Adhyaya 172
ঈশ্বৰে দেৱীক কয়—অলপ উত্তৰ দিশত অৱস্থিত ‘ভৰতেশ্বৰ’ নামৰ লিঙ্গৰ ওচৰলৈ যোৱা। তাৰ পিছত কাৰণকথা বৰ্ণিত—অগ্নীধ্ৰৰ পুত্ৰ প্ৰসিদ্ধ ৰজা ভৰতে এই ক্ষেত্ৰত ঘোৰ তপস্যা কৰি সন্তানাৰ্থে মহাদেৱৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰে। শংকৰ প্ৰসন্ন হৈ তেওঁক আঠ পুত্ৰ আৰু এজনী যশস্বিনী কন্যা দান কৰে। ভৰতে নিজৰ ৰাজ্য নটা ভাগত বিভক্ত কৰি সন্তানসকলক দিয়ে; সেই অনুসাৰে দ্বীপসমূহৰ নাম প্ৰচলিত হয়—ইন্দ্ৰদ্বীপ, কশেৰু, তাম্ৰবৰ্ণ, গভস্তিমান, নাগদ্বীপ, সৌম্য, গান্ধৰ্ব, চাৰুণ; নৱমটো কন্যাৰ অংশ ‘কুমাৰ্যা’ নামে খ্যাত। গ্ৰন্থত কোৱা হৈছে—আঠটা দ্বীপ সাগৰত প্লাৱিত হৈ গ’ল, কেৱল কুমাৰ্যা-নামৰ দ্বীপ অৱশিষ্ট; দক্ষিণ–উত্তৰ বিস্তাৰ আৰু প্ৰস্থ যোজনাত উল্লেখ আছে। বহু অশ্বমেধ যজ্ঞৰ বাবে ভৰতৰ যজ্ঞকীৰ্তি গঙ্গা–যমুনা অঞ্চলত প্ৰসিদ্ধ; ঈশ্বৰকৃপাৰে তেওঁ স্বৰ্গত আনন্দ কৰে। ফলশ্ৰুতিত কোৱা—ভৰত-প্ৰতিষ্ঠিত লিঙ্গৰ পূজাই সকলো যজ্ঞ-দানৰ ফল দিয়ে; কাৰ্ত্তিক মাহত কৃত্তিকা-যোগত দৰ্শন কৰিলে ঘোৰ নৰকৰ স্বপ্নদৰ্শনো নহয়।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महा देवि लिंगं तद्भरतेश्वरम् । तस्मादुत्तरकोणस्थं नातिदूरं व्यवस्थितम्
ঈশ্বৰে ক’লে: “তাৰ পাছত, হে মহাদেৱি, ভৰতেশ্বৰ নামৰ সেই লিঙ্গলৈ যোৱা উচিত; সি তাৰ পৰা উত্তৰ কোণত, বেছি দূৰত নহয়, অৱস্থিত।”
Verse 2
भरतोनाम राजाऽभूदाग्नीध्रः प्रथितः क्षितौ । यस्येदं भारतं वर्षं नाम्ना लोकेषु गीयते
পৃথিৱীত প্ৰসিদ্ধ আগ্নীধ্ৰ বংশীয় ভৰত নামে এজন ৰজা আছিল; তেওঁৰ নাম অনুসৰিয়েই এই দেশক লোকসমূহে ‘ভাৰত-বৰ্ষ’ বুলি গাই-গুণ কৰে।
Verse 3
स च चक्रे तपो घोरं क्षेत्रेऽस्मिन्पार्वति प्रिये । दिव्यं वर्षसहस्रं तु प्रतिष्ठाप्य महेश्वरम्
হে প্ৰিয়ে পাৰ্বতী! তেওঁ এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত ঘোৰ তপস্যা কৰিলে; আৰু ইয়াত মহেশ্বৰ (শিৱ)ক বিধিপূৰ্বক প্ৰতিষ্ঠা কৰি, হাজাৰ দিব্য বছৰৰ পৰ্যন্ত সেই সাধনা অব্যাহত ৰাখিলে।
Verse 4
पुत्रकामो नरश्रेष्ठः पूजयामास शंकरम् । ततस्तुष्टः स भगवान्वरं दातुं समुत्सुकः
পুত্ৰলাভৰ কামনাৰে সেই নৰশ্ৰেষ্ঠে শংকৰক পূজা কৰিলে। তেতিয়া সন্তুষ্ট হৈ সেই ভগৱানে বৰ দান কৰিবলৈ উৎসুক হ’ল।
Verse 5
अष्टौ पुत्रान्ददौ तस्मै कन्यां चैकां यशस्विनीम् । स तु प्राप्याभिलषितं कृतकृत्यो नराधिपः
তেওঁ তাক আঠজন পুত্ৰ আৰু এজনী যশস্বিনী কন্যাও দিলে। মনোবাঞ্ছিত লাভ কৰি সেই নৰাধিপ কৃতকৃত্য হ’ল।
Verse 6
भारतं नवधा कृत्वा पुत्रेभ्यः प्रददौ पृथक् । तेषां नामांकितान्येव ततो द्वीपानि जज्ञिरे
ভাৰতক নৱভাগ কৰি তেওঁ পৃথক পৃথককৈ পুত্ৰসকলক দিলে। তাৰ পাছত তেওঁলোকৰ নামেই অংকিত হৈ দ্বীপসমূহ উৎপন্ন হ’ল।
