Home›Skanda Purana›Prabhasa Khanda›Dvaraka Mahatmya›Adhyaya 43›Shloka 43
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 43

Devanagari script

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे चतुर्थे द्वारकामाहात्म्ये द्वारकामाहात्म्यश्रवणादिफलश्रुतिवर्णनपुरःसरतुलसीपत्रकाष्ठमहिमवर्णनपूर्वकं प्रह्लादद्विजसंवाद समाप्त्यनंतरं बलिना सह द्विजकृतद्वारकायात्राविधिवर्णनंनाम त्रिचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः

Transliteration

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe caturthe dvārakāmāhātmye dvārakāmāhātmyaśravaṇādiphalaśrutivarṇanapuraḥsaratulasīpatrakāṣṭhamahimavarṇanapūrvakaṃ prahlādadvijasaṃvāda samāptyanaṃtaraṃ balinā saha dvijakṛtadvārakāyātrāvidhivarṇanaṃnāma tricatvāriṃśattamo'dhyāyaḥ

Translation

এইদৰে শ্ৰীস্কান্দ মহাপুৰাণত—একাশীতিসাহস্ৰ্য সংহিতাৰ অন্তৰ্গত—সপ্তম প্ৰভাসখণ্ডৰ চতুৰ্থ দ্বাৰকামাহাত্ম্য অংশত ত্ৰিচত্বাৰিংশত্তম (৪৩তম) অধ্যায় সমাপ্ত হয়: দ্বাৰকামাহাত্ম্য শ্ৰৱণ আদি কৰ্মৰ ফলশ্ৰুতিৰ বৰ্ণনা, তুলসী পাত আৰু কাঠৰ মহিমাৰ পূৰ্ববৰ্ণনাসহ; আৰু প্ৰহ্লাদ-দ্বিজ সংলাপ সমাপ্তিৰ পাছত বলিসহ দ্বিজে কৰা দ্বাৰকা যাত্ৰাৰ বিধি-বৰ্ণনা।

Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय (उक्तिसमाप्तिसूचक-निपात)
श्रीस्कान्देin the venerable Skanda (Purāṇa)
श्रीस्कान्दे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्री + स्कान्द (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; कर्मधारयः (श्रीमान् स्कान्दः)
महापुराणेin the Mahāpurāṇa
महापुराणे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहापुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; कर्मधारयः
एकाशीतिसाहस्र्याम्in the eighty-one-thousand (collection)
एकाशीतिसाहस्र्याम्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootएकाशीति + साहस्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; द्विगु-समासः (एकाशीति-साहस्री = 81,000 [verses]-collection)
संहितायाम्in the Saṃhitā
संहितायाम्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootसंहिता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
सप्तमेin the seventh
सप्तमे:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसप्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; खण्डे इत्यस्य विशेषणम्
प्रभासखण्डेin the Prabhāsa section
प्रभासखण्डे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootप्रभास + खण्ड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (प्रभासस्य खण्डः)
चतुर्थेin the fourth
चतुर्थे:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootचतुर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; (अध्याये/माहात्म्ये) इत्यस्य विशेषणम्
द्वारकामाहात्म्येin the Dvārakā-māhātmya
द्वारकामाहात्म्ये:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootद्वारका + माहात्म्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (द्वारकायाः माहात्म्यम्)
द्वारकामाहात्म्यश्रवणादिफलश्रुतिवर्णनपुरःसरतुलसीपत्रकाष्ठमहिमवर्णनपूर्वकम्preceded by the description of the phalaśruti etc. of hearing Dvārakā-māhātmya and by the account of the glory of Tulasī leaves and wood
द्वारकामाहात्म्यश्रवणादिफलश्रुतिवर्णनपुरःसरतुलसीपत्रकाष्ठमहिमवर्णनपूर्वकम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वारकामाहात्म्य-श्रवण-आदि-फल-श्रुति-वर्णन-पुरःसर + तुलसी-पत्र-काष्ठ-महिमा-वर्णन-पूर्वक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष-समासः; (…पूर्वकम्) = 'preceded by …' (समाप्त्यनंतरम् इत्यस्य विशेषणरूपेण)
प्रह्लादद्विजसंवादःthe dialogue of Prahlāda and the brāhmaṇas
प्रह्लादद्विजसंवादः:
Karta (Topic/कर्ता-रूपेण शीर्षकांशः)
TypeNoun
Rootप्रह्लाद + द्विज + संवाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (प्रह्लादस्य द्विजैः सह संवादः / प्रह्लाद-द्विजयोः संवादः)
समाप्तिcompletion
समाप्ति:
Sambandha (Genitive/compound relation)
TypeNoun
Rootसमाप्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; (समाप्त्यनंतरम् इत्यत्र)
अनंतरम्after that
अनंतरम्:
Adhikarana (Temporal/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअनन्तर (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाववत् क्रियाविशेषण-प्रयोगः (समासे) = 'afterwards/thereafter'
बलिनाwith Bali
बलिना:
Sahakaraka (Accompaniment/सह)
TypeNoun
Rootबलि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; सहार्थे
सहtogether with
सह:
Sahakaraka (Accompaniment/सह)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formअव्यय (सहवाचक-उपपद)
द्विजकृतद्वारकायात्राविधिवर्णनम्the description of the procedure of the Dvārakā pilgrimage performed by the brāhmaṇas
द्विजकृतद्वारकायात्राविधिवर्णनम्:
Karta (Topic/कर्ता-रूपेण शीर्षकांशः)
TypeNoun
Rootद्विज-कृत + द्वारका-यात्रा- विधि-वर्णन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुषः (द्विजैः कृतं यत्… / द्विजकृतस्य … वर्णनम्)
नामnamed
नाम:
Sambandha (Apposition marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय (नामनिर्देशक-निपात) = 'named/called'
त्रिचत्वारिंशत्तमःforty-third
त्रिचत्वारिंशत्तमः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रि + चत्वारिंशत् + तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; द्विगु-समासः (43rd) अध्यायः इत्यस्य विशेषणम्
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
Speaker

Colophon / editorial chapter-ending formula

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā (chapter scope)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A manuscript-style closing scene: scribes or reciters conclude a chapter; in vignette panels appear tulasī leaves/wood, Prahlāda speaking with a brāhmaṇa, and Bali accompanying a pilgrim to Dvārakā.

Characters & Entities
S
Skanda Purāṇa
P
Prabhāsa-khaṇḍa
D
Dvārakā
T
Tulasī
P
Prahlāda
B
Bali
D
Dvija (brāhmaṇa)

FAQs

It frames Dvārakā-māhātmya as a dharmic text whose hearing brings merit (phalaśruti), and it highlights tulasī’s sanctity alongside tīrtha-pilgrimage discipline.

Dvārakā is explicitly the focal sacred site, presented within the Prabhāsa-khaṇḍa’s sacred-geography mapping.

It signals a section on Dvārakā-yātrā-vidhi (pilgrimage rules), though the colophon itself summarizes rather than prescribing steps.

←Previous Verse
Next Verse→