
এই অধ্যায়ত দ্বাৰকা-মাহাত্ম্যৰ ভিতৰত স্কন্দপুৰাণৰ উপসংহাৰ-ৰূপ ফলশ্ৰুতি আৰু সমাপ্তিৰ পৰিসৰ বৰ্ণিত। সূতে প্ৰথমে স্কন্দৰ পৰা ভৃগু, অঙ্গিৰস, চ্যৱন, ঋচীক আদি অধিকৃত পৰম্পৰা উল্লেখ কৰি শাস্ত্ৰজ্ঞানৰ প্ৰমাণ গুৰুশিষ্য পৰম্পৰাত নিহিত বুলি স্থাপন কৰে। তাৰ পাছত শ্ৰৱণ-পাঠৰ ফল—পাপক্ষয়, আয়ুবৃদ্ধি, বৰ্ণাশ্ৰমধৰ্মত মঙ্গল, পুত্ৰ-ধন-দাম্পত্যসুখ লাভ, আত্মীয়সমাগম, আৰু শ্লোকৰ এক পাদমাত্ৰ শুনিলেও শুভগতি—বুলি কোৱা হয়। পিছত নীতিশিক্ষা: পাঠক/বক্তাৰ পূজা ব্ৰহ্মা-বিষ্ণু-ৰুদ্ৰ পূজাৰ সমান; গুৰুৱে এক অক্ষৰ উপদেশ দিলেও সেই ঋণ শোধ কৰিব নোৱাৰি, সেয়ে দান, সৎকাৰ, অন্ন-বস্ত্ৰ আদিৰে শ্ৰদ্ধাৰে সেৱা কৰিব লাগে। শেষত ব্যাস-প্ৰসঙ্গত ঋষিসকলে সূতক প্ৰশংসা কৰে যে তেওঁ সৃষ্টি-প্ৰতিসৃষ্টি, বংশ, মন্বন্তৰ, লোকবিন্যাস আদি পুৰাণবিষয় সম্যক্ বৰ্ণনা কৰিলে; বস্ত্ৰ-অলংকাৰ দি সন্মান কৰে, আশীৰ্বাদ দিয়ে আৰু নিজ নিজ কৰ্মানুষ্ঠানলৈ উভতি যায়—এইদৰে গ্ৰন্থসমাপ্তি আৰু কৃতজ্ঞতাৰ ধৰ্ম দৃঢ় হয়।
Verse 1
सूत उवाच । एतत्पुराणमखिलं पुरा स्कन्देन भाषितम् । भृगवे ब्रह्मपुत्राय तस्माल्लेभे तथांऽगिराः
সূত ক’লে: এই সম্পূৰ্ণ পুৰাণ প্ৰাচীন কালে স্কন্দে ব্ৰহ্মাৰ পুত্ৰ ভৃগুক কৈছিল; তেখেতৰ পৰা অঙ্গিৰাও একে দৰে ইয়াক লাভ কৰিলে।
Verse 2
ततश्च च्यवनः प्राप ऋचीकश्च ततो मुनिः । एवं परंपरा प्राप्तं सर्वेषु भुवनेष्वपि
তাৰ পাছত চ্যৱনে ইয়াক লাভ কৰিলে, আৰু তাৰ পাছত মুনি ঋচীক। এইদৰে পৰম্পৰাৰে ই প্ৰাপ্ত হৈ, সকলো লোকতেও বিস্তাৰিত হ’ল।
Verse 3
स्कान्दं पुराणमेतच्च कुमारेण पुरोद्धृतम् । यः शृणोति सतां मध्ये नरः पापाद्विमुच्यते
এই স্কান্দ পুৰাণ দিৱ্য যুবক কুমাৰে প্ৰথমে প্ৰকাশ কৰিছিল। যি নৰ সজ্জনৰ মাজত ইয়াক শ্ৰৱণ কৰে, সি পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 4
इदं पुराणमायुष्यं चतुर्वर्णसुखप्रदम् । निर्मितं षण्मुखेनेह नियतं सुमहात्मना
এই পুৰাণ আয়ুস বৃদ্ধি কৰে আৰু চাৰিও বৰ্ণক সুখ-কল্যাণ প্ৰদান কৰে। ইয়াত মহাত্মা ষণ্মুখ প্ৰভুৱে ইয়াক ৰচনা কৰি বিধিপূৰ্বক স্থাপন কৰিলে।
Verse 5
