Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 92

Devanagari script

मार्कण्डेय उवाच । ततो वर्षशते प्राप्ते गत्वा द्वारवतीं पुरीम् । प्राणान्कृष्णोपदेशेन त्यक्त्वा मोक्षं जगाम ह

Transliteration

mārkaṇḍeya uvāca | tato varṣaśate prāpte gatvā dvāravatīṃ purīm | prāṇānkṛṣṇopadeśena tyaktvā mokṣaṃ jagāma ha

Translation

মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: শতবছৰ সম্পূৰ্ণ হোৱাত তেওঁ দ্বাৰৱতী নগৰলৈ গ’ল; আৰু শ্ৰীকৃষ্ণৰ উপদেশ অনুসৰি প্ৰাণ ত্যাগ কৰি নিশ্চিতভাৱে মোক্ষ লাভ কৰিলে।

Word by Word

• मार्कण्डेयः: Mārkaṇḍeya
• मार्कण्डेयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• ततः: then
• ततः: Avyaya (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रम/हेतुवाचक-क्रियाविशेषण (then/thereafter)

• वर्षशते: after a hundred years (in the hundred-year period)
• वर्षशते: Adhikarana (Time-locus/काल-अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वर्षशत (प्रातिपदिक; वर्ष + शत)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समास (one hundred years)

• प्राप्ते: when (it) had come/arrived
• प्राप्ते: Adhikarana (Absolute locative/सति-सप्तमी)
• Type: Verb
• Root: प्राप् (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), सप्तमी-विभक्ति, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; सति-सप्तमी (when it had arrived)

• गत्वा: having gone
• गत्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive)

• द्वारवतीम्: Dvāravatī
• द्वारवतीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: द्वारवती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• पुरीम्: city
• पुरीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘द्वारवतीम्’ इति समानाधिकरण-विशेष्य

• प्राणान्: life-breaths/life
• प्राणान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्राण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• कृष्णोपदेशेन: by Kṛṣṇa’s instruction
• कृष्णोपदेशेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: कृष्णोपदेश (प्रातिपदिक; कृष्ण + उपदेश)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; ‘कृष्णस्य उपदेशः’ इति षष्ठी-तत्पुरुष

• त्यक्त्वा: having abandoned
• त्यक्त्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: त्यज् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive)

• मोक्षम्: liberation
• मोक्षम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मोक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• जगाम: went/attained
• जगाम: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• ह: indeed
• ह: Avyaya (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: ह (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (emphatic/indeed)

Speaker

Mārkaṇḍeya

Characters & Entities

• Mārkaṇḍeya
• Dvāravatī (Dvārakā)
• Kṛṣṇa
• Mokṣa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Liberation is attainable through divine instruction and right departure of prāṇa, especially when aligned with a sanctified place and steadfast devotion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dvāravatī (Dvārakā) is explicitly glorified as the setting where mokṣa is attained.

What ritualistic prescription is mentioned?

No formal ritual is described; the means highlighted is Kṛṣṇa’s upadeśa (spiritual instruction) culminating in relinquishing prāṇa for mokṣa.