Adhyaya 33
এই অধ্যায়ত প্ৰহ্লাদে বিষ্ণুৰ পাৰ্ষদসকলৰ কথাৰ পৰা দ্বাৰকাৰ মাহাত্ম্য শুনি, তাৰ বিস্তৃত বিৱৰণ বিচাৰে। তেতিয়া ব্ৰহ্মা আৰু মহেশে উত্তৰ দিয়ে—দ্বাৰকা সকলো তীৰ্থ আৰু মোক্ষদায়ক ক্ষেত্ৰৰ মাজত ৰাজকেন্দ্ৰসদৃশ শ্ৰেষ্ঠ; প্ৰয়াগ আৰু কাশীৰ দৰে প্ৰসিদ্ধ তীৰ্থৰ তুলনাতো তাৰ মহিমা বিশেষভাৱে প্ৰশংসিত। তাৰ পাছত দিশানুসাৰে ক্ৰমবদ্ধ বৰ্ণনা আহে যে কোটি কোটি নদী আৰু তীৰ্থ দ্বাৰকাৰ চাৰিওফালে নিবাস কৰি ভক্তিভাৱে সেৱা কৰে আৰু পুনঃপুনঃ শ্ৰীকৃষ্ণৰ দৰ্শন লাভ কৰে। তাৰ পিছত বাৰাণসী, অৱন্তী, মথুৰা, অযোধ্যা, কুৰুক্ষেত্ৰ, পুৰুষোত্তম, ভৃগুক্ষেত্ৰ/প্ৰভাস, শ্ৰীৰংগ আদি মুখ্য ক্ষেত্ৰসমূহৰ তালিকা, লগতে শাক্ত, সৌৰ আৰু গণপত্য পবিত্ৰ স্থানসমূহৰ উল্লেখ, আৰু কৈলাস, হিমৱৎ, শ্ৰীশৈল আদি পৰ্বতে দ্বাৰকাক ঘেৰি থকাৰ বিৱৰণ দিয়া হৈছে। শেষত কোৱা হয়—এই মহাসমাগম শ্ৰদ্ধা আৰু ভক্তিৰ বলতেই ঘটে; আৰু বৃহস্পতি কন্যা ৰাশিত থাকোঁতে দেৱতা আৰু ঋষিসকলে আনন্দেৰে দৰ্শনৰ বাবে দ্বাৰকাত আহে। এইদৰে দ্বাৰকাক সকলো তীৰ্থ-ক্ষেত্ৰ একত্ৰিত কৰা কেন্দ্ৰৰূপে প্ৰতিপাদন কৰা হৈছে।
Shlokas
Verse 1
श्रीप्रह्लाद उवाच । श्रुत्वा ब्रह्ममहेशानौ यदुक्तं विष्णुपार्षदैः । द्वारकायास्तु माहात्म्यं तद्वर्णयितुमूचतुः
শ্ৰী প্ৰহ্লাদ ক’লে: বিষ্ণুৰ পাৰ্ষদসকলে যি কৈছিল সেয়া শুনি, ব্ৰহ্মা আৰু মহেশে তেতিয়া দ্বাৰকাৰ মাহাত্ম্য বৰ্ণনা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে।
Verse 2
श्रीब्रह्मेशानावूचतुः । भोभोः क्षेत्राणि तीर्थानि सरांसि सागरादयः । प्रयागादीनि तीर्थानि काश्याद्या मुक्तिदायकाः
শ্ৰী ব্ৰহ্মা আৰু ঈশানে ক’লে: হে হে! পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰ, তীৰ্থ, সৰোবৰ, সাগৰ আদি—প্ৰয়াগ আদি তীৰ্থ আৰু কাশী আদি মুক্তিদায়ক স্থানসমূহ।
Verse 3
भवतां तीर्थराजानां महाराजस्त्वियं शुभा । द्वारका सेवनीया वै स्थीयतां स्वेच्छया बहिः
হে তীৰ্থৰাজাসকল! এই শুভ দ্বাৰকা তোমালোকৰ মহাৰাজা, অধিপতি। দ্বাৰকাক ভক্তিভাৱে সেৱা কৰা উচিত; সেয়ে নিজৰ ইচ্ছামতে বাহিৰতে অৱস্থান কৰা।
Verse 4
श्रीप्रह्लाद उवाच । महेशवचनं श्रुत्वा सर्वेषामुत्सवोऽभवत् । प्रदक्षिणां ततः कृत्वा द्वारकां प्रणिपत्य च । आवासं चक्रिरे तत्र क्षेत्रतीर्थानि हर्षतः
শ্ৰী প্ৰহ্লাদ ক’লে: মহেশৰ বচন শুনি সকলোৰে মাজত মহোৎসৱৰ আনন্দ জাগিল। তাৰ পাছত প্ৰদক্ষিণা কৰি আৰু দ্বাৰকাক প্ৰণাম কৰি, সেই ক্ষেত্ৰ-তীৰ্থসমূহ হৰ্ষেৰে তাতে বাস স্থাপন কৰিলে।
Verse 5
भागीरथी प्रयागं च यमुना च सरस्वती । सरयूगंडकी पुण्या गोमती पूर्ववाहिनी
তাতে ভাগীৰথী (গঙ্গা), প্ৰয়াগ, যমুনা আৰু সৰস্বতী; লগতে পবিত্ৰ সরয়ূ আৰু গণ্ডকী, আৰু পূবমুখে বোৱা গোমতীও (সমবেত হৈছিল)।
Verse 6
अन्याश्च सरितः सर्वाः सिन्धुशोणौ नदौ तथा । पंचाशत्कोटिभिस्तीर्थैर्दिग्भागे ह्युत्तरे स्थिताः । लंपटाः कृष्णसेवायां पश्यतो द्वारकां मुहुः
আন সকলো নদীও—সিন্ধু আৰু শোণসহ—পঞ্চাশ কোটি তীৰ্থৰ সৈতে উত্তৰ দিশত অৱস্থিত আছিল। কৃষ্ণসেৱাত আসক্ত হৈ, সিহঁতে দ্বাৰকাক বাৰে বাৰে দৰ্শন কৰিছিল।
Verse 7
मन्दाकिनी तथा पुण्या नदी भागीरथी च या । महानदी नर्मदा च शिप्रा प्राची सरस्वती
মন্দাকিনীও, আৰু পবিত্ৰ ভাগীৰথী নদী; মহানদী আৰু নর্মদা; শিপ্ৰা, প্ৰাচী আৰু সৰস্বতী—এইসকলেও তীৰ্থসমূহৰ মাজত উপস্থিত আছিল।
Verse 8
चक्षुर्भद्रा तथा सीता नद्योऽन्याः पापनाशिनी । वर्तंते पूर्वदिग्भागे तीर्थैश्च षष्टिकोटिभिः
চক্ষুৰভদ্ৰা আৰু সীতা, আৰু পাপ নাশ কৰা আন আন নদীসমূহ, পূৰ্ব দিশত ষাঠি কোটি তীৰ্থৰ সৈতে উপস্থিত আছিল।
Verse 9
पयोष्णी तपती पुण्या विदर्भा च पयस्विनी । गोदावरी महापुण्या भीमा कृष्णानदी तथा
পয়োষ্ণী আৰু পবিত্ৰ তপতী; বিদর্ভা আৰু পয়স্বিনী; মহাপুণ্যময় গোদাবৰী; আৰু ভীমা তথা কৃষ্ণা নদীও—এইসকল তীৰ্থসমূহৰ মাজত একত্ৰিত হৈছিল।
Verse 10
कावेरीप्रमुखाः पुण्या अन्यैश्चैवाघनाशिनीः । स्वतीर्थसहिता भक्त्या नवनवतिकोटिभिः
কাবেৰী আদি পবিত্ৰ নদীসমূহ, আৰু অন্য পাপ-নাশিনী ধাৰাসমূহো, ভক্তিৰে নিজৰ নিজৰ তীৰ্থসহ আহিল—সংখ্যা আছিল নিৰানব্বই কোটি।
Verse 11
स्थिता दक्षिणदिग्भागे द्वारकासेवनोत्सुकाः । क्रीडंति गोमतीनीरे तीरे च कृष्णसन्निधौ
তেওঁলোক দক্ষিণ দিশত স্থিত হৈ, দ্বাৰকাৰ সেৱা কৰিবলৈ উৎসুক আছিল। গোমতীৰ জলে আৰু তীৰত, শ্ৰীকৃষ্ণৰ সন্নিধানত, তেওঁলোকে ক্ৰীড়া কৰিছিল।
Verse 12
सप्तद्वीपेषु याः संति तथाऽन्या वै सरिद्वराः । सागराश्च तथा सप्त पश्चिमायां दिशि स्थिताः
সপ্তদ্বীপত যিমান উৎকৃষ্ট নদী আছে, আৰু আন আন শ্ৰেষ্ঠ সৰিদো আছে, লগতে সপ্ত সাগৰ—সকলো পশ্চিম দিশাত স্থিত হ’ল।
Verse 13
क्रीडंति चक्रतीर्थे वै तीर्थैश्च शतकोटिभिः । पश्यंति च मुहुः कृष्णं पश्चिमाभिमुखं सदा
চক্ৰতীৰ্থত তেওঁলোকে নিশ্চয় দিৱ্য আনন্দে ক্ৰীড়া কৰে, শতকোটি তীৰ্থৰ সৈতে; আৰু বাৰে বাৰে সদায় পশ্চিমাভিমুখ শ্ৰীকৃষ্ণক দৰ্শন কৰে।
Verse 14
विदिशासु च सर्वासु तीर्थसंख्या न विद्यते । पुष्करादीनि तीर्थानि विशाला विरजा गया
সকলো দিশাত তীৰ্থৰ সংখ্যা গণনা কৰিব নোৱাৰি; পুষ্কৰ আদি তীৰ্থ, বিশালা, বিরজা আৰু গয়া—এইসকল অগণন।
Verse 15
शतैककोटिभिस्तीर्थैर्गोमत्युदधिसंगमे । वर्त्तंते कृष्णसेवायां सोत्सवानि द्विजोत्तमाः
গোমতী আৰু সাগৰৰ সংগমত, শতেককোটি তীৰ্থৰ মাজত, দ্বিজোত্তমসকল উৎসৱসহ শ্ৰীকৃষ্ণসেৱাত নিমগ্ন থাকে।
Verse 16
वाराणसी पूरैशान्यामवन्ती पूर्वदिक्स्थिता । आग्नेय्यां दिशि कांती च दक्षिणे मथुरा स्थिता
ঈশান কোণত বাৰাণসী আছে; পূৰ্ব দিশাত অৱন্তী স্থিত; আগ্নেয় দিশাত কান্তী, আৰু দক্ষিণত মথুৰা অৱস্থিত।
Verse 17
नैरृत्यां च तथा माया अयोध्या पश्चिमे स्थिताः । वायव्यां तु कुरुक्षेत्रं हरिक्षेत्रं तथोत्तरे
নৈঋত্য দিশাত (দক্ষিণ-পশ্চিম) মায়া অৱস্থিত; পশ্চিমে অযোধ্যা স্থিত। বায়ব্য (উত্তৰ-পশ্চিম) দিশাত কুৰুক্ষেত্ৰ, আৰু উত্তৰে হৰিক্ষেত্ৰ আছে।
Verse 18
शिवक्षेत्रं च ऐशान्यामैंद्र्यां च पुरुषोत्तमः । आग्नेय्यां च भृगुक्षेत्रं प्रभासं दक्षिणाश्रितम्
ঈশান (উত্তৰ-পূৰ্ব) দিশাত শিৱক্ষেত্ৰ; ইন্দ্ৰীয় (পূৰ্ব) দিশাত পুৰুষোত্তম স্থিত। আগ্নেয় (দক্ষিণ-পূৰ্ব) দিশাত ভৃগুক্ষেত্ৰ, আৰু দক্ষিণে প্ৰভাস প্ৰতিষ্ঠিত।
Verse 19
श्रीरंगं नैरृते भागे लोहदंडं तु पश्चिमे । नारसिंहानि वायव्ये कोकामुख्यं तथोत्तरे
নৈঋত্য ভাগত শ্ৰীৰঙ্গ আছে; পশ্চিমে লোহদণ্ড স্থিত। বায়ব্য দিশাত নৰসিংহ-ধামসমূহ, আৰু উত্তৰে কোকামুখ্য আছে।
Verse 20
कामाख्या रेणुकादीनि शाक्तेयानि च सर्वशः । क्षेत्रराजानि सर्वाणि यथास्थाने वसंति हि
কামাখ্যা, ৰেণুকা আদি আৰু সৰ্বত্ৰ থকা সকলো শাক্ত পীঠ—নিশ্চয়েই এই সকলো ক্ষেত্ৰৰাজ নিজ নিজ স্থানত বাস কৰে।
Verse 21
उत्तरे चैव सौराणि गाणपत्यानि कृत्स्नशः । क्षेत्राण्युत्तरतः संति रुक्मिण्याः सन्निधौ द्विजाः
উত্তৰে সৌৰ আৰু গাণপত্যৰ সকলো পবিত্ৰ কেন্দ্ৰো আছে। হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, ৰুক্মিণীৰ সন্নিধানৰ ওচৰত উত্তৰ দিশে এই ক্ষেত্ৰসমূহ অৱস্থিত।
Verse 22
धेनुकं नैमिषारण्यं दंडकं सैंधवं तथा । दशारण्यमर्बुदं च नरनारायणाश्रमम्
ধেনুক, নৈমিষাৰণ্য, দণ্ডক আৰু তদ্ৰূপে সৈন্ধৱ; দশাৰণ্য, অৰ্বুদ আৰু নৰ-নাৰায়ণৰ আশ্ৰম।
Verse 23
यथादिशं वसंति स्म द्वारकायाः समन्ततः । मेर्वाद्याः पर्वताः सौम्ये द्वारकासेवनोत्सुकाः
হে সৌম্য, মেৰু আদি পৰ্বতসমূহ নিজ নিজ দিশত দ্বাৰকাৰ চাৰিওফালে বাস কৰে বুলি কোৱা হয়, দ্বাৰকাৰ সেৱাত উদ্গ্ৰীৱ।
Verse 24
कैलासाद्याश्च ऐशान्यामैन्द्र्यां हिमवदादयः । श्रीशैलाद्याश्च आग्नेय्यां सिंहाद्र्याद्या यमे तथा
ঈশান দিশত কৈলাস আদি পবিত্ৰ পৰ্বত; পূৰ্ব দিশত হিমৱত আদি; আগ্নেয় দিশত শ্ৰীশৈল আদি; আৰু দক্ষিণ দিশত সিংহাদ্ৰি আদি।
Verse 25
नैरृत्यां वाममार्गाद्या महेन्द्रऋषभादयः । अन्ये च पुण्यशैलाश्च सलोकालोक मानसाः । द्वारकां परितः संति पर्य्युपासंति प्रत्यहम्
নৈঋত্য দিশত বামমাৰ্গ আদি, মহেন্দ্ৰ, ঋষভ আদি আছে। আন পবিত্ৰ শৈলসমূহো—লোকালোক আৰু মানসসহ—দ্বাৰকাৰ চাৰিওফালে উপস্থিত, প্ৰতিদিন পৰিক্ৰমা কৰি উপাসনা কৰে।
Verse 26
एवं ब्रह्मादयो देवा ऋषयः सनकादयः । क्षेत्रतीर्थादिभिर्युक्ता अन्यैः पुण्यतमैस्तथा
এইদৰে ব্ৰহ্মা আদি দেৱতা আৰু সনক আদি ঋষিসকল—ক্ষেত্ৰ, তীৰ্থ আদি সহ, আৰু আন অতি পবিত্ৰ সত্তাসমূহৰ সৈতে—তাত উপস্থিত থাকে।
Verse 27
श्रद्धया परया भक्त्या कन्याराशिस्थिते गुरौ । आयांति द्वारकां द्रष्टुं ब्राह्म्याद्याश्च प्रहर्षिताः
গভীৰ শ্ৰদ্ধা আৰু পৰম ভক্তিৰে—যেতিয়া বৃহস্পতিগ্ৰহ (গুৰু) কন্যা ৰাশিত অৱস্থিত থাকে—তেতিয়া ব্ৰাহ্মী আদি দেৱীসকল আনন্দিত হৈ দ্বাৰকাৰ দৰ্শন কৰিবলৈ আহে।
Verse 33
इति श्रीस्कान्दे महा पुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहिताया सप्तमे प्रभासखण्डे चतुर्थे द्वारकामाहात्म्ये द्वारकामाहात्म्यवर्णनपूवकं द्वारकायां सर्वतीर्थक्षेत्रादिकृतनिवास वर्णनंनाम त्रयस्त्रिंशत्तमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী স্কান্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতিসাহস্ৰ্য সংহিতাৰ সপ্তম প্ৰভাসখণ্ডত, চতুৰ্থ দ্বাৰকা-মাহাত্ম্য অংশত, “দ্বাৰকাৰ মাহাত্ম্য বৰ্ণনৰ পূৰ্বে দ্বাৰকাত সকলো তীৰ্থ-ক্ষেত্ৰ আদিৰ নিবাসৰ বৰ্ণনা” নামৰ ত্ৰয়স্ত্ৰিংশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।