एवमेतत्समाख्यातमाख्यानं भद्रमस्तु वः
এইদৰে এই আখ্যান যথাযথভাৱে বৰ্ণনা কৰা হ’ল। তোমালোকৰ মঙ্গল হওক।
Verse 6
मण्डितं सप्तभिः खण्डैः स्कान्दं यः शृणुयान्नरः । न तस्य पुण्यसंख्यानं कर्तुं शक्येत केनचित्
সাতটা খণ্ডে সুসজ্জিত স্কান্দ (পুৰাণ) যি নৰ শ্ৰৱণ কৰে, তাৰ পুণ্যৰ পৰিমাণ কোনোেও গণনা কৰিব নোৱাৰে।
Verse 7
य इदं धर्ममाहात्म्यं ब्राह्मणाय प्रयच्छति । स्वर्गलोके वसेत्तावद्यावदक्षरसंख्यया
যি এই ‘ধৰ্ম-মাহাত্ম্য’ ব্ৰাহ্মণক দান কৰে, সি ইয়াৰ অক্ষৰৰ সংখ্যাৰ সমান কাললৈ স্বৰ্গলোকে বাস কৰে।
Verse 8
यथा हि वर्षतो धारा यथा वा दिवि तारकाः । गंगायां सिकता यद्वत्तद्वत्संख्या न विद्यते
যেনেকৈ বৰষুণৰ ধাৰা, আকাশৰ তৰা, বা গংগাৰ বালিৰ কণা গণনা কৰিব নোৱাৰি—তেনেকৈ সেই পুণ্যৰো কোনো সংখ্যা নাই।
Verse 9
यो नरः शृणुयाद्भक्त्या दिनानि च कियन्ति वै । सर्वार्थसिद्धो भवति य एतत्पठते नरः
যি মানুহে ভক্তিৰে এই কথা শুনে—যিমান দিন পাৰে—সকলো উদ্দেশ্যত সিদ্ধি লাভ কৰে; আৰু যি মানুহে এই পাঠ কৰে, সিও সকলো প্ৰয়োজনত কৃতাৰ্থ হয়।
Verse 10
पुत्रार्थी लभते पुत्रान्धनार्थी लभते धनम् । लभते पतिकामा या पतिं कन्या मनोरमम्
পুত্ৰ কামনা কৰা জনে পুত্ৰ লাভ কৰে; ধন কামনা কৰা জনে ধন লাভ কৰে। যি কন্যাই স্বামী কামনা কৰে, সি মনোহৰ স্বামী লাভ কৰে।
Verse 11
समागमं लभन्ते च बान्धवाश्च प्रवासिभिः । स्कान्दं पुराणं श्रुत्वा तु पुमानाप्नोति वाञ्छितम्
প্ৰবাসলৈ যোৱা বান্ধৱসকলৰ সৈতে আত্মীয়সকলে পুনৰ মিলন লাভ কৰে। আৰু যি পুৰুষে স্কন্দ পুৰাণ শুনে, সি নিজৰ ইচ্ছিত বস্তু লাভ কৰে।
Verse 12
शृण्वतः पठतश्चैव सर्वकामप्रदं नृणाम्
যিসকলে শুনে আৰু যিসকলে পাঠ কৰে—তেওঁলোকৰ বাবে ই সকলো কামনা পূৰণকাৰী।
Verse 13
पुण्यं श्रुत्वा पुराणं वै दीर्घमायुश्च विन्दति । महीं विजयते राजा शत्रूंश्चाप्यधितिष्ठति
এই পুণ্যময় পুরাণ শুনিলে নিশ্চয়েই দীঘল আয়ু লাভ হয়। ৰজাই পৃথিৱী জয় কৰে আৰু শত্রুসকলকো বশত ৰাখে।
Verse 14
वेदविच्च भविद्विप्रः क्षत्रियो राज्यमाप्नुयात् । धनं धान्यं तथा वैश्यः शूद्रः सुखमवाप्नुयात्
