
ঈশ্বৰে দেৱীক প্ৰভাসক্ষেত্ৰত অৱস্থিত ‘সাগৰাদিত্য’ নামৰ এক বিশেষ সূৰ্য-প্ৰতিমা-স্থানৰ মাহাত্ম্য বৰ্ণনা কৰে। ভৈৰৱেশৰ পশ্চিমে আৰু দক্ষিণ/আগ্নেয় দিশত কামেশৰ ওচৰত আদি দিশা-সুচনাৰে তীৰ্থৰ অৱস্থান নিৰ্দিষ্ট কৰা হয়। পুৰাণপ্ৰসিদ্ধ ৰজা সগৰে ইয়াত সূৰ্যৰ আৰাধনা কৰিছিল—এই ৰাজ-পরম্পৰাৰ দ্বাৰা স্থানৰ প্ৰামাণ্য স্থাপন হয়; সাগৰৰ বিশালতা আৰু ‘সাগৰ’ নামৰ প্রসঙ্গই তীৰ্থৰ পৌৰাণিক-ঐতিহাসিক গৌৰৱ বৃদ্ধি কৰে। তাৰ পিছত মাঘ শুক্লপক্ষৰ ব্ৰতবিধি কোৱা হয়—নিয়ম-সংযম, ষষ্ঠীত উপবাস, দেৱতাৰ ওচৰত শয়ন, সপ্তমীত প্ৰাতে উঠি ভক্তিভাৱে পূজা, আৰু দানত কপট নৰাখি ব্ৰাহ্মণভোজন কৰোৱা। সূৰ্যক ত্ৰিলোকৰ আধাৰ আৰু পৰম দেৱতত্ত্ব বুলি প্ৰতিপাদন কৰি, ঋতুভেদে সূৰ্যৰ বৰ্ণ-ৰূপ ধ্যানৰ বিধানও দিয়া হয়। শেষত সহস্ৰনামৰ বিকল্প হিচাপে ২১টা গুহ্য/শুদ্ধ নামৰ সংক্ষিপ্ত স্তৱ শিকোৱা হয়; প্ৰভাত আৰু সন্ধ্যাত জপ কৰিলে পাপনাশ, সমৃদ্ধি আৰু সূৰ্যলোকপ্ৰাপ্তি হয় বুলি ফলশ্ৰুতি। এই মাহাত্ম্য শ্ৰৱণে দুঃখনিবাৰণ আৰু মহাপাপবিনাশ হয় বুলি উপসংহাৰ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि सागरादित्यमुत्तमम् । भैरवेशात्पश्चिमतो रुद्रान्मृत्युञ्जयात्तथा
ঈশ্বৰ ক’লে: “তাৰ পাছত, হে মহাদেৱী, উত্তম সাগৰাদিত্যলৈ যোৱা উচিত। ই ভৈৰৱেশৰ পশ্চিমে, আৰু তদ্ৰূপ ৰুদ্ৰ মৃত্যুঞ্জয়ৰ পৰাও পশ্চিমে অৱস্থিত।”
Verse 2
कामेशाद्दक्षिणाग्नेये नातिदूरे व्यवस्थितम् । सर्व रोगप्रशमनं दारिद्र्यौघविघातकम् । प्रतिष्ठितं महादेवि सगरेण महात्मना
কামেশৰ দক্ষিণ-পূৰ্ব অগ্নেয় দিশত, বেছি দূৰ নহয়, সেই পবিত্ৰ স্থান অৱস্থিত; ই সকলো ৰোগ প্ৰশমিত কৰে আৰু দাৰিদ্ৰ্যৰ ঢল ধ্বংস কৰে। হে মহাদেৱী, মহাত্মা সগৰ ৰজাই ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।
Verse 3
षष्टिपुत्रसहस्राणि यः प्रापारातिसूदनः । सूर्यं तत्र समाराध्य सगरः पृथिवीपतिः
হে শত্রুনাশক, পৃথিৱীপতি সগৰ ৰজাই তাত সূৰ্যক আৰাধনা কৰি ষাঠি হাজাৰ পুত্ৰ লাভ কৰিছিল।
Verse 4
य एष सागरो देवि योजनायतविस्तरः । आयतोऽशीतिसाहस्रं योजनानां प्रकीर्तितः
হে দেবী! এই সাগৰ যোজনামাপে বিস্তৃত; ইয়াৰ আয়তন অশী হাজাৰ যোজন বুলি প্ৰখ্যাত।
Verse 5
अस्मिन्मन्वन्तरे क्षिप्तः सागरैश्च चतुर्दिशम् । तस्येदं कीर्तितं देवि नाम सागरसंज्ञितम्
হে দেবী! এই মন্বন্তৰত তেওঁক চাৰিদিশে সাগৰসমূহে বিস্তাৰ কৰিলে; সেয়েহে এই স্থান ‘সাগৰ’ নামে কীৰ্তিত।
Verse 6
यस्याद्यापीह गायन्ति पुराणे प्रथितं यशः । तेनायं स्थापितो देवो भास्करो वारितस्करः
যাৰ পুৰাণত প্ৰথিত যশ আজিও ইয়াত গোৱা হয়; তেনেই এই দেৱ ভাস্কৰক স্থাপন কৰিলে—যি চোৰক দমন কৰি চৌৰ্য নাশ কৰে।
Verse 7
