Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 3

Devanagari script

स च चक्रे तपो घोरं क्षेत्रेऽस्मिन्पार्वति प्रिये । दिव्यं वर्षसहस्रं तु प्रतिष्ठाप्य महेश्वरम्

Transliteration

sa ca cakre tapo ghoraṃ kṣetre'sminpārvati priye | divyaṃ varṣasahasraṃ tu pratiṣṭhāpya maheśvaram

Translation

হে প্ৰিয়ে পাৰ্বতী! তেওঁ এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত ঘোৰ তপস্যা কৰিলে; আৰু ইয়াত মহেশ্বৰ (শিৱ)ক বিধিপূৰ্বক প্ৰতিষ্ঠা কৰি, হাজাৰ দিব্য বছৰৰ পৰ্যন্ত সেই সাধনা অব্যাহত ৰাখিলে।

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय conjunction)

• चक्रे: performed/did
• चक्रे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• तपः: austerity
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• घोरम्: terrible/intense
• घोरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: घोर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘तपः’ विशेषण

• क्षेत्रे: in the sacred field
• क्षेत्रे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• अस्मिन्: in this
• अस्मिन्: Visheshana (Demonstrative/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; सर्वनाम; ‘क्षेत्रे’ विशेषण

• पार्वति: O Pārvatī
• पार्वति: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पार्वती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• प्रिये: dear (one)
• प्रिये: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Adjective
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; ‘पार्वति’ विशेषण

• दिव्यम्: divine
• दिव्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दिव्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘वर्षसहस्रम्’ विशेषण

• वर्षसहस्रम्: a thousand years
• वर्षसहस्रम्: Karma (Extent/duration object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर्ष-सहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; तत्पुरुषः—वर्षाणां सहस्रम्

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय (विरोध/अवधारण particle)

• प्रतिष्ठाप्य: having स्थापित/installed
• प्रतिष्ठाप्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: प्रति + स्था (धातु)
• Form: कृदन्त (ल्यप्/त्वा-प्रत्यय, absolutive), अव्ययभाव; पूर्वक्रिया

• महेश्वरम्: Mahēśvara (Śiva)
• महेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महा-ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः—महान् ईश्वरः

Speaker

Śiva (addressing Pārvatī)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pārvatī

Visual Art Cues

Scene: Bharata performs fierce tapas in a coastal sacred landscape; a newly installed Śiva-liṅga stands on a pedestal, with Pārvatī addressed as ‘priye’ in the narration’s frame.

Characters & Entities

• Pārvatī
• Maheśvara (Śiva)
• Prabhāsa-kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A sacred place magnifies tapas, and Śiva-pratiṣṭhā joined with sustained discipline becomes a powerful means to attain divine favor.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra (Prabhāsa), praised as a potent field for austerity and Śaiva consecration.

What ritualistic prescription is mentioned?

Pratiṣṭhā (installation/consecration) of Maheśvara and the undertaking of prolonged tapas.