Verse 7
इन्द्रद्वीपः कसेरुश्च ताम्रवर्णो गभस्तिमान् । नागद्वीपस्तथा सौम्यो गान्धर्वस्त्वथ चारुणः
সেইসমূহ আছিল— ইন্দ্ৰদ্বীপ, কসেৰু; তাম্ৰবৰ্ণ, গভস্তিমান; নাগদ্বীপ, সৌম্য; আৰু তাৰ পাছত গান্ধৰ্ব আৰু চাৰুণ।
Verse 8
अयं तु नवमो द्वीपः कुमार्या संज्ञितः प्रिये । अष्टौ द्वीपाः समुद्रेण प्लाविताश्च तथापरे
কিন্তু, হে প্ৰিয়ে, এইটো নবম দ্বীপ, ‘কুমাৰ্য্যা’ নামে খ্যাত। আন আটটা দ্বীপ অৱশ্যে সাগৰে প্লাৱিত কৰি পেলালে।
Verse 9
ग्रामादिदेशसंयुक्ताः स्थिताः सागरमध्यगाः । एक एव स्थितस्तेषां कुमार्याख्यस्तु सांप्रतम्
গাঁও-আদি বসতিৰে সজ্জিত হৈ, সিহঁত সাগৰৰ মাজত অৱস্থিত আছিল। কিন্তু এতিয়া সিহঁতৰ মাজৰ পৰা কেৱল এটােহে আছে— ‘কুমাৰ্য্যা’ নামে পৰিচিত।
Verse 10
बिंदुसरः प्रभृत्येव सागराद्दक्षिणोत्तरम् । योजनानां सहस्रं तु एकं विस्तीर्ण एव तु
বিন্দু-সৰসৰ পৰা আৰম্ভ কৰি, সাগৰৰ পৰা দক্ষিণ-উত্তৰলৈ বিস্তৃত হৈ, ইয়াৰ প্ৰস্থ এক হাজাৰ যোজন বুলি কোৱা হয়।
Verse 11
योजनानां सहस्राणि नव दैर्घ्यं प्रकीर्तितम् । तस्यैतज्जृम्भितं देवि भरतस्य महात्मनः
ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য নৱ হাজাৰ যোজন বুলি প্ৰখ্যাত। হে দেবী, এইয়াই মহাত্মা ভৰতৰ সৈতে সংশ্লিষ্ট সেই মহাবিস্তাৰ।
Verse 12
षट्पञ्चाशदश्वमेधान्गंगामनु चकार यः । यस्त्रिंशद्यमुनाप्रान्ते भरतो लोकपूजितः
যিজনে গঙ্গাৰ তীৰত ছাপ্পন্ন অশ্বমেধ যজ্ঞ সম্পন্ন কৰিলে, আৰু যমুনাৰ পাৰত ত্ৰিশ যজ্ঞ কৰিলে—সেই লোকপূজিত ভৰত।
Verse 13
स चेश्वरप्रसादेन मोदते दिवि देववत्
ঈশ্বৰৰ কৃপাৰে সি দেৱতাৰ দৰে স্বৰ্গত আনন্দেৰে মোদিত হয়।
Verse 14
यस्तत्प्रतिष्ठितं लिंगं भारतं पूजयिष्यति । स सर्वयज्ञदानानां फलं प्रापयिता धुवम्
যি কোনোবাই সেই প্ৰতিষ্ঠিত লিঙ্গ—ভৰতেś্বৰ—পূজা কৰিব, সি নিশ্চয়েই সকলো যজ্ঞ আৰু দানৰ সম্পূৰ্ণ ফল লাভ কৰিব।
Verse 15
कार्त्तिक्यां कृत्तिका योगे यस्तं पश्यति मानवः । न स पश्यति स्वप्नेपि नरकं घोरदारुणम्
কাৰ্ত্তিক মাহত, কৃত্তিকা যোগ হ’লে, যি মানুহে সেই (লিঙ্গ) দৰ্শন কৰে, সি ভয়ংকৰ দাৰুণ নৰক স্বপ্নতো নেদেখে।
Verse 172
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये भरतेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम द्विसप्तत्युत्तरशततमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী স্কান্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতিসাহস্ৰী সংহিতাৰ সপ্তম প্ৰভাসখণ্ডত, প্ৰভাসক্ষেত্ৰমাহাত্ম্যৰ প্ৰথম ভাগৰ অন্তৰ্গত “ভৰতেś্বৰ-মাহাত্ম্য বৰ্ণন” নামৰ একশ বাহাত্তৰতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।