ব্ৰাহ্মণজন বেদবিত্ হয়; ক্ষত্ৰিয়জন ৰাজ্যাধিকার লাভ কৰে। বৈশ্যজন ধন-ধান্য পায়, আৰু শূদ্ৰজন সুখ লাভ কৰে।
Verse 15
अध्यायमेकं शृणुयाच्छ्लोकं श्लोकार्धमेव वा । यः श्लोकपादं शृणुयाद्विष्णुलोकं स गच्छति
এটা কেৱল এটা অধ্যায়, এটা শ্লোক বা আধা শ্লোক শুনিলেও—যি শ্লোকৰ এটা পাদ মাত্ৰ শুনে, সি বিষ্ণুলোকলৈ গমন কৰে।
Verse 16
श्रुत्वा पुराणमेतद्धि वाचकं यस्तु पूजयेत् । तेन ब्रह्मा च विष्णुश्च रुद्रश्चैव प्रपूजितः
এই পুৰাণ শুনি যি পাঠক/বাচকক পূজা কৰে, সেই কৰ্মে ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু আৰু ৰুদ্ৰৰো নিশ্চয় পূজা সম্পন্ন হয়।
Verse 17
एकमप्यक्षरं यस्तु गुरुः शिष्ये निवेदयेत् । पृथिव्यां नास्ति तद्द्रव्यं यद्दत्त्वा ह्यनृणी भवेत्
গুৰুৱে যদি শিষ্যক কেৱল এটা অক্ষৰো উপদেশ দিয়ে, তেন্তে পৃথিৱীত এনে কোনো ধন নাই যি দান কৰি সেই ঋণৰ পৰা সত্যই মুক্ত হোৱা যায়।
Verse 18
अतः संपूजनीयस्तु व्यासः शास्त्रोपदेशकः । गोभू हिरण्यवस्त्राद्यैर्भोजनैः सार्वकामिकैः
সেয়ে শাস্ত্ৰ-উপদেশক ব্যাসদেৱ পূজনীয়; গৰু, ভূমি, সোণ, বস্ত্ৰ আদি দানে আৰু সকলো কামনা পূৰণ কৰা ভোজনেৰে বিধিমতে তেখেতক সন্মান কৰিব লাগে।
Verse 19
य एवं भक्तियुक्तस्तु श्रुत्वा शास्त्रमनुत्तमम् । पूजयेदुपदेष्टारं स शैवं पदमाप्नुयात्
যি ভক্তিযুক্ত হৈ এই অনুত্তম শাস্ত্ৰ-উপদেশ শুনে আৰু উপদেশকক পূজা কৰে, সি শৈৱ পদ—শিৱৰ পৰম ধাম—প্ৰাপ্ত হয়।
Verse 20
पुराणश्र वणादेव अनेकभवसंचितम् । पापं प्रशममायाति सर्वतीर्थफलं लभेत्
পুৰাণ শ্ৰৱণ মাত্ৰতেই বহু জন্মত সঞ্চিত পাপ শান্ত হয়; আৰু সকলো তীৰ্থৰ ফল লাভ হয়।
Verse 21
अमृतेनोदरस्थेन म्रियन्ते सर्वदेवताः । कण्ठस्थितविषेणापि यो जीवति स पातु वः
অমৃত যদি উদৰৰ ভিতৰতেই আবদ্ধ থাকে, তেন্তে সকলো দেৱতাই মৰে; কিন্তু যাৰ কণ্ঠত বিষ স্থিত থাকিলেও যি জীৱিত থাকে—সেইজনেই তোমালোকক ৰক্ষা কৰক।
Verse 22
व्यास उवाच । इत्युक्त्वोपरते सूते शौनकादि महर्षयः । संपूज्य विधिवत्सूतं प्रशस्याथाभ्यनन्दयन्
