Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 18

तीर्थ राज प्रयागश्च सर्वतीर्थसमन्वितः । एतेषामेव सर्वेषां मत्संसर्गान्महामुने । विशुद्धानां प्रकाशेन राजते भुवनत्रयम्

tīrtha rāja prayāgaśca sarvatīrthasamanvitaḥ | eteṣāmeva sarveṣāṃ matsaṃsargānmahāmune | viśuddhānāṃ prakāśena rājate bhuvanatrayam

“আৰু তীৰ্থ-ৰাজ প্ৰয়াগ—সৰ্ব তীৰ্থেৰে সমন্বিত। হে মহামুনে, মোৰ সঙ্গতিত এই সকলো পবিত্ৰ হয়; পবিত্ৰজনৰ তেজে ত্ৰিভুবন উজ্জ্বল হৈ উঠে।”

तीर्थholy place / pilgrimage site
तीर्थ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; संबोधनार्थे शीर्षक-प्रयोगः (appositional)
राजking; chief
राज:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; ‘तीर्थ’ इत्यस्य विशेष्य-सम्बन्धे उपपद-सम्बोधनवत् (king among)
प्रयागःPrayāga
प्रयागः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रयाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
सर्वतीर्थसमन्वितःendowed with all tīrthas
सर्वतीर्थसमन्वितः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootसर्व + तीर्थ + समन्वित (कृदन्त-प्रातिपदिक; सम्+अन्वि (धातु) + क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषणम् (qualifier) ‘प्रयागः’
एतेषाम्of these
एतेषाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन
एवindeed; only
एव:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिश्चय/अवधारण-अव्यय (emphatic particle)
सर्वेषाम्of all
सर्वेषाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; ‘एतेषाम्’ इत्यस्य विशेषणम्
मत्संसर्गात्from contact/association with me
मत्संसर्गात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootमत् (अस्मद्-षष्ठी-समासाङ्ग) + संसर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; अपादान (source/ablative)
महामुनेO great sage
महामुने:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमहामुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, संबोधन (Vocative/संबोधन), एकवचन
विशुद्धानाम्of the purified
विशुद्धानाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootविशुद्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक; वि+शुध् (धातु) + क्त)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; ‘एतेषाम्’ इत्यस्य विशेषणम्
प्रकाशेनby (their) radiance
प्रकाशेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootप्रकाश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; करण (instrument)
राजतेshines; is resplendent
राजते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootराज् (धातु)
Formलट् (Present/लट्), प्रथमपुरुष (3rd person/प्रथमपुरुष), एकवचन; आत्मनेपद
भुवनत्रयम्the three worlds
भुवनत्रयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभुवन + त्रय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; अत्र कर्मवत्/कर्तृवत्—‘राजते’ इत्यस्य विषयः (that which shines)

Gautamī (Godāvarī)

Tirtha: Prayāga (Tīrtha-rāja)

Type: sangam

Scene: A luminous confluence scene: Prayāga personified as a regal tīrtha, with three rivers meeting; purified sages and pilgrims emit a radiant aura that seems to illuminate the three worlds, while Gautamī speaks to Nārada.

P
Prayāga

FAQs

Holy association purifies, and the purity of sacred beings and places is depicted as uplifting the entire cosmos.

Prayāga is explicitly praised as tīrtha-rāja, the ‘king of tīrthas,’ said to embody all pilgrimage merits.

No direct ritual is stated; the implied practice is saṅga with the pure—pilgrimage and reverent contact with sanctified presences.