Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 18

Devanagari script

शिवक्षेत्रं च ऐशान्यामैंद्र्यां च पुरुषोत्तमः । आग्नेय्यां च भृगुक्षेत्रं प्रभासं दक्षिणाश्रितम्

Transliteration

śivakṣetraṃ ca aiśānyāmaiṃdryāṃ ca puruṣottamaḥ | āgneyyāṃ ca bhṛgukṣetraṃ prabhāsaṃ dakṣiṇāśritam

Translation

ঈশান (উত্তৰ-পূৰ্ব) দিশাত শিৱক্ষেত্ৰ; ইন্দ্ৰীয় (পূৰ্ব) দিশাত পুৰুষোত্তম স্থিত। আগ্নেয় (দক্ষিণ-পূৰ্ব) দিশাত ভৃগুক্ষেত্ৰ, আৰু দক্ষিণে প্ৰভাস প্ৰতিষ্ঠিত।

Word by Word

• शिवक्षेत्रम्: Shiva-kṣetra (Shiva’s sacred region)
• शिवक्षेत्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक) + क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा/द्वितीया विभक्ति (1st/2nd), एकवचन (sg.); षष्ठी-तत्पुरुषः (शिवस्य क्षेत्रम्)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• ऐशान्याम्: in the northeast
• ऐशान्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ऐशानी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), सप्तमी विभक्ति (7th/अधिकरण), एकवचन (sg.)

• ऐन्द्र्याम्: in the east (Indra’s quarter)
• ऐन्द्र्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ऐन्द्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), सप्तमी विभक्ति (7th/अधिकरण), एकवचन (sg.)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• पुरुषोत्तमः: Purushottama (place-name / the Supreme Person)
• पुरुषोत्तमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुरुष (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), प्रथमा विभक्ति (1st/कर्ता), एकवचन (sg.); कर्मधारयः (उत्तमः पुरुषः)

• आग्नेय्याम्: in the southeast
• आग्नेय्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: आग्नेयी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), सप्तमी विभक्ति (7th/अधिकरण), एकवचन (sg.)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• भृगुक्षेत्रम्: Bhṛgu-kṣetra
• भृगुक्षेत्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भृगु (प्रातिपदिक) + क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा/द्वितीया विभक्ति (1st/2nd), एकवचन (sg.); षष्ठी-तत्पुरुषः (भृगोः क्षेत्रम्)

• प्रभासम्: Prabhāsa
• प्रभासम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रभास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), प्रथमा/द्वितीया विभक्ति (1st/2nd), एकवचन (sg.)

• दक्षिण-आश्रितम्: situated in the south
• दक्षिण-आश्रितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दक्षिण (प्रातिपदिक) + आश्रित (कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त ‘आश्रित’; तत्पुरुषः (दक्षिणं आश्रितम् = दक्षिणदिशि स्थितम्)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the assembled sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa (explicit)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A compass with four highlighted quarters: NE a liṅga shrine (Śivakṣetra), E Jagannātha/Puruṣottama iconography, SE Bhṛgu-sage with river-port imagery, S Somnāth/Prabhāsa coastal shrine with waves.

Characters & Entities

• Śivakṣetra
• Puruṣottama (Puri)
• Bhṛgukṣetra
• Prabhāsa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Purāṇa harmonizes major Śaiva and Vaiṣṇava centers within one sacred map, suggesting unity of dharma through tīrtha.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa and Puruṣottama (commonly identified with Puri/Jagannātha-kṣetra) are prominently included among directional kṣetras.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse is primarily topographical and māhātmya-oriented.