तं दृष्ट्वा न जडो नान्धो न दरिद्रो न दुःखितः । न चैवेष्टवियोगी स्यान्न रोगी नैव पापकृत्
তাঁক দৰ্শন কৰিলে মানুহ জড়বুদ্ধি নহয়, অন্ধ নহয়, দৰিদ্ৰ নহয়, দুঃখিত নহয়; প্ৰিয়-বিয়োগ নঘটে—ৰোগী নহয়, পাপকৃতো নহয়।
Verse 8
माघे मासि महादेवि सिते पक्षे जितेन्द्रियः । षष्ठ्यामुपोषितो भूत्वा रात्रौ तस्याग्रतः स्वपेत्
হে মহাদেৱী! মাঘ মাহৰ শুক্ল পক্ষত, ইন্দ্ৰিয় জয় কৰি, ষষ্ঠী তিথিত উপবাস কৰি ৰাতি তেওঁৰ (ভাস্কৰৰ) সন্মুখত শয়ন কৰিব।
Verse 9
विबुद्धस्त्वथ सप्तम्यां भक्त्या भानुं समर्चयेत् । ब्राह्मणान्भोजयेद्भक्त्या वित्तशाठ्यं विवर्जयेत्
তাৰ পাছত সপ্তমী তিথিত প্ৰভাতে উঠি ভক্তিভাৱে ভানু (সূৰ্য)ক পূজা কৰিব; আৰু ভক্তিৰে ব্ৰাহ্মণসকলক ভোজন কৰাব, ধনৰ বিষয়ে ছল-চাতুৰী আৰু কৃপণতা ত্যাগ কৰিব।
Verse 10
सुतप्तेनेह तपसा यज्ञैर्वा बहुदक्षिणैः । तां गतिं न नरा यान्ति यां गताः सूर्यमाश्रिताः
ইয়াত কঠোৰ তপস্যা কৰিলেও, বা বহুদক্ষিণাযুক্ত যজ্ঞ কৰিলেও, মানুহে সেই গতি নাপায়—যি গতি সূৰ্যক আশ্ৰয় লোৱা ভক্তসকলে লাভ কৰে।
Verse 11
भक्त्या तु पुरुषैः पूजा कृता दूर्वांकुरैरपि । भानुर्ददाति हि फलं सर्वयज्ञैः सुदुर्लभम्
ভক্তিভাৱে যদি মানুহে কেৱল দূৰ্বা ঘাঁহৰ অংকুৰেৰে পুজা কৰে, তেন্তে ভানু সেই ফল দান কৰে—যি ফল সকলো যজ্ঞ কৰিলেও অতি দুৰ্লভ।
Verse 12
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सूर्यमेवाभिपूजयेत् । जनकादयो यथा सिद्धिं गता भानुं प्रपूज्य च
সেয়ে সকলো প্ৰয়াসে সূৰ্যকেই একান্তভাৱে পূজা কৰিব লাগে; যেনেকৈ জনক আদি মহাপুৰুষে ভানুক বিধিমতে পূজা কৰি সিদ্ধি লাভ কৰিছিল।
Verse 13
सर्वात्मा सर्वलोकेशो देवदेवः प्रजापतिः । सूर्य एव त्रिलोकस्य मूलं परमदैवतम्
সূৰ্যই সকলোৰে আত্মা, সকলো লোকৰ ঈশ্বৰ, দেৱদেৱ আৰু প্ৰজাপতি; ত্ৰিলোকৰ মূল আৰু পৰম দেৱতা সূৰ্যই।
Verse 14
वसन्ते कपिलः सूर्यो ग्रीष्मे काञ्चनसप्रभः । श्वेतवर्णश्च वर्षासु पांडुः शरदि भास्करः
বসন্তত সূৰ্য কপিল-বৰ্ণ; গ্ৰীষ্মত সুৱৰ্ণ কান্তিৰে দীপ্ত। বৰ্ষাত শ্বেতবৰ্ণে প্ৰকাশ পায়, আৰু শৰদত ভাস্কৰ পাণ্ডু-উজ্জ্বল ৰূপে দীপ্যমান হয়।
Verse 15
हेमन्ते ताम्रवर्णस्तु शिशिरे लोहितो रविः । एवं वर्णविशेषेण ध्यायेत्सूर्यं यथाक्रमम्
হেমন্তত সূৰ্যক তাম্ৰবৰ্ণ ৰূপে ধ্যান কৰিব লাগে, আৰু শিশিৰত ৰৱি লোহিতবৰ্ণ। এইদৰে বৰ্ণবিশেষ অনুসৰি, ঋতুক্ৰমে সূৰ্যক ধ্যান কৰা উচিত।
Verse 16
पूजयित्वा विधानेन यतात्मा संयतेन्द्रियः । पठेन्नामसहस्रं तु सर्वपातकनाशनम्
বিধি অনুসাৰে পূজা কৰি, আত্মসংযমী আৰু ইন্দ্ৰিয়-নিয়ন্ত্ৰিত হৈ, নামসহস্ৰ পাঠ কৰিব লাগে—যি সকলো পাপ বিনাশ কৰে।
Verse 17
देव्युवाच । नाम्नां सहस्रं मे ब्रूहि प्रसादाञ्छंकर प्रभो । तुल्यं नामसहस्रस्य किमप्यन्यत्प्रकीर्तय
দেৱীয়ে ক’লে: “প্ৰসাদ কৰি, হে প্ৰভু শংকৰ, মোক নামৰ সহস্ৰ কওক। আৰু নামসহস্ৰৰ সমান ফলদায়ক আন কিবা কথাও প্ৰকীৰ্তন কৰক।”
Verse 18
ईश्वर उवाच । अलं नामसहस्रेण पठस्वैवं शुभं स्तवम् । यानि गुह्यानि नामानि पवित्राणि शुभानि च । तानि ते कीर्तयिष्यामि प्रयत्नादवधारय
ঈশ্বৰে ক’লে: “নামসহস্ৰ যথেষ্ট; তাৰ পৰিবৰ্তে এই শুভ স্তৱ পাঠ কৰা। যি গুহ্য নামসমূহ পবিত্ৰ আৰু মঙ্গলময়, সেয়া মই তোমাক ক’ম; যত্নেৰে মন দি ধাৰণ কৰা।”
Verse 19
विकर्तनो विवस्वांश्च मार्तण्डो भास्करो रविः । लोकप्रकाशकः श्रीमांल्लोकचक्षुर्ग्रहेश्वरः
বিকর্তন, বিবস্বান, মাৰ্তণ্ড, ভাস্কৰ, ৰবি—সেইজনেই লোকসমূহক আলোকিত কৰা, শ্ৰীমন্ত, জগতৰ চকু আৰু গ্ৰহসমূহৰ অধীশ্বৰ।
Verse 20
लोकसाक्षी त्रिलोकेशः कर्त्ता हर्त्ता तमिस्रहा । तपनस्तापनश्चैव शुचिः सप्ताश्ववाहनः
সেইজন লোকসাক্ষী, ত্ৰিলোকেশ্বৰ, কৰ্তা আৰু হৰ্তা, অন্ধকাৰনাশক; তপন আৰু তাপন, শুচি, যাঁৰ ৰথ সাতটা অশ্বে টানে।
Verse 21
गभस्तिहस्तो ब्रह्मा च सर्वदेवनमस्कृतः । एकविंशतिरित्येष स्तव इष्टो महात्मनः
গভস্তিহস্ত, ব্ৰহ্মা, আৰু সকলো দেৱতাই যাঁক নমস্কাৰ কৰে—এই স্তৱ এইদৰে একবিংশতি (নাম)ৰে গঠিত আৰু মহাত্মাৰ প্ৰিয়।
Verse 22
शरीरारोग्यदश्चैव धनवृद्धियशस्करः । स्तवराज इति ख्यातस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः
ই ই শৰীৰাৰোগ্য দিয়ে, ধন বৃদ্ধি কৰে আৰু যশ প্ৰদান কৰে। ‘স্তৱৰাজ’ বুলি খ্যাত, ত্ৰিলোকত বিশ্ৰুত।
Verse 23
यश्चानेन महादेवि द्वे संध्येऽस्तमनोदये । स्तौत्यर्कं प्रयतो भूत्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते । सर्वकामसमृद्धात्मा सूर्यलोकं स गच्छति
আৰু হে মহাদেৱী, যি কোনো এই স্তৱেৰে দুয়োটা সন্ধিক্ষণে—অস্ত আৰু উদয়ত—সংযমী হৈ সূৰ্যক স্তৱ কৰে, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়। সকলো কামনাৰে সমৃদ্ধ হৈ সি সূৰ্যলোকলৈ গমন কৰে।
Verse 24
इत्येवं कथितं देवि माहात्म्यं सागरार्कजम् । श्रुतं दुःखौघशमनं महापातकनाशनम्
এইদৰে, হে দেবী, সাগৰাৰ্কৰ মাহাত্ম্য বৰ্ণিত হ’ল। ইয়াক শ্ৰৱণ কৰিলে দুঃখৰ স্ৰোত শান্ত হয় আৰু মহাপাতক বিনাশ হয়।
Verse 128
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये सागरादित्यमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टाविंशत्युत्तरशततमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীস্কান্দ মহাপুৰাণত—একাশীতিসাহস্ৰ শ্লোকসম্বলিত সংহিতাত—সপ্তম প্ৰভাসখণ্ডৰ, তাতো অন্তৰ্গত প্ৰথম প্ৰভাসক্ষেত্ৰমাহাত্ম্যত, “সাগৰাদিত্য-মাহাত্ম্য বৰ্ণনা” নামক একশ আটাইশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।