ব্যাসদেৱ ক’লে: সূতে এইদৰে কৈ থমকি যেতিয়া উপৰতি ল’লে, তেতিয়া শৌনক আদি মহর্ষিসকলে বিধিমতে সূতক পূজা কৰি, প্ৰশংসা কৰি, আনন্দে অনুমোদন জনালে।
Verse 23
ऋषय ऊचुः । कथितो भवता सर्गः प्रतिसर्गस्तथैव च । वंशानुवंशचरितं पुराणानामनुक्रमः
ঋষিসকলে ক’লে: আপুনি সৃষ্টিৰ কথা আৰু পুনঃসৃষ্টিৰ কথাও কৈ দিলে; লগতে বংশ-উপবংশৰ চৰিত্ৰ আৰু পুৰাণসমূহৰ ক্ৰমবদ্ধ অনুক্ৰমো বৰ্ণনা কৰিলে।
Verse 24
मन्वन्तरप्रमाणं च ब्रह्माण्डस्य च विस्तरः । ज्योतिश्चक्रस्वरूपं च यथावदनुवर्णितम्
আপুনি মন্বন্তৰসমূহৰ পৰিমাপ, ব্ৰহ্মাণ্ডৰ বিস্তাৰ, আৰু জ্যোতিষ্চক্ৰৰ সত্য স্বৰূপো যথাযথভাৱে বৰ্ণনা কৰিলে।
Verse 25
धन्याः स्म कृतकृत्याः स्म वयं तव मुखाम्बुजात् । स्कान्दं महापुराण हि श्रुत्वा सूतातिहर्षिताः
আমি ধন্য, আমি কৃতকৃত্য; তোমাৰ মুখকমলৰ পৰা স্কান্দ মহাপুৰাণ শুনি, হে সূত, আমি অতিশয় আনন্দিত হলোঁ।
Verse 26
वयं महर्षयो विप्राः प्रदद्मोऽद्य तवाऽशिषः । व्यासशिष्य महाप्राज्ञ चिरं जीव सुखी भव
আমি মহর্ষি ব্ৰাহ্মণসকলে আজি তোমাক আশীৰ্বাদ দিছোঁ; হে ব্যাসৰ শিষ্য, হে মহাপ্ৰাজ্ঞ, দীৰ্ঘজীৱী হোৱা আৰু সুখী হোৱা।
Verse 27
इति दत्त्वाऽशिषस्तस्मै दत्त्वा वासोविभूषणम् । विसृज्य लोमशं सूतं यज्ञकर्माण्यथाचरन्
এইদৰে তেওঁক আশীৰ্বাদ দি, বস্ত্ৰ আৰু অলংকাৰো দান কৰি, লোমহর্ষণ সূতক সন্মানসহ বিদায় দিলে; তাৰ পাছত তেওঁলোকে যজ্ঞকর্মত প্ৰবৃত্ত হ’ল।
Verse 44
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे चतुर्थे द्वारकामाहात्म्ये स्कन्दमहापुराणश्रवणपठनपुस्तकप्रदानपौराणिकव्यासपूजनमाहात्म्यवर्णनपूर्वकं समस्तस्कान्दमहा पुराणग्रन्थसमाप्त्युपसंहारसूतसत्कारवृत्तान्तवर्णनंनाम चतुश्चत्वारिंशत्तमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতিসাহস্ৰ্য সংহিতাৰ সপ্তম প্ৰভাসখণ্ডৰ অন্তৰ্গত চতুৰ্থ বিভাগ ‘দ্বাৰকা-মাহাত্ম্য’ত চতুৰ্চত্বাৰিংশত্তম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল—য’ত স্কন্দ মহাপুৰাণ শ্ৰৱণ-পাঠ, তাৰ পুথি দান, পুৰাণিক ব্যাসৰ পূজনৰ মাহাত্ম্য, আৰু সমগ্ৰ স্কন্দপুৰাণৰ সমাপ্তি-উপসংহাৰসহ সূতক সন্মান কৰাৰ বৃত্তান্ত বৰ্ণিত।