ বলত তেওঁ এনে ঐশ্বৰ্য লাভ কৰিলে, যি অসংযমীসকলৰ বাবে দুষ্প্ৰাপ্য। এইদৰে চন্দ্ৰমা সেই অৱস্থাত স্থিত থাকে, পৰম্পৰাত ‘চাত্ৰেয়’ নামে খ্যাত।