Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 20

सप्तकल्पस्मरो भूप मार्कण्डेयः स्मराम्यहम् । समाना वाऽधिका वापि द्वारवत्या न कापि पूः

saptakalpasmaro bhūpa mārkaṇḍeyaḥ smarāmyaham | samānā vā'dhikā vāpi dvāravatyā na kāpi pūḥ

হে ভূপ! মই মাৰ্কণ্ডেয়, সাত কল্প স্মৰণ কৰা ঋষি। মই ঘোষণা কৰোঁ—দ্বাৰৱতীৰ সমান বা তাতকৈ অধিক কোনো নগৰ ক’তো নাই।

सप्तकल्पस्मरःthe one who remembers (events) of seven kalpas
सप्तकल्पस्मरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसप्त (संख्या/प्रातिपदिक) + कल्प (प्रातिपदिक) + स्मर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (सप्तकल्पानां स्मरः = सात कल्पों का स्मरण/स्मर्ता)
भूपO king
भूप:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootभूप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन
मार्कण्डेयःMārkaṇḍeya
मार्कण्डेयः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
स्मरामिI remember
स्मरामि:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formलट् (वर्तमान), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद
अहम्I
अहम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
समानाequal
समाना:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसमान (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषण (पूः इत्यस्य)
वाor
वा:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-निपात (particle of alternative)
अधिकाgreater
अधिका:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअधिक (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषण (पूः इत्यस्य)
वाor
वा:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-निपात
अपिalso/even
अपि:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपि-कार (particle: also/even)
द्वारवत्याःof Dvāravatī (Dvārakā)
द्वारवत्याः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootद्वारवती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन
not
:
Pratishedha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपात (negation particle)
कापिany (at all)
कापि:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootका (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + अपि (अव्यय)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; अनिश्चित-सर्वनाम (indefinite: any)
पूःcity
पूः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपुर्/पुरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

Mārkaṇḍeya (explicit in verse)

Tirtha: Dvāravatī (Dvārakā)

Type: kshetra

Listener: Bhūpa (king)

Scene: Sage Mārkaṇḍeya, radiant and aged, seated in a forest hermitage, addressing a king; behind him appears a visionary tableau of Dvārakā shining on the western sea, signifying its unmatched status across kalpas.

M
Mārkaṇḍeya
D
Dvāravatī (Dvārakā)
K
Kalpa

FAQs

Authoritative sages validate tīrthas; Mārkaṇḍeya’s vast cosmic memory is used to affirm Dvārakā’s unsurpassed sanctity.

Dvāravatī/Dvārakā, praised as incomparable among cities.

No ritual is prescribed; it is a declarative mahātmya statement establishing Dvārakā’s